| Шүүх | Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүх |
|---|---|
| Шүүгч | Дашцоодолын Нямбазар |
| Хэргийн индекс | 101/2016/00324/И |
| Дугаар | 181/ШШ2018/01941 |
| Огноо | 2018-09-21 |
| Маргааны төрөл | Түрээсийн гэрээ, |
Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн Шийдвэр
2018 оны 09 сарын 21 өдөр
Дугаар 181/ШШ2018/01941
| 2018 оны 09 сарын 21 өдөр | Дугаар 181/ШШ2018/01941 | Улаанбаатар хот |
МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС
Сүхбаатар дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Д.Нямбазар даргалж, тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хийсэн шүүх хуралдаанаар,
Нэхэмжлэгч: Америкийн Нэгдсэн Улс, Калифорния муж, Сан Франциско хот, Эллис гудамж, 650 дугаар байр, 26 тоотод оршин суух, Онгууд овогт Цоггэрэлийн /рд:ХВ42112161/-ы нэхэмжлэлтэй,
Хариуцагч: Сүхбаатар дүүрэг, 6-р хороо, Их тойруу гудамж, 8-р байр, 29 тоот хаягт оршин суух Хандгайт овогт Рийзэнгийн /рд:ЧС58070768/-д холбогдох,
242,870,000 төгрөг гаргуулах тухай иргэний хэргийг хянан хэргийг хянан хэлэлцэв.
Шүүх хуралдаанд: Хариуцагчийн төлөөлөгч Г.Төгөлдөр, хариуцагчийн өмгөөлөгч Д.Нямдорж, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Э.Байгалмаа нар оролцов.
ТОДОРХОЙЛОХ нь :
Нэхэмжлэгч шүүхэд гаргасан нэхэмжлэл болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа:
Миний бие 2014 оны 10 сарын 24-ний өдөр Сүхбаатар дүүргийн 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу хаягт байрлах, Y-22003009852 тоот улсын бүртгэлийн дугаартай, 930 мкв талбай бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгийн хамтран өмчлөгч байсан бөгөөд хариуцагч нь 2009 оны 08 сарын 12-ны өдрийн итгэмжлэлийг үндэслэн уг үл хөдлөх эд хөрөнгийн хамтран өмчлөгчөөс хасаж Ц.ы өмчлөх эрхийг зөрчсөн тул 2009 оны 08 сарын 12-ны өдөр Улаанбаатар хотод үйлдсэн Цоггэрэлийн аас Цоггэрэлийн Өлзийбаатарт 3 жилийн хугацаатай олгосон итгэмжлэлийг баталсан нотариатын үйлдлийг хүчингүй болгож итгэмжлэлийг хүчин төгөлдөр бусд тооцох, Сүхбаатар дүүрэг, 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу хаягт орших Ү-2203009852 тоот улсын бүртгэлийн дугаар бүхий 930 м.кв талбай бүхий үл хөдлөх хөрөнгийн Ц.ы хамтран өмчлөлийн эрхийг сэргээлгэх, 2011 оны 12 сарын 19-ний өдрийн “Бэлэглэлийн гэрээ”, 2014 оны 11 сарын 23-ны өдрийн “Орон сууцны өмчлөлд хамтран өмчлөгч нэмж оруулах хэлцэл” зэргийг хүчин төгөлдөр бусд тооцуулах нэхэмжлэлийг гаргасан бөгөөд 2015 оны 01 сарын 26-ны өдрийн Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүхийн 662 дугаар шийдвэрээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүрэн хангаж шийдвэрлэсэн болно.
Иргэний хуулийн 88 дугаар зүйлийн 88.2-т “Эрхийг зориулалтын дагуу ашигласнаас бий болсон орлогыг тухайн эрхийн үр шим гэнэ”, мөн 88.3-т “Хууль буюу гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол эд юмсын болон эрхийн үр шимийг тухайн эд юмс болон эрхийн хууль ёсны эзэмшигч олж авах эрхтэй” хэмээн заасны дагуу Ц. нь тухайн үл хөдлөх эд хөрөнгийн хууль ёсны өмчлөгч мөн болох нь шүүхийн хүчин төгөлдөр шийдвэрээр тогтоогдож байгаа бөгөөд хариуцагч Р. нь эрх нь зөрчигдсөн үеэс хойш хамтран өмчлөгч тал нь уг барилгыг зориулалтын дагуу ашигласнаас бий болсон орлого болон үр шимийг дангаараа хүртэж байсан тул 2009 оны 08 сарын 12-ны өдрөөс хойш өөрт ногдох хувийг гаргуулан авах үндэслэлтэй байна.
Хамтран өмчлөгч Ц.ыг Монгол улсад байхгүй байхад өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр хууль бусаар “зээлийн барьцаанд тавих, худалдах, бэлэглэх, түрээслүүлэх, холбогдох гэрээ хэлцэлд төлөөлж гарын үсэг зурах, эрх шилжүүлэх итгэмжлэл хийлгэн хамтран өмчлөх эрхийг нь хасуулснаар Р. нь үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн байх бөгөөд энэ хугацаанд Ц. нь өөрт ногдох хувиас ашиг авч байгаагүй болно.
Иймд Иргэний хуулийн 495 дугаар зүйлийн 495.1 “Хууль ёсны өмчлөгч, эзэмшигчийн зөвшөөрөлгүйгээр эд хөрөнгийг ашиглах, өөр зүйлтэй холих, нийлүүлэх, нэгтгэх, дахин боловсруулах зэргээр захиран зарцуулж бусдын эрхийг зөрчсөн этгээд үүнээс учирсан хохирлыг эрх бүхий этгээдэд нөхөн төлөх үүрэгтэй”, 495.2 “Энэ хуулийн 495.1-д зааснаар бусдын эрхийг зөрчсөн тохиолдолд эрх бүхий этгээд нь хохирлыг нэн даруй нөхөн төлөхийг эрх зөрчигчөөс шаардах эрхтэй”, 495.3 “Эрх бүхий этгээдийн эд хөрөнгийг хариу төлбөртэйгээр захиран зарцуулсан бол түүнээс олсон орлогыг эрх бүхий этгээдэд учирсан хохиролд тооцно” гэж тус тус заасны дагуу хууль ёсны өмчлөгч Ц. нь хамран өмчлөгч болох Р.аас өөрийг эрхийг зөрчсөн гэж үзэн өөрт учирсан хохирлыг гаргуулахаар дараах нэхэмжлэлийн шаардлагыг гаргаж байна.
2009 оны 08 сарын 12-ны өдрөөс хойш одоог хүртэл 6 жил 2 сарын хугацаанд эд хөрөнгийг ашигласнаас олсон ашгийн 50 хувь буюу “Өлзий төв”-ийн 2 давхар 930 мкв үйлчилгээний зориулалттай барилгын түрээсийг хамгийн багаар буюу Төрийн өмчийн хорооны 2007 оны “Түрээсийн төлбөрийн доод үнэ, гэрээний үлгэрчилсэн загвар батлах тухай” 42 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан, түрээсийн төлбөрийн 1 м.кв ашигтай талбайн доод үнэ /төг/ худалдаа үйлчилгээний чиглэлээр м.кв нь 7,000 төгрөг байхаар доод үнийг тогтоосноор тооцон сарын 7,000 төгрөгөөр түрээслэсэн гэж бодвол сард 6,510,000 төгрөг, 6.2 жил буюу 74 сарын хугацаанд 481,740,000 төгрөг, үүний 50% болох 240,870,000 төгрөгийг гаргуулах нэхэмжлэлийн шаардлага гаргаж байна.
Жич: Дүүргийн иргэний хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүхийн 2015 оны 01 сарын 26-ны өдрийн 662 дугаар шийдвэрийн дагуу Ц.ы Сүхбаатар дүүргийн 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу 26 тоот хаягт байрлах, 930 мкв талбай бүхий үл хөдлөх хөрөнгийг өмчлөх эрхийг сэргээсэн бөгөөд улсын бүртгэлийн гэрчилгээ нь эх хувиараа хамтран өмчлөгч Рийзэнгийн д байгаа тул хариуцагчаас гаргуулж өгнө үү гэжээ.
Хариуцагч нь шүүхэд болон шүүх хуралдаанд гаргасан хариу тайлбартаа:
Нэхэмжлэгчийн шаардлага нь Төрийн өмчийн хорооны “Түрээсийн төлбөрийн доод үнэ, гэрээний үлгэрчилсэн загвар батлах тухай” 42 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан, түрээсийн төлбөрийн 1 м.кв ашигтай талбайн доод үнийг тогтоосноор тооцон сарын 7,000 төгрөгөөр түрээслэгдсэн гэж бодвол сард 6,510,000 төгрөг, 6.2 жил буюу 74 сарын хугацаанд 481,740,000 төгрөг гэж тооцоолсон түүний 50 хувь болох 240,870,000 төгрөгийг гаргуулна гэсэн байна.
Өөрөөр хэлбэл, түрээслэснээс олсон ашгийн 50 хувь гэж нэхэмжилжээ.
Юуны өмнө уг Өлзий төвийн барилга гэх Сүхбаатар дүүрэг, 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу хаягт байрлах 2 давхар 930 м.кв талбай бүхий барилга нь иргэн Ц. бид нарын өмчлөлд бүртгэлтэй байдаг хэдий ч миний бие дангаараа энэхүү барилгын ашиглалттай холбоотой бүхий л зардлыг хариуцаж ирсэн болохыг дурдах нь зүйтэй болов уу.
Тэгээд ч Төрийн өмчийн хорооны 42 дугаар тогтоол нь зөвхөн төрийн болон орон нутгийн өмчийг түрээслэх, ашиглахтай холбоотой хэрэглэгдэх жишиг болохоос биш хувийн өмчийн хөрөнгийг ашиглах, түрээслэхэд хамаарахгүй гэж ойлгож байна.
Мөн нэхэмжлэгч Ц. нь энэхүү барилгатай холбоотойгоор буюу Өлзийн төвийн барилгын өөрт ногдох хэсгийг захиран зарцуулах, түрээслэх, ашиглах, зээлийн барьцаанд тавих зэрэг эрхийг надад итгэмжлэн олгоогүй учир барилгыг бүхэлд нь ашиглах, түрээслэх боломжгүйг мэдсээр байж 90 м.кв талбайг түрээслэснээс олсон гэх ашгийн 50 хувийг нэхэмжлэх үндэслэл байхгүй юм.
Нөгөө талаар Өлзий төвийн барилга нь нийт 930 м.кв талбайтай боловч уг талбайн ашигтай талбай нь хэд болох, хэдэн м.кв талбайг түрээслэх, ашиглах боломжтойг тогтоогоогүй атлаа барилгын нийт талбайг түрээслэснээс олсон ашгийг нэхэмжилж байгаа нь үндэслэлгүй юм.
Үүнээс гадна түрээсийн орлого олсон байсан ч хуульд заасан журмын дагуу түрээслэхтэй холбоотой, ашиглахад гарсан бүх төрлийн зардлыг хасч, холбогдох татвар хураамжийг төлсний эцэст “ашиг” гэдэг зүйл яригдах болов уу.
Нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй байна гэжээ.
ҮНДЭСЛЭХ нь:
Нэхэмжлэгч Ц. нь хариуцагч Р.д холбогдуулан, Сүхбаатар дүүрэг, 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу, 26 тоот хаягт байршилтай, 930 м.кв талбай бүхий, үйлчилгээний зориулалттай “Өлзий төв”-ийн барилгыг 2009 оны 08 сарын 12-ны өдрөөс 2015 оны 10 сарын 12-ны өдөр хүртэлх хугацаанд бусдад түрээслэн олсон ашгийн өөрт ногдох хувь болох /50%/ 240,870,000 төгрөгийг гаргуулах тухай нэхэмжлэлийн шаардлагыг шүүхэд гаргажээ.
Хариуцагч Р. нь нэхэмжлэгч Ц.ы нэхэмжлэлийн шаардлага хууль зүйн үндэслэлгүй, Төрийн өмчийн эд хөрөнгийг түрээслэх жишиг үнийг баримтлан нэхэмжлэлийн үнийг тодорхойлсон нь буруу, өнгөрсөн хугацаанд үл хөдлөх эд хөрөнгийн ашиглалтын зардлыг өөрөө бүрэн хариуцаж ирсэн учир нэхэмжлэлийн шаардлагыг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж маргаж байна.
Шүүх дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгч Ц.ы нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэв.
Дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны 1 дүгээр шүүхийн 2015 оны 01 сарын 26-ны өдрийн 662 дугаар шийдвэрээр Ц., Ц.Өлзийбаатар нарын хооронд хийгдсэн гэх 2009 оны 08 сарын 12-ны өдрийн “Итгэмжлэл”, Ц.ыг төлөөлж Ц.Өлзийбаатар гарын үсэг зурж Р.тай байгуулсан 2011 оны 12 сарын 19-ний өдрийн “Бэлэглэлийн гэрээ”, Р., С.Болорцэцэг нарын хооронд хийгдсэн 2014 оны 10 сарын 23-ны өдрийн “Орон сууцны өмчлөлд хамтран өмчлөгч нэмж оруулах хэлцэл”-ийг тус тус хүчин төгөлдөр бус байх хэлцэл болохыг тогтоож, өмчлөгч Ц.ы Сүхбаатар дүүргийн 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу, 26 тоот хаягт байрлах 930 м.кв талбай бүхий, улсын бүртгэлийн Ү-2203009852 дугаарт бүртгэлтэй үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрхийг сэргээн шийдвэрлэжээ. /хх-37-40х/
Дээр дурдсан шүүхийн шийдвэрийн дагуу нэхэмжлэгч Ц.ы өмчлөх эрхийг сэргээн холбогдох бүртгэлийг эд хөрөнгө өмчлөх эрх, түүнтэй холбоотой эд хөрөнгийн бусад эрхийн улсын бүртгэлд 2015 оны 05 сарын 06-ны өдөр бүртгэснээр Сүхбаатар дүүрэг, 6-р хороо, 11-р хороолол, Их тойруу, 26 дугаар бүхий үйлчилгээний зориулалттай “Өлзий төв“-ийн барилгыг нэхэмжлэгч Ц., хариуцагч Р. нар хамтран өмчлөх болсон байна. /хх-156х/
Нэг. Нэхэмжлэлийн шаардлагын хууль зүйн үндэслэлийн тухайд.
Нэхэмжлэгч Ц. нь нэхэмжлэлийн шаардлагынхаа хууль зүйн үндэслэлийг Иргэний хуулийн 88 дугаар зүйлийн 88.2, 88.3, 495 дугаар зүйлийн 495.1, 495.2, 495.3 дахь заалтыг үндэслэн тайлбарладаг.
Иргэний хуулийн 88 дугаар зүйлийн 88.2-т заасан зохицуулалт нь зохиогчийн эрх, ашигтай загвар, патент г.м “эрх”-ийг зориулалтын дагуу ашигласнаас бий болсон орлогын талаарх зохицуулалт байх тул нэхэмжлэгч Ц.ы шаардлагад хамааралгүй байна.
Иргэний хуулийн 495 дугаар зүйлийн 495.1, 495.2, 495.3 дахь хэсгийн зохицуулалт буюу бусдын хөрөнгийг үндэслэлгүйгээр олж авсан буюу эзэмшсэнээс үүсэх үүргийн зохицуулалт нь хууль ёсны өмчлөгч эд юмсын үр шимийг олж авахтай холбоотой харилцаанд хамаарахгүй учир нэхэмжлэгч Ц.д шаардах эрх үүсгэхгүй юм.
Харин нэхэмжлэгч Ц. нь Иргэний хуулийн 88 дугаар зүйлийн 88.3-т эд юмсын буюу үйлчилгээний зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгийг зориулалтын дагуу ашигласнаас бий болсон орлого буюу үр шимийг олж авах эрхтэй гэсэн хуулийн зохицуулалтын дагуу шаардах эрхтэй байна.
Хоёр. Нэхэмжлэлийн үнэ буюу 242,870,000 төгрөгийн тооцоолол үндэслэлтэй эсэх тухайд.
Нэхэмжлэгч Ц. нь Төрийн өмчийн хорооны 2007 оны “Түрээсийн төлбөрийн доод үнэ, гэрээний үлгэрчилсэн загвар батлах тухай” 42 дугаар тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан 1 м.кв талбайг түрээслэх үнийг баримтлан 7,000 төгрөг х 930 м.кв = 6,510,000 төгрөг х 74 сар = 481,740,000 төгрөг х 50% = 240,870,000 төгрөгийг гаргуулахаар шаарддаг.
а/. Төрийн өмчийн хорооны 2007 оны 02 сарын 08-ны өдрийн “Түрээсийн төлбөрийн доод үнэ, гэрээний үлгэрчилсэн загвар батлах тухай” 42 дугаар тогтоол /2016.04.29-ний өдрийн 158 дугаар тушаалаар хүчингүй болгосон/-ын 1 дүгээр хавсралтаар батлагдсан Төрийн өөрийн өмчийн эд хөрөнгийн түрээсийн төлбөрийн доод үнэ нь Төрийн өмчит хуулийн этгээд төрийн өөрийн өмчийн үл хөдлөх хөрөнгийг бусад өмчийн хуулийн этгээд, иргэдэд түрээслүүлэхэд баримтлах доод үнийг тогтоосон эрх зүйн акт юм.
Иймд дээр дурдсан тогтоолыг хувийн өмчийн эд хөрөнгийг бусдад түрээслэх, түрээслүүлэх харилцаанд баримтлах шаардлагагүй учир Төрийн өмчийн хорооны тогтоолыг үндэслэн нэхэмжлэгч нэхэмжлэлийнхээ үнийг тодорхойлсон нь буруу байна.
б/. Ашиг гэдэг ойлголт нь үйл ажиллагаанаас олсон орлогоос үйл ажиллагаа явуулахад гарсан зардал болон хууль, тогтоомжид заасан албан татварыг хасаж гарах дүнг илэрхийлнэ.
Хариуцагч Р. нь үйлчилгээний зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдад түрээслэн, нийт 6.2 жилийн хугацаанд 481,740,000 төгрөгийн ашигтай ажилласан болох нь баримтаар нотлогдохгүй байх тул нэхэмжлэлийн үнэ үндэслэлгүй байна.
Өөрөөр хэлбэл, нэхэмжлэгч Ц. нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.2.2, 38 дугаар зүйлийн 38.1-д зааснаар нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэл, түүнийг нотлох баримтыг өөрөө цуглуулж, гаргаж өгөх үүргээ биелүүлж чадаагүй.
Гурав. Шинжээчийн дүгнэлтийн тухайд.
Тус шүүхийн шүүгчийн 2017 оны 07 сарын 03-ны өдрийн 181/ШЗ2017/09675 дугаар захирамжаар нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчийн хүсэлтийг үндэслэн “Хөрөнгийн үнэлгээний төв” ХХК-ийг шинжээчээр томилж, маргаан бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээслэх боломжтой ашигтай талбайн хэмжээг тогтоож, ашигтай талбайг түрээслэх 1 м.кв-ын үнэ ханшийг он тус бүрээр гаргахыг даалгасан. /хх-81х/
Шүүгчийн захирамжийн дагуу томилогдсон шинжээч нь түрээслэх боломжтой талбайг 340.63 м.кв гэж, 1 м.кв-ыг түрээслэх үнийг жилд 122,700 – 174,600 төгрөг /2009-2015 он тус бүрээр/ гэж тодорхойлсон. /хх-83х/
Шүүх шинжээчийн дүгнэлтийг үндэслэн хариуцагч Ц.аас мөнгөн төлбөр гаргуулах нь үндэслэлгүй гэж үзсэн болно. Үүнд:
а/. Маргаан бүхий үл хөдлөх эд хөрөнгө нь үйлчилгээний зориулалттай үл байтал түрээслэх боломжтой талбайг тооцохдоо шинжээч нь “Орон сууцны барилгын доторх сууцны талбай тооцох аргачлал” MNS 6058:2009 Монгол улсын стандартыг баримталсан нь үндэслэлгүй.
б/. Шинжээчийн дүгнэлт гарснаар нэхэмжлэгчийн шаардлага шууд нотлогдохгүй. Учир нь, түрээслэх боломжтой талбай, 1 м.кв талбайн түрээсийн үнийг тогтоосноор хариуцагч Ц. үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдад 6.2 жилийн хугацаанд түрээслүүлсэн болох, мөн 242,870,000 төгрөгийн ашиг олсон болохыг нотолж чадахгүй юм.
Иймд хариуцагч Р.аас 242,870,000 төгрөг гаргуулах тухай нэхэмжлэгч Ц.ы нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэв.
Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч нь шүүх хуралдаанд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ирээгүй тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 100 дугаар зүйлийн 100.2-т зааснаар хариуцагчийн хүсэлтээр түүний эзгүйд хэргийг хянан шийдвэрлэсэн болно.
Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 115 дугаар зүйлийн 115.2.3, 116, 118 дугаар зүйлд заасныг удирдлага болгон
ТОГТООХ нь: