МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

Говь-Алтай аймаг дахь сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Г.Мөнхтулга даргалж,

шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Л.Баасансүрэн,

улсын яллагч Ц.Батзаяа,

шүүгдэгчийн өмгөөлөгч Д.Ариун-Эрдэнэ,

шүүгдэгч Ч.Б нарыг оролцуулан тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд нээлттэй явуулсан шүүх хуралдаанаар Говь-Алтай аймгийн прокурорын газрын хяналтын прокурор Ц.Батзаяагийн Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх  хэсэгт заасан гэмт хэрэгт холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн шүүгдэгч Ч.Б-т холбогдох 2316000000046 дугаартай эрүүгийн хэргийг 2023 оны 03 дугаар сарын 31-ний өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.

Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт: Монгол Улсын иргэн, халх, 1***   оны ** дугаар сарын **-ны өдөр Говь-Алтай аймгийн Цогт сумд төрсөн, 42 настай, эрэгтэй, бага боловсролтой, мэргэжилгүй, Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг сумд үйл ажиллагаа явуулдаг ******-д галч ажилтай, ам бүл 5, 4 хүүхдийн хамт Говь-Алтай аймаг Есөнбулаг сумын **** багийн ***** тоотод оршин суух хаягтай, урьд ял шийтгэлгүй, улсаас авсан гавьяа шагналгүй, ДМ****** регистрийн дугаартай, Х овогт Ч-н Б.

Холбогдсон хэргийн талаар: Шүүгдэгч Ч.Б-н Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг сумын ******* тоот хашаанд 2023 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 20 цагийн орчим согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ хувийн таарамжгүй харилцааны улмаас хохирогч С.Б-тэй маргалдаж, улмаар түүний толгойн тус газарт нь хувингаар цохиж зодон, баруун хөмсгөнд шарх гэмтэл буюу хөнгөн зэргийн гэмтэл учруулсан үйлдлийг прокуророос Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дахь хэсэгт заасан “хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол санаатай учруулах” гэмт хэрэгт хамааруулан яллах дүгнэлт үйлдэн шүүхэд шилжүүлжээ.

ТОДОРХОЙЛОХ нь: 

1. Шүүгдэгчийг гэм буруутайд тооцох:  

Шүүгдэгч Ч.Б нь Говь-Алтай аймгийн Есөнбулаг сумын ****** тоот хашаанд 2023 оны 02 дугаар сарын 19-ний өдрийн 20 цагийн орчим согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэсэн үедээ хувийн таарамжгүй харилцааны улмаас хохирогч С.Б-тэй  маргалдах явцдаа толгойн тус газарт нь хувингаар цохиж зодон, баруун хөмсгөнд шарх буюу хөнгөн зэргийн гэмтэл учруулсан болох нь:

1. Хохирогч С.Б-н мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн “... 2023 оны 02 дугаар сарын 18-ны өдөр байх би өдрийг нь сайн санахгүй байна. Б-н гэрт 20 цагийн үед банш хийлцэх гээд очсон. Тэднийд намайг очиход Б-н найз гээд 3 хүн байсан. Намайг ороход Б болон түүний найзууд пиво тавиад уугаад сууж байсан. Банш хийж байх хугацаанд нөгөө хүмүүсийн ууж байсан пиво дууссан чинь Б гэрээс Б-тэй гарч яваад 0,75 литрийн хараа архи авч ирсэн. Тухайн авч ирсэн архийг бүгд нийлээд ууж дуусгасан. Банш хийж дуусаад гэрт байсан хүмүүс бүгд гарч яваад Б бид 2 үлдсэн. Тэгээд Б-г хоёулаа унтъя гэсэн чинь Б намайг зайл гээд хэл амаар доромжлоод байсан. Тэгээд би гадаа гараад байж байтал Б араас хуванцар хувин барьж гарч ирээд миний толгой руу цохисон. Б-н миний толгой руу хувингаар цохиход хувингийн төмөр бариул нь миний баруун талын хөмсөг хэсэгт таарч язраад маш их цус гарсан. Би цус гараад тогтохгүй болохоор нь өөрийнхөө төрсөн хүү Б.Н-г дуудаад болсон явдлын талаар хэлсэн чинь манай хүү цагдаа болон эмнэлэг дуудсан байсан. Намайг эмнэлэг дээр авч очоод миний баруун талын хөмсөг хэсэгт 3 оёдол тавьсан. Дээрх болсон асуудал нь цагдаад шалгагдаагүй би өөрөө гомдолгүй гээд шалгуулалгүй өнгөрөөсөн.... Б нь миний хөмсөг хэсэгт цохиж гэмтэл учруулсан асуудалд гомдол санал байхгүй...” гэх мэдүүлэг. /хавтаст хэргийн 46-48 дугаар тал/

2. Гэрч С.Б-н мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн “...Б-н баруун талын хөмсөг хэсэгт шарх байсан. Манай эгч надад хэлэхдээ Б хувингийн бариулаар баруун нүдний хөмсөг хэсэгт нь цохисон гэж хэлж байсан. Би он, сар өдрийг нь хэлж мэдэхгүй байна...” гэх мэдүүлэг. /хавтаст хэргийн 51-52 дугаар тал/

3. Говь-Алтай аймаг дахь Шүүхийн Шинжилгээний хэлтсийн ахлах шинжээч эмч, цагдаагийн ахмад Т.Алтайбаатарын 2023 оны 03 дугаар сарын 03-ны өдрийн 59 дугаартай “...1. 2. С.Б-н биед баруун хөмсөг, хамрын нуруунд шарх гэмтэл тогтоогдлоо.

3. Дээрх шарх гэмтлүүд нь мохоо зүйлийн үйлчлэлээр үүсгэгдэнэ. С.Б-н биед учирсан хамрын нуруунд байх шарх гэмтэл нь 2023 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдөр үүссэн байх боломжтой шинэ гэмтэл байна. Баруун хөмсгөнд байх шарх гэмтэл нь хуучин гэмтэл байна.

5. С.Б-н биед учирсан шарх гэмтлүүд нь тус бүрдээ Шүүх эмнэлгийн гэмтлийн зэрэг тогтоох журмын 2.4.1-д зааснаар гэмтлийн хөнгөн зэрэгт хамаарна.

4. Цаашид ерөнхий хөдөлмөрийн чадварыг тогтонги байдлаар алдагдуулахгүй...” гэх дүгнэлт. /хавтаст хэргийн 20-21 дүгээр тал/

4. Шүүгдэгч Ч.Б-н мөрдөн шалгах ажиллагааны үед яллагдагчаар өгсөн “...2023 оны 02 дугаар сарын 19-ны өдрийн 20 цагийн үед манайх баншаа хийх гээд байж байтал Б хүрээд очих уу гэсэн, би манайд олон хүн байна хэрэггүй гэсэн чинь хүрээд ирсэн. Манай гэрт манай охин Б, Б-н найзууд байсан. Манайд бууз хийж байхдаа эхлээд 0,5 литрийн Ерөөл, 0,75 литрийн Ерөөл нэртэй архинууд уусан. Тэгээд буузаа хийж дуусгаад манайд байсан хүүхдүүд айлын банш хийхээр явсан. Тэгээд гэрт Б бид 2 үлдсэн. Тэгээд би унтах гээд хэвтсэн чинь Б манай гэрт очъё гээд байсан. Би үгүй явахгүй гэсэн чинь гадаа гарснаа хуванцар хувинтай нүүрс авч ирээд хувингаар нь намайг цохисон. Би тэгэхээр нь намайг цохисон хувинг аваад шидсэн чинь баруун талын хөмсөг дээр нь цохиод цус гарсан. Тэгээд би Б-г дуудсан. Б өөрийн хүү Н-г дуудаад Н нь ээжийгээ эмнэлэг рүү аваад явсан. Маргааш өглөө нь С.Б эмнэлэг орж боолт хийлгээд 3 оёо тавиулсан гэсэн С.Б-н биед гэмтэл учруулсан нь миний буруу, гэмт буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна...” гэх мэдүүлэг. /хавтаст хэргийн 76 дугаар тал/ зэрэг шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судлагдсан нотлох баримтуудаар хөдөлбөргүй тогтоогдлоо.

Шүүгдэгч Ч.Б-н дээрх үйлдэл нь хүний биед санаатай халдаж, хөнгөн зэргийн гэмтэл учруулснаараа Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол санаатай учруулах” гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангаж байх тул түүнийг уул гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцох үндэслэлтэй гэж шүүх дүгнэлээ.

Хэдийгээр шүүгдэгч, хохирогч нар хамтран амьдардаг Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх хуулийн үйлчлэлд хамаарах этгээдүүд мөн боловч уг гэмт хэрэг нь байнгын шинжтэй бие махбод, сэтгэл санаа, эдийн засгийн хувьд дарамтанд суурилсан харилцаанаас үүдэлтэй бус ахуйн хүрээний архидалт түүнээс улбаатай таарамжгүй харилцаанаас шалтгаалан гарсан тул Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 10.1 дүгээр зүйлийн 2.8 дах хэсэгт заасан гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх хүндрүүлэх шинжгүй гэж үзсэн прокурорын яллах дүгнэлт үндэслэлтэй байна.

Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судлагдсан дээрх нотлох баримтууд нь энэ хэрэгт хамааралтай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу хэрэгт цугларч бэхжүүлсэн яллагдагч, гэрч нараас мэдүүлэг авахдаа Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журам, шаардлага зөрчөөгүй, мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцогчийн хуулиар хамгаалсан эрхийг хассан буюу хязгаарласан зөрчил тогтоогдоогүй тул шүүх эдгээр баримтыг хэрэг хянан шийдвэрлэхэд хамааралтай, ач холбогдолтой талаас нь үнэлж прокуророос шүүхэд шилжүүлсэн хэргийн хүрээнд шүүгдэгчийн гэм буруугийн талаар дүгнэлт хийх боломжтой байна.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 33.1 дүгээр зүйлийн 6 дахь хэсэгт зааснаар талуудаас шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг явуулах хүсэлт гаргаагүй бөгөөд хэргийг шүүх хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэсэн болно.

2. Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх:

Эрүүгийн хариуцлага хөнгөрүүлэх болон хүндрүүлэх нөхцөл байдал түүнчлэн шүүгдэгчийн хувийн байдлыг тогтоох зорилгоор эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас/хавтаст хэргийн 101 дүгээр тал/, хохирогч С.Б-н мөрдөн шалгах ажиллагааны үед өгсөн “...Б нь миний хөмсөг хэсэгт цохиж гэмтэл учруулсан асуудалд гомдол санал байхгүй...” гэх мэдүүлэг. /хавтаст хэргийн 46-48 дугаар тал/ зэрэг нотлох баримтуудыг шүүхийн хэлэлцүүлэгт шинжлэн судлав.

Шүүгдэгч Ч.Б-н тохиолдлын шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас анх удаа гэмт хэрэг үйлдсэнийг шүүх Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.5 дугаар зүйлийн 1.1 дэх хэсэгт заасан хөнгөрүүлэх нөхцөл байдалд тооцож эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхдээ харгалзаж үзсэн бөгөөд шүүгдэгчийн хувьд Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.6 дугаар зүйлд заасан эрүүгийн хариуцлагыг хүндрүүлэх нөхцөл байдал тогтоогдоогүй болно.

Түүнчлэн шүүгдэгч Ч.Б гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, хэргээ хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх хүсэлтийг прокурорт гаргасан бөгөөд прокурор “...500 (таван зуу) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 500,000(таван зуун мянга) төгрөгөөр торгох ...” санал гарган яллагдагч хүлээн зөвшөөрсөн байна.

Шүүхээс гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учирсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, гэмт хэрэг үйлдсэн хүний хувийн байдал, эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлэх нөхцөл байдал зэрэг хүчин зүйлсийг тал бүрээс нь харгалзан үзээд прокурорын саналын хүрээнд шүүгдэгч Ч.Б-т Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар 450 (дөрвөн зуун тавь) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 450,000 (дөрвөн зуун тавин мянга) төгрөгөөр торгох ял оногдуулах нь шүүгдэгчийн үйлдсэн гэмт хэргийн нийгмийн аюулын шинж чанар, хэр хэмжээ, гэм буруугийн хэлбэрт хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлага нь тохирсон байх “шударга ёсны” зарчимд нийцнэ гэж шүүх үзлээ.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт “...цалин хөлс, орлого олох боломжийг харгалзан торгох ялыг 3 жилийн хугацаагаар хэсэгчлэн төлөхөөр хугацаа тогтоож болно...” гэж, мөн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуулийн 160 дугаар зүйлийн 160.1 дэх хэсэгт “Ялтан торгох ял оногдуулсан шийдвэрт өөрөөр заагаагүй бол тухайн шийдвэрийг хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн дотор, хэрэв хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосон бол тогтоосон хугацаанд биелүүлэх үүрэгтэй” гэж тус тус хуульчилжээ. Иймээс шүүгдэгчийн тухайд оногдуулсан торгох ялыг хэсэгчлэн төлөх талаар санал гаргаагүй, түүнчлэн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хуульд заасанчлан шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 90 хоногийн хугацаанд биелүүлэх боломжтой байх тул шүүх хугацаа тогтоогоогүй болно.

Энэ хэрэгт шүүгдэгч цагдан хоригдоогүй, хөрөнгө битүүмжлээгүй, хохирол нэхэмжлээгүй, шүүгдэгчээс гаргуулах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, шүүгдэгчийн иргэний бичиг баримт шүүхэд ирээгүй болохыг тус тус  дурдах нь зүйтэй байна.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 5 дахь хэсэг, 36.1, 36.2, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10 дугаар зүйлүүдэд заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Шүүгдэгч  Х овогт Ч-н Б-г Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан “хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол санаатай учруулах” гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

2. Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 11.6 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ч.Б-т 450(дөрвөн зуун тавь) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 450,000 (дөрвөн зуун тавин мянга) төгрөгөөр торгох ял оногдуулсугай.

3. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5.3 дугаар зүйлийн 5 дахь хэсэгт зааснаар шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг тогтоосон хугацаанд бүрэн төлж барагдуулаагүй тохиолдолд биелэгдээгүй торгох ялын 15 (арван тав) нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгийг 1 (нэг)  хоногоор тооцож хорих ялаар солихыг шүүгдэгч Ч.Б-т сануулсугай. 

4. Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч Ч.Б-т авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

5. Энэ хэрэгт шүүгдэгч цагдан хоригдоогүй, хөрөнгө битүүмжлээгүй, эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, хохирол нэхэмжлээгүй, шүүгдэгчээс гаргуулах эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардалгүй, шүүгдэгчийн иргэний бичиг баримт шүүхэд ирээгүй болохыг тус тус дурдсугай.         

7. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.10 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоолыг уншиж сонсгосноор хүчинтэй болохыг тайлбарласугай.

8. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 7 дахь хэсэг, 36.8 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгүүдэд зааснаар Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг ноцтой зөрчсөн тохиолдолд шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг өөрөө гардан авсан эсвэл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Говь-Алтай аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах, улсын яллагч, дээд шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэй болохыг тайлбарласугай.

9. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 37.1 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар шийтгэх тогтоолд давж заалдах гомдол, эсэргүүцэл бичигдсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, шүүгдэгчид авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

              ДАРГАЛАГЧ, ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ                           Г.МӨНХТУЛГА