МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

аймаг дахь Сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Г.Мөнхбат даргалж тус шүүхийн шүүх хуралдааны “А” танхимд нээлттэй хийсэн хуралдаанд

Нарийн бичгийн дарга: Ж.Батдэлэг

Улсын яллагч: Б.Арсланбаатар

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч:*******

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч: С.Төмөрбаатар, Ж.Чимэддулам,

Шүүгдэгч: Ё.Дашням, нарыг оролцуулан аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн Ё.Дашням, У. нарт холбогдох эрүүгийн ******* дугаартай хэргийг 20******* оны 0 дугаар сарын 24-ний өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгч нарын биеийн байцаалт:

 

.Монгол улсын иргэн, ******* оны ******* дүгээр сарын *******-ны өдөр төрсөн, ******* настай, ******* боловсролтой, *******, ******* мэргэжилтэй, , ам бүл , , хамт аймгийн сумын дугаар баг Залуус хорооллын 22- тоотод оршин суух, Тэмээчин овогт РД:/ЗЙ9**************0/.

 

2. Шүүгдэгч: Монгол улсын иргэн, 94 оны дугаар сарын -ны өдөр төрсөн, ******* боловсролтой, мэргэжилтэй, аймгийн сумын ажилтай, ам бүл , хүүхдийн хамт аймгийн сумын дугаар баг оршин суух, овогт РД:/ЗЙ4**************4/.

 

          Яллаж байгаа гэмт хэргийн талаар:

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням нь /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/ У.тэй бүлэглэн аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал олборлосон, ашигласны улмаас хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан,

          Шүүгдэгч У. нь /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/ Ё.Дашнямтай бүлэглэн аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал олборлосны улмаас хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан гэмт хэрэгт тус тус холбогджээ.

  

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

          Шүүхийн хэлэлцүүлгээр дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав. Үүнд:

 

• Шүүгдэгч Ё.Дашням шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Миний бие 2*******9 оны эхэн үеэс тухайн үед мөрдөгдөж байсан бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох тухай журмын дагуу бичил уурхайн нөхөрлөл байгуулж ашигт малтмал олборлох зорилготойгоор гэх газарт ашигт малтмал олборлох тухай зөвшөөрөл авахаар сумын засаг даргад хүсэлт явуулж, аймгийн иргэдийн хурлаар хэлэлцүүлж аймгийн тусгай хэрэгцээнд 2*******9 оны сард авхуулсан. Журмын дагуу Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газарт бичил уурхайгаар ашигт малтмал ашиглах дүгнэлт гаргуулах хүсэлтийг явуулсан боловч 2*******9 оны 09 сард Байгаль орчны сайдын тушаалаар бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох дүгнэлт гаргахыг 2*******9 оныг дуустал зогсоосугай гэсэн шийдвэр гарсан. онд дүгнэлт гарчихна гэсэн ойлголттой оны сараас эхлээд тухайн талбай дээрээ үйл ажиллагаа  явуулж эхэлсэн. Өмнө нь тухайн газар хайгуулын лицензтэй байсан. Тодорхой хэмжээнд ухагдсан. Олборлолт явуулаад булж орхисон газар байсан. оны сараас хойш цагаан сар өнгөрөөд тодорхой хэмжээний шороо, чулууг гаргасан. Жоншны судал одоо ухагдсанаас баруун талд байна гэж ойлгоод хана гаргах байдлаар зүүн талаас нь ухсан байдалтай байтал сумын комисс үйл ажиллагааг зогсоосон. Судал руугаа хүрч чадаагүй. Одоо 9 ширхэг овоолгыг жонш гэж үзээд байгаа юм. Миний хувьд ухсан үйлдэлдээ буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа. 9 овоолгыг жонш гэж үзээд хохирлын үнэлгээг өндөр гаргасан байсан. Тэрийг жонш гэж үзэхгүй байгаа. Дүгнэлттэй санал нийлэхгүй байгаа. 9 ширхэг овоолгоос хороо барихаар хэсгийг түүж байгаад мал байдаг газраа буулгасан. Тэндээс сорьц авахад 0,2% гарсан гэсэн. 9 овоолгыг жигд .%-ийн элементтэй гэж үзэхгүй байгаа. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал эрж хайсан гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа” гэв.
• Шүүгдэгч У. шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Тухайн болсон үйл явдлыг ажлын шугамаар мэдэж байсан. Аймгийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар батлагдаад дүгнэлт гаргуулахаар Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газар руу явуулсныг мэдэж байсан. Дүгнэлтээр бусад тусгай зөвшөөрөлтэй давхцаж байна уу гэдгийг тодруулж ирдэг. Тухайн үед ковид гарсан байсан учир сумын төвөөс гараагүй. Сүүлд гэх газар шалгалт хийж явахдаа мэ******* бичиг баримтыг хурааж аваад араас ирээрэй гэж хэлсэн. Би эмнэлэгт 0 хоноод иртэл Засаг дарга жоншны асуудал гараад байна гэсэн. Ажлын хэсэг гараад очтол гэх газар ухсан байсан. Отгонбаатараас ухаж байсан талаар утсаар мэдсэн. Тухайн үед хүн байхгүй ер нь бол ухсан байгаа гэдгийг хэлсэн. Гэрч нарын мэдүүлгийг уншсан. Дашнямтай холбоотой гэсэн мэдүүлэг нэлээн гарсан байсан. Ажил үүргийнхээ хувиар мэдсэн байсан болохоос хуйвалдаж ашиг сонирхлын зөрчил гаргаж тухайн ажиллагааг хийгээгүй байсан” гэв.
• Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Тухайн байгаль орчинд учруулсан нөхөн төлбөрийг үнэлгээг 4.400.000 төгрөгөөр гэрээ байгуулж хийлгэсэн. Байгаль хамгаалах сангаас .0.000 төгрөг шилжүүлсэн. Энэ үнэлгээний төлбөрийг гаргуулах саналтай байна. Тухайн байгаль орчинд учирсан хохирлыг барагдуулах саналтай байна. Төрийн албан хаагчид хариуцлага тооцуулах саналтай байна. Албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан нь хавтаст хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдож байна” гэв.
• Гэмт хэргийн талаарх гомдол мэдээллийг хүлээн авсан тэмдэглэл /-р хх-ийн 2/
• Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /-р хх-ийн -0/
• Эд зүйлийг хураан авсан тухай мөрдөгчийн тайлбар, санал, тэмдэглэл /-р хх-ийн 4-5, /
• Эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын тогтоол /-р хх-ийн 9/
• Утасны ярианд дүн шинжилгээ хийсэн тэмдэглэл /-р хх-ийн 52-5/
• Гэрч ийн “Би .0.0-нд томилогдоод ирж ажиллахад энэ баруун урд шороо гаргасан байдалтай нэг экскаватор харагддаг байсан. Хэзээнээс эхэлж ухсаныг нь сайн мэдэхгүй байна.Намайг ирж ажилласнаас хойш ухаагүй. Үйл ажиллагаа явуулаагүй хааяа нэг улаан өнгийн Хово цагаан өнгийн портер явж байгаа харагддаг байсан. .0.-ны өдөр их том ачааны машин ирчихсэн түчигнээд юм ачаад байх шиг байсан. Олон гэрэлтэй машин байсан, ачааны машин байсан байх. Яг тэр үед нь овоон дээгүүр машин яваад байсан. Хэн гэдэг хүн жонш олборлосон талаар мэдэхгүй байна” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн /
• Гэрч ын “Би .0.8-нд компанийн талбайн харуулын даргаар томилогдож ирэхэд танайхаас баруун урагш гэх газар ямар нэгэн юм ухаад байгаа бололтой экскаватор ажиллаад газар ухаад байсан. 4-5 хоногийн дараа талбайгаа эргээд явж байхад жонш гаргасан байсан. Нэг шөнө том машин ирээд юм ачаад байх шиг байсан гэж манай хамгаалагч хэлж байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн /
• Гэрч ийн “Манай найз оны 0 дугаар сарын эхээр аймгийн  сумын нутагт жоншны уурхай дээр гал тогоо бариад өгөөч гэж хэлсэн. Би зөвшөөрөөд .0.-ны өдөр энэ газарт ирсэн. Энд , бид 8-0 УАЕ дугаартай автомашинтай ирсэн. Энэ уурхай дээр байсан экскаваторыг жолоодоод олборлолт хийсэн чинь экскаватор эвдэрсэн. Экскаваторын эзэн гэж хүн өөрийнхөө цагаан өнгийн автомашинтай оператор гээд нэг залуутай ирсэн. Тэгээд экскаватороо янзлаад байж байхад сумын цагдаа ирсэн. Тэгээд эндээс бөөнөөрөө явсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 9-98/
• Гэрч Б.ын “ Би Дашням гэх хүнийг танихгүй. гэдэг хүнийг Улаанбаатар хотоос оны 0 -р сарын сүүл үед аймгийн сумын хойд хэсэгт урьд өмнө нь ухагдсан байсан газарт ирэхдээ танилцсан. Би хувьдаа улбар шар өнгийн Doosan- 0 LCV маркийн экскаватортой. Би оны ******* дүгээр сард экскаватороо аваад аймгийн сумын нутагт ажиллахаар очсон чинь тэнд ажиллах Хятадууд байгаагүй. Уурхайнууд хөрөнгө оруулалтгүй гээд ажиллахгүй байсан. Тэр үедээ би ямар нэгэн ажилгүй байж байхдаа өөрийн үеэл дүүгийн нөхөр д хандаж ажил мэдэж байгаарай гэж оны дугаар сарын дундуур хэлсэн байсан. Тэгээд ажилгүй байж байхад оны 0 дугаар сарын дундуур өдөр хоногийг сайн санахгүй байна. Хүргэн над руу утсаар залгаад манай нэг таньдаг хүнд ажил байна. Та тийшээ гарах юм уу? Өөрөө мэд гэж хэлсэн. Тэр үед би ажилгүй удаан байсан. Экскаватор хүнээс зээлээр авсан мөнгийг төлөх ёстой, мөнгө нь дутуу байсан учраас түрээсийн ажлын санал сонсоод зөвшөөрсөн. Би ас ямар ажил байгааг асуухад надад хандаж жоншны ажил байгаа. гэдэг хүн байгаа. Би тэр хүнийг таньдаг гэж хэлж байсан. надад жонш олборлох газрын солбилцолыг утсаар өгсөн. Би тэр үедээ аймагт байж байгаад Тулгын өгсөн солбилцолоор сумын жонш олборлох газрыг олж очсон. Тэр газарт би хөлсний трайлер, экскаваторын оператор хөлслөөд очоод экскаватороо буулгаад байж байхад тэр уурхай дээр нэг улаан өнгийн Хово маркийн автомашин, нэг шар өнгийн ковш байсан. Өөр техник байгаагүй. Тэр уурхай дээр нэг Монгол гэр, ар талд нь хар емкост байсан. Тэр уурхай дээр ямар ч хүн байгаагүй. Тэр үед бид нар дээр нэг мотоциклтой хүн ирээд юун хүмүүс вэ гэж асуусан. Хариуд нь би тэр хүнд бид нар түрээсээр ажиллахаар ирсэн гэж хэлсэн. Ингээд тэр уурхай дээр хүмүүс байхгүй байхаар нь руу утсаар ярьсан чинь надад хандаж ажил нь эхлэх болоогүй юм байна лээ гэж хэлсэн. Миний экскаватор тухайн үедээ эвдрэлтэй байсан учраас ажиллаагүй. Тэгээд орхиод Улаанбаатар хот руу би өөрийнхөө 05- УНЗ улсын дугаартай автомашинаар явсан. гэдэг оператор байсан. Тэрнээс хойш би тай утсаар ярихад тэр уурхай дээр байсан улаан өнгийн Хово маркийн автомашин манай хүргэний хово байгаа юм гэж хэлж байсан. Тэгээд Улаанбаатар хотод очоод байж байхад оны 0 дугаар сарын сүүлээр цаг агаар дулаарсан гээд экскатордоо засвар хийх гээд явахаар болсон. Тэр үед би хүргэн тай утсаар яриад экскатордоо засвар хийнэ гэсэн чинь надад хандаж хамт явж машиндаа юм хийнэ гэж байна гэж хэлсэн. Ингээд би Улаанбаатар хотоос аймгийн сум руу өөрийнхөө автомашинтай , , тэгээд нэг танихгүй хүнтэй хамт дөрвүүлээ хамт очиход тэнд ахиад нэг монгол гэр барьсан байсан. Би нар экскаватороо засварлаж байсан чинь сумын 2 цагдаа, сумын Тамгын газрын 2 хүн хүрж ирээд бичиг баримтаа шалгуул гээд сумын төвд очиж уулзахад хууль бус гэдгийг нь мэдсэн. Тэгээд бид нар хууль бус гэдгийг нь цагдаагаас сонсоод он дүгээр сарын ******* -ний өдөр Улаанбаатар хот руу явсан.  Надтай гэдэг хүн утсаар холбогдоогүй. Уулзаагүй. Би сумын нутагт ирэхдээ ажил эхлэхээр уулзаад гэрээ хийж ажиллана гэж бодож байсан. Би тухайн үед аймгийн нутгаар төв замаар Улаанбаатар хот руу трайлер дээр экскаватороо ачаад явж байгаад ажлын санал сонсоод суманд ирсэн.. Тэр үед надад ,800,000 төгрөгийн зардал гарсан. Анх ирэхэд нэг монгол гэр, улаан өнгий хово маркийн автомашин, шар өнгийн ковш байсан. Овооны зүүн талаас нь зам гаргаж ухаад олборлолт хийгээд амныхаа хоёр талд нь шороо асгасан байсан. Би урьд өмнө нь жоншинд явж байгаагүй учраас жонш шороог нь ялгаагүй. Тухайн үед тэр газарт ямар ч хүн байгаагүй. Миний экскаваторын гидрын насос эвдрээд ажиллах боломжгүй байгаа. Энэ шалтгаанаар тэр газарт хүнээр эд зүйлсээ харуулж байгаа. Тэр хүнийг гийн найз гэж сонссон. Хэн техник хэрэгсэл харуулж байгааг нь мэдээгүй. Би тэр газарт очоод ямар нэгэн олборлолт хийгээгүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 99-200/
• Гэрч Б.аас дахин авсан “Би оны эхээр хувьдаа улбар шар өнгийн Doosan- 0 LCV маркийн экскаватортой аймгийн суманд уурхай дээр ажил хийж байгаад түрээслэгч нар түрээсийн мөнгөө өгөхгүй байхаар нь өөр ажил хайж байхад оны цагаан сарын өмнөхөн ковид -9 хөл хорио тогтоохоос өмнө манай хүрэн над руу утсаар залгаад суманд ажил байна гэсэн. Миний сонссоноор түрээс нь нэг сарын 24 сая төгрөг гэж сонссон. Би тэр ажлыг сонсоод оператор ыг аваад суманд экскаватороо трайлер дээр ачаад ирсэн. Тэр үедээ жонш ухах газартаа орой харанхуй болохоос өмнө ирсэн. Би тэр газарт ирэхдээ тай утсаар ярьж байгаад очсон. Анх тэр газарт ирэхэд нэг шар өнгийн ковшийг засварлаж байгаа бололтой арын хэсгийг нь задалсан байдалтай, хажууд нь хүн байгаагүй, тэр ковшноос зүүн зүгт монгол гэр, улаан өнгийн хово маркийн автомашин байсан. Тэр шөнөдөө тэр нэг Монгол гэрт хоносон. Маргааш өглөө нь нэг мотоциклтой жижиг шар цартай 40 орчим насны залуу над дээр ирээд юун хүмүүс вэ гэсэн, би тэр хүнд хандаж түрээсээр ажиллахаар ирсэн, энэ газарт яаж ажиллах вэ гэхэд тэр хүн одоогийн энэ ковш байгаа хэсгээс дээш ухаад явна гэж хэлсэн. Би тэр газарт ирээд жижиг шар царайтай хүнтэй хамт яваад ковшны баруун зүгт байгаа овоон дээр гарахад овооны орой дээр 2 Монгол гэрийн буйртай ойролцоо хэмжээтэй газрыг ухаад хажуу талд нь том том чулуу гаргасан, тэр нүхийг ухаад удсан бололтой сул шороотой, ногоо ургасан ул мөр буюу хатсан өвстэй байсан. Тэр ух гэж хэлсэн овооны зүүн талын хормойноос нь сул шороог нь зайлуулсан байсан. Овооны зүүн талаас нь гүн ухаагүй байсан. Миний харснаас тэр газарт байсан ковшоор тэр сул  шороог зайлуулсан юм уу гэж ойлгож харж байсан. Тэр үед миний Улаанбаатар хотод амаржаад удаагүй байсан, дээр нь цагаан сар болох гээд тэгээд Улаанбаатар хот руу оператор , тэр газарт байсан нарын хамт явсан. Миний экскаваторыг сар харна манай гэр ойрхон хойд зүгт байгаа гэж хэлж байсан. Би тухайн үедээ хөлсөөр ажиллах газартаа ,800,000 төгрөгөөр трайлер хөлслөөд аймгийн сумаас суманд экскаватороо ачуулж авчруулсан. Тэрнээс хойш карантин буугаад завсраар нь он сар өдрийг нь санахгүй байна, над руу утсаар залгаад одоо энэ ажил эхлэх юм шиг байна сум руу явъя гэсэн тэгэхээр нь би офератор луу утсаар залгаад нөгөө газар луугаа хүрээд оч гэж хэлсэн. Тэрнээс хойш 4-5 хоногийн дараа болохгүй байна гээд хүрээд ирсэн. Ирэхдээ техник болохгүй байна гэсэн, тэр үедээ руу утсаар залгаад урьдчилгаа байна уу? Гэрээгээ хийх гэсэн юм, техник эв******* сэлбэг авах гэсэн юм гэхэд тай холбогдож байгаад эргээд хариу өгье гэсэн. Тэрнээс хойш таг чимээгүй болсон. Би Улаанбаатар хотод байсан болохоор утсаар олон удаа залгахад гэх хүн утсаа авахгүй, эсвэл утас нь холбогдохгүй байсан. Тэгж байгаад сүүлийн карантен дуусахад д , нарын хамт засвар хийх гээд очиход энэ газар асуудалтай газар гэдгийг нь сумын цагдаагаас мэдсэн. Би гэрээ байгуулж чадаагүй. Намайг хөллөхөөр тус газарт дуудан ирүүлсэн хүмүүсээс гаас сум руу экскаватороо ачуулсан ,800,000 төгрөг, оны 0 дугаар сарын сүүл үед сумаас экскаватороо 2,200,000 төгрөгөөр ачуулсан зардлаа нэхэмжилнэ. Анх надад хэлэхдээ манай найз жонш ухах гэж байгаа юм аа түрээсэнд гарах уу? Манай найз байгаа юм гэж л хэлж байсан. Оператор т д ажиллах үеийн цалин хөлс өгч чадаагүй. Би өөрийн найз ас 2*******9 оны хавар 90,000,000 төгрөгөөр худалдан авч байсан. Би найздаа одоог хүртэл өрийг нь барагдуулж чадаагүй байгаа. Экскаватороо оны дугаар сарын байдлаар 5,000,000 төгрөгөөр үнэлнэ. Миний экскаватор аймгийн суманд төмрийн хүдэр ачиж ажил хийж байгаа. Оператороор нь байгаа” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 205-20/
• Гэрч Б.гийн “ Би Дашням гэх хүнийг танина. Нэг удаа харж байсан. гэдэг хүнийг Улаанбаатар хотоос оны 0-р сарын сүүл үед аймгийн сумын хойд хэсэгт урьд өмнө нь ухагдсан байсан газарт ирэхдээ танилцсан. Би 2*******9 оны дугаар сард 99500 утасны дугаартай Батбилэг гэдэг хүнээс 2- 22 УНН улсын дугаартай улаан өнгийн ХОВО маркийн автомашиныг 0,000.000 төгрөгөөр лизингээр худалдаж авсан. Тэгээд би хотод ажилд явж байхад ажилгүй болоод сул зогсолт хийсэн. Тэгээд байж байтал оны 0 дугаар сарын 0-ны үед миний танил ах над руу 992584 дугаарын утсаар залгаад аймгийн сумын нутагт Ховоны ажил байна гэж надад хэлсэн. надад газар шорооны ажил гэж хэлсэн. Би ямар ажил байгааг нь тодруулж асуулгүй шууд сумын нутагт ирсэн. Анх ажил хийх газарт ирэхэд тэр газарт нэг Монгол гэр, нэг ковш, зүүн талаасаа ухсан ам, тус амны хоёр талд нь шороо гаргаж асгасан байсан Тухайн үед тэр газарт Дашням гэдэг хүн цагаан өнгийн дунд оврын жийп маркийн автомашинтай надтай ирж уулзсан. Дашням надтай уулзахдаа сайн байна уу сайн явж ирсэн үү гэж мэндэлсэн. Би Дашнямаас ажил чинь хэзээ эхлэх юм бэ гэж асуухад Дашням надад хандаж хэд хоногоос эхэлнэ түр хүлээчих, гэж хэлж байсан. Тухайн үедээ би Дашням гэдэг хүнийг энэ газрыг хариуцаж байгаа гэж ойлгоод хэд хоног хүлээчих гэж Дашням гэдэг хүнийг хэлснийг сонсоод Улаанбаатар хот руу явж хэд хонож байгаад энэ газарт ажил эхлэхээр нь буцаж ирэхээр болсон. Тэгээд би Улаанбаатар хот руу тэр ухагдсан газраас замын унаа олоод сум руу хүргүүлээд тэндээсээ ээр дайрч Улаанбаатар хот руу явсан. Дашням надтай ганцаараа ирж уулзсан. 2-22 УНН улсын дугаартай улаан өнгийн ХОВО маркийн автомашинаа Дашнямыг ажил эхлэхээр хүрээд ир гэж хэлэхээр нь буцаж ирж ажиллахаар үлдээсэн. Би урьд өмнө нь энэ хүний огт харж байгаагүй. Дашням гэх хүмүүсийн хоорондын хоорондын асуудлыг мэдэхгүй . Тулгийн жинхэнэ нэрийг Сумъяагийн гэдэг. Гэр нь Улаанбаатар хотод дүгээр хороололд байдаг. Миний 90 дугаарын утас руу оны дүгээр сарын дундуур нэг хүн залгаад би хойд айлын чинь хүн байна. Уурхай дээрээс юм алга болоод байна шүү техникээ хараарай гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь би өөрийн найз Гансүхийг энэ газарт очоод юм хараад байж бай гэж хэлээд өөрийнхөө айфоне маркийн гар утсаа өгөөд явуулсан. Гансүх тэр газарт миний хово маркийн автомашиныг хараад байж байгаа. Автомашины сарын хөлсөн дунджаар - сая төгрөг байдаг болохоор Дашнямтай тэр талаар яриагүй. Тэр газарт ирэхэд энэ газрын ерөнхий байдал овооны зүүн талаас нь зам гаргаж их хэмжээгээр шороо олборлоод уурайн амны хоёр талд асгасан байсан” гэх мэдүүлэг /хх-ийн 2*******-2/
• Гэрч Б.гээс дахин авсан “Намайг тус газарт анх ирэхэд шар өнгийн ковш ширхэг байсан, ажиллаж байсан хүн байгаагүй. Тэр газарт олборлолт явуулаад газрыг их хэмжээгээр ухсан байсан. Би ирээд газар шорооны ажил хийгээгүй. Надад гэдэг хүн ажиллах уу гэж санал тавьсан. Дашням гэх хүнээс .000.000 төгрөг нэхэмжилнэ. Одоо 2-22 УНН улсын дугаартай автомашин байхгүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 209/
• Гэрч С.Баттулгын “Би Дашням гэх хүнийг танина. Найзын харилцаатай. нь манай ийн талын хадам ах, нь миний төрсөн дүүгийн нөхөр.Дашнямыг  урьд өмнө нь Хан Уул дүүргийн 4-р цахилгааны станцын зүүн талд байрлах бетон зуурмагийн үйлдвэрт менежер, хувиараа том оврын ачааны автомашиныг элс хайрга түүхий эдийн ачаа тээвэрт явуулдаг байсан. Тэр үедээ найз нөхдийн хүрээлэлд дундаа байж байгаад Дашнямтай хоорондоо найзалж эхэлсэн. Ер нь бол холбоотой байдаг. Хааяа хурал семинар болох үеэр ирж уулздаг. оны дугаар сарын дундуур Ё.Дашням нь над руу утсаар залгаад намайг урьд өмнө нь том оврын тээврийн хэрэгсэл ачаанд явуулдаг байсныг мэдэж байсан болохоор над руу утсаар залгаад экскаватор, норд бенз байна уу? гэж сурсан. Би Дашнямд хандаж би утсаар таньдаг хүмүүс рүүгээ ярьж үзээд эргэж холбогдъё гэж хариу хэлсэн. Тухайн үед манай ийн талын хадам ах , хүргэн дүү нар хувьдаа техник хэрэгсэлтэй байсан, гадаа хүйтэн байсан тул ажилгүй байгаад байсан. Тэгээд миний өөрийн ойрын төрлийн хүмүүс байсан учраас өр ширтэй байгааг нь мэ******* эхэнд нь тэй Дашнямыг оны цагаан сарын дараа холбож өгсөн. Хэдний үе гэдгийг нь санахгүй байна. Би Дашнямыг утсыг д, д Дашнямын утсыг өгсөн. Тэгээд өөрсдөө холбогдоорой гэж хэлээд орхисон. Тэрнээс хойш хоногийн дараа би тай ахтай холбоож чадахгүй байж байгаад холбоо тогтооход ах хөдөө байна экскаватороо аваад Улаанбаатар хот руу буцах гэж байна шал дэмий энд ирээд шалтлаа гээд аймгийн суманд байна гэж ярьж байсан. Тэр үед нь би Дашнямын надад хэлсэн ажлын саналыг ахад хэлэхэд би буцаж явна юун сайн юм. Эндээс ойрхон юм байна гэж хэлж байсан. Тэгээд би ахад Дашнямын утасны дугаарыг өгсөн. Тэгээд хоорондоо холбогдоод ажлаа яриарай гэж хэлсэн. Дашням хөдөө жоншин дээр ажил байгаа. Бичиг цаасыг нь хөөцөлдөөд дуусч байгаа. Тэгж байтал дулаараад таарах байх гэж ярьж байсан. Би лавшруулж асуугаагүй өөрсдөө учраа ол гэж хэлээд орхисон. оны 0 дугаар сарын дундуур Дашнямтай утсаар ярихад ажил арай эхлээгүй байна гэж ярьж байсан. Өөрийнхөө үндсэн ажлаа хийгээд байж байна гэсэн өөр зүйл яриагүй. Дашням нь эхэндээ надад хүмүүс олж өгөөч гэж хэлэхдээ хамгийн гол нь урьдчилгаа өгч чадахгүй шүү гэж хэлж байсан. , нар надаас хөлсний тухай асуулгаж байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 20-2/
• Гэрч С.ас дахин авсан “ Ё.Дашням анх ярихдаа өөрийнхөө 99*******85 дугаарын утсаар ярьж байсан. Өөр утсаар залгаагүй. Дашням оны 0 дугаар сарын сүүлээр Дашням , нарыг очоод удаагүй байхад над руу утсаар залгаад надад хандаж чи надтай түлшний мөнгөөр хамтрах уу? тус болох уу гэж асууж байсан. Тухайн үед би Дашнямд хандаж та нар гайгүй ажиллаад байх юм бол би зунаас хамт ажиллах талаар бодолцъё наадах чинь ямар зүйл яаж ажилладаг болохыг нь судалъя гэж хэлсэн. Тэгээд утсаа салгасан. бол манай ийн үеэл, бол миний төрсөн дүүгийн нөхөр энэ хоёр хоёулаа зээлээр техникээ худалдаж аваад түрээсээр ажиллахаар суманд очоод ямар нэгэн ажил хийлгүйгээр тэндээ эвдэрсэн. Одоо энэ хүмүүс техник хэрэгслээ түрээсээр авсан хүмүүстээ зээлийн мөнгөө төлж чадахгүйд хүрч маргаан үүсээд байгаа. Би сүүлийн үед , нартай маргалдаад байгаа. Дашням нь хэзээ ухсанаа хэлээгүй байгаа. Би тэр газарт түрээсээр ажиллах гэж очоод ажиллаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 2/
• Гэрч ын “ оны 4 дүгээр сарын 2-ны өглөө 0 цагийн үед 94055 дугаартай утсаар Дашням гэдэг хүн над руу залгаад том машины жолооч уу, ачаанд явах машин байна уу? 2- том машин хэрэгтэй байна гэхээр нь, би олж өгье гэж хэлээд аймагт байдаг таньдаг хүнээсээ асуусан чинь, болно энд машин байгаа гэсэн, эргээд Дашням гэх хүн рүү залгаад, машин байна, ямар ажил байна гэж асуухад сумаас хойш хорин хэдэн км-т, сумаас урагш дөчөөд км-т миний гаргасан жонш байгаа шууд ачихад бэлэн, аймаг руу ачина гэж хэлэхээр нь тэр хүнтэй тонн жоншийг нь .000 төгрөгөөр ачихаар тохиролцсон. Би ачаа асуудалгүй биз дээ гэсэн чинь, асуудалгүй гэж хэлээд 9499 гэсэн утасны дугаар өгөөд энэ хүнтэй холбогд энэ хүн суман дээр байгаа наад хүн чинь газрыг нь зааж өгнө гэхээр нь, тэр хүнтэй нь холбогдсон чинь хүрээд ир гэж хэлсэн, би оны сарын 0-ны өдөр ахиад Дашням руу залгасан чинь утас нь холбогдохгүй байсан тэгээд больдог юм уу гээд өндөршил суман дээр байгаа хүн рүү нь ярьсан чинь Дашням надтай холбогдсон чи хүрээд ир гэхээр нь би, ганцаараа аймгаас гараад шууд суманд ирээд нөгөө хүнтэй нь утсаар ярьж байгаад уулзаад, ачих жоншийг нь заалгачхаад нөгөө хүнээ буцаачхаад би цаашаа яваад суман дээрээс нөгөө ачих машинаа тосож аваад, тэр газарт ойрхон байсан уурхай дээр очоод ковшийг нь хөлс мөнгийг нь өгнө машинд жонш ачаад өг гэж тохиролцоод *******- цагийн хооронд жоншоо ачих гээд газар дээрээ ирээд ачих гэж байхад сумын цагдаа нар ирсэн” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 24/
• Гэрч Т.оос дахин авсан “Дашнямыг танихгүй. Урьд өмнө нь харж байгаагүй. Би аймгийн сумын -р багийн нутаг гэх газарт ..-ны өдрийн 0:00 цагийн үед над руу 94055 дугаараас миний 888999 дугаар руу нэг эрэгтэй хүн залгаад надаас ачаа тээвэрт явдаг уу? Гурван тэрэгний хэрэг байна гэж надад хэлсэн. Би тэр хүнд хариуд нь ямар ачаа байгаа юм бэ гэж асуусан. Тэгтэл тэр хүн утасны цаанаас сумаас хойд зүгт 20 км зайд миний өөрийн ухаж гаргасан ачаа тэр газарт бэлэн байгаа гэж хэлсэн. Би тэр хүнд би унаа сураглаж өгье гэж хэлсэн. Тэгээд би утсаа салгасан. Би аймагт хувьдаа ачааны автомашинтай ачаа тээвэрт гэдэг хүнтэй 8880******* дугаарын утсаар холбогдоод сумаас хойд зүгт 20 гаран км зайд бэлэн гаргасан жонш байгаа тэрийг очоод шууд аймаг руу ачина гэж хэлсэн. гэдэг хүн надад хандаж наад ачаа чинь найдвартай ачаа юм байгаа биздээ гарал үүслийн гэрчилгээтэй байгаа юм байгаа биз дээ гэж надаас асуусан, би гэдэг хүн асуугаад ха^г у хэлье гээд утсаа салгасан. Үүний 89-тэй дугаараас над руу ачаа ачуулна гэсэн хүн ахиж залгаад машин тэрэг юу болж байна бүтэх нүү гэж асуусан. Хариуд нь би тэр хүнд машин тэрэг бүтнэ наад ачаа чинь гарал үүслийн гэрчилгээтэй асуудалгүй юм байгаа биз дээ гэж асуусан. Тэр хүн утасны би цаанаас ямар ч асуудалгүй ачаа байгаа би Улаанбаатар хотод байна чамайг сумын төв дээр байгаа хүнтэй холбуулаад өгье гэж хэлсэн. Нэг тонныг нь ,000 төгрөгөөр ачина гэж ярилцсан. Үүний дараа надтай сумын байгаль орчны байцаагч ажилтай гэх хүн 9499 дугаарын утсаар залгаад ачаа ачуулж өгөх хүн байна замыг чинь заагаад өгнө гэж хэлээд надад сум явах зам зааж өгсөн. Ингээд би аймгаас сумын хойд зүгт байгаа ачаа ачих газар руугаа явахаар болоод түрүүлж очиж газраа үзэхээр болсон. ..0-ны өглөө эрт 0:00 цагийн үед би өөрийн эзэмшлийн - УНС улсын дугаартай Тоёото королла маркийн автомашинтай сум руу яваад :00 цагийн үед сумын төв ороод сумын байгаль орчны байцаагч ажилтай хүнтэй уулзаад тэр хүнээс сумын төвөөс хойд зүгт байсан ачаа ачих уурхайг олж очсон. Тэр газарт анх очиход хойд зүг рүү харсан амны зүүн хойд хэсэгт хоёр монгол гэр барьсан, тэр гэрийн баруун талд их хэмжээний жонш гаргасан, тэр гаргасан жоншны урд талд нь улаан өнгийн хово маркийн автомашин, шар өнгийн ковш байсан, нэг төмөр шигшүүр байсан. Тэр хоёр техникийн баруун талд зүүн зүгээс ухсан аманд нэг экскаватор байсан. Тэгээд би тэр газарт очоод энэ бүгдийг хараад албан ёсны зөвшөөрөлтэй асуудалгүй байна гэж бодоод аймагт байсан гэдэг хүн рүү утсаар залгаад энэ газарт хүрээд ир газрыг нь үзлээ гаргаад ачихад бэлдсэн жонш байна гэж хэлсэн. Тэгээд би сумын байгаль орчны байцаагч гэх хүнийг сумын төвд хүргэж өгчхөөд буцаад нөгөө уурхайгаар дайраад сум руу явсан. аймгаас ирэх жолооч нар газар мэдэхгүй байсан учир шууд сумын төв дээр ирсэн. Би сумын байгаль орчны байцаагчтай сумын төвд байхдаа утсаар яриад жонш ачих автомашинаа дагуулаад жонш ачих газраа очъё хоёр талаас нөгөө газраа уулзъя гэж ярилцсан. Би ачааны автомашиныг дагуулаад сумын уурхай дээр ирсэн. Тэгээд нөгөө газраа шөнийн 00:00 цагийн үед ирээд сумын байгаль орчны байцаагчтай уулзаад жонш ачих гэж байсан чинь цагдаа ирээд хууль бус гэдгийг хэлсэн. Би гайхсан. Би аймгаас дуудаж ирүүлсэн жолооч нартай хамт сумын байгал орчны байцаагчаас энд юу болоод байгааг асуухад тэр хүн надад хандаж би цагдаа нартай уулзъя гэж хэлсэн. Тэгээд сумын байгаль орчны байцаагч ор сураггүй алга болсон. Цагдаа нар тэнд ирсэн байсан ачааны автомашинуудыг надтай хамт бүгдийг нь сумын төв рүү авч явсан. Би сумын төвд очоод над руу утсаар холбогдоод ачаа ачуулна гэсэн хүний утасны дугаар руу залгахад тэр хүний утасны дугаар нь холбогдохгүй байсан. Хууль бус гэж надад огт хэлээгүй. Илүү дутуу юм огт яриагүй. Жонш ачих газрыг зааж өгөөд энэ газар шүү дээ гэж хэлж байсан. Тэр байгаль орчны байцаагч хууль бус гэж хэлсэн бол би тэр хол газраас автомашинтай жолооч нарыг дуудахгүй байх байсан. Би тэр ачаа ачуулна гэсэн хүний ачааг, хувьдаа тээврийн хэрэгсэлтэй хүмүүстэй холбож өгөөд ачаа ачсан мөнгөнөөс нь ашиг олох зорилготой очсон. Би анх надтай утсаар ярьсан хүний нэг тонныг нь ,000 төгрөг, аймгаас ирж ачаа ачих хүнтэй нэг тонныг нь 25,000 төгрөгөөр ачуулж ашиг олох гэж бодож байсан. Би тэр ачааны автомашинтай хүмүүсийг дуудсанаараа тэр хүмүүсийн түлшийг төлөхөөр болсон. Нийт 800 литр түлш, нэг литрийг нь 2000 төгрөгөөр тооцоод .00,000 төгрөг тэр жолооч нарт төлөхөөр болсон. Би өөрийнхөө автомашинд 80,000 төгрөгт АИ92 шатахуун хийсэн. Одоог хүртэл тэр хүн надтай утсаар холбогдоогүй байгаа” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 25-2/
• Гэрч Т.оос дахин авсан “Анх манай найз энэ үйл явдал болохоос өмнө нь над руу утсаар залгаад ачаа ачих машин байна уу гэж сурсан. Би тухайн үедээ Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын Цагаан хад суурьшлын бүсэд ачаа тээвэрт явж байгаад аймагт ирээд ажилгүй удсан байсан болохоор ажил хийе гээд ид хэлсэн. Тэгтэл миний тухайн үед барьж байсан гар утас руу ачаа тээвэрт явдаг хүн мөн үү гэж нэг хүн надаас асуусан. Тэгээд би тэр хүнд унаа олж өгье гээд тэр өдрөө сум руу найз ийн хамт явсан. суманд очоод байгаль орчны хяналтын улсын байцаагчтай уулзсан. Байгаль орчны байцаагч бид хоёрт сумаас хойд зүгт байдаг жонш ачих газрыг  зааж өгсөн. Тэр байгаль орчны байцаагч цаашаа нэг хүн рүү ачаа ачихад асуудалгүй биз дээ гэж яриад байсан би одоо бодоход Дашням гэдэг хүнтэй яриад байсан болов уу гэж бодож байна. Ингээд тэр өдрөө би аймгаас жонш ачих унаа дуудсан. Би энэ үйл явдлыг хууль бус гэдгийг мэдээгүй. Орой нь сумаас хойд зүгт олборлосон байсан жоншийг нь ачих гэтэл цагдаа ирсэн. Ингээд хууль бус үйл ажиллагаа гэдгийг мэдсэн. бид хоёр найз. гэдэг хүнийг бид хоёрын суманд тосож уулзаад жонш ачих газрыг зааж өгөхөд нь таньдаг болсон. Дашням гэдэг хүнийг танихгүй. Энэ хэргийн талаар хүмүүсээс асууж сураглаж байгаад Дашням гэдэг хүн ийм хүн байдаг гэж мэддэг болсон. Уулзаж байгаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 28/
• Гэрч Н.Мөнхбаатарын “Он сар өдрийг нь санахгүй байна. Би өөрийнхөө гэртээ байж байсан чинь манай найз У. манай гэрт цаг нэлээд орой болсон гадаа харанхуй болсон байхад ирээд сумаас хойшоо Булгийн урд талын ам ороод ирье гэсэн. Би тэр үедээ ямар шалтгаанаар явах гээд явъя гээд гуйгаад байгааг нь ойлгоогүй зөвшөөрөөд өөрийнхөө 45-5 УАА улсын дугаартай цэнхэр өнгийн имфреза маркийн автомашинтай явсан. Тэгээд тэр газарт очиход тэр газарт том ачааны автомашин ковш ирчихсэн байсан. миний машинаас буугаад тэр ачааны автомашин, ковшны жолоочтой уулзаад байсан. Би автомашинаа Булгийн элстий гэх газарт барьсан байсан 2 монгол гэрийн баруун талд нь машинаа байрлуулаад ийг хүлээгээд машин дотроо унтаж байтал гэнэт цагдаа ирээд машины цонх тогшоод намайг бичиг баримтаа өг гэсэн. Би бичиг баримтаа өгсөн. Цагдаа надад ямар нэгэн зүйл хэлээгүй. Би тэр газарт цагдаа нар ирээд шуугиан болоод байхаар нь энэ мөдгүй юм байна гэж бодоод ийг тэр газартаа үлдээгээд сум руу буцсан. ямар нэгэн хөлс өгөөгүй. Автомашинд 0 литр бензин хийсэн. Найзын гуйлга байсан болохоор нь явсан юм. Маргааш нь болсон чинь цагдаагийн кобоны гадаа Булгийн гэх газарт байсан ачааны автомашинуудыг журамлаад авчирсан байсан. Тэгээд ийг буруу зүйлд холбогдсон гэж дотроо бодож байсан. өөс юу болоод байгааг асууж тодруулаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн *******-*******4/
• Гэрч ын “Би оны *******- дүгээр сарын хооронд аймгийн сумын -р багийн нутаг Хөх овоот гэх газарт үйл ажиллагаа явуулдаг -ны харуул хамгаалалтын албаны даргаар ажилласан. Одоог хүртэл ажиллаж байна. Би 2*******9. дүгээр сараас хойш энэ газарт харуул хамгаалалтын албаны даргаар ажиллаж байна. Намайг энэ газарт ирэхэд энэ газар эвдэгдээгүй байж байгаад 2*******9 оны 0 дугаар сарын үед эвдэгдэж эхэлсэн. Манай нэг ажилчин уурхай дээр харуулын үүрэг гүйцэтгэж байгаад алга болоод тэр харуулыг эрж хайж байхад тэр овоон дээр нэг шар өнгийн экскаватор молдок ажиллуулж байсан. Гэхдээ тэр газрын нэг их эвдээгүй байсан. оны эхэн үед цагаан сарын үеэр би нэг хамгаалагчаа дагуулаад сум руу явж байхад замд трайлер дээр шар өнгийн экскаватор ачаад сумын чигт явж байсан. Цагаан сарын шинийн нэгний өглөө байсан. Тухайн үедээ би нэг их зүйл бодолгүй анзааралгүй явсан. Ингээд би харуул хамгаалалтын үүрэг гүйцэтгэж байхад манай хамгаалалтын бүсийн баруун талаар улаан хүрэн өнгийн ланд 80 маркийн автомашин яваад байдаг байсан. Манай компанид ирж байгаагүй санаж байна. Намайг байхад ирээгүй. Би нэг их зүйл мэдэхгүй байна. Нэг мэдэхэд ухсан. Тэр газарт нэг шар өнгийн ковш, улаан өнгийн хово, шар өнгийн экскаватор байсан. Хамгийн сүүлд оны 0 дугаар сарын үед тэр орчмоор явахад байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 24-242/
• Гэрч ын “ Мэдүүлэг өгөхөд татгалзах зүйл алга байна. Мэдүүлэг авахад Ё.Дашнямын 50090 тоот дансны хуулгыг ашиглав. Садан төрөл гэж бодож байна Хоорондоо харилцаад байдаггүй. Миний ХААН банкны данс 50090, 54088 гэсэн данс байгаа. Миний санаж байгаагаар энэ гүйлгээ миний данснаас манай аав Ё.Дашнямын дансанд хийлгэсэн. Ямар учиртай гүйлгээг нь мэдэхгүй байна. Энэ гүйлгээг манай аав надаар хийлгүүлж байсан. Энэ гүйлгээг мөн адил манай аав надаар хийлгүүлж байсан. Би хотод энэ ажлаа хийж байсан. Аав оны ******* дүгээр сараас оны 0 дугаар сарын хооронд хаана байсныг санахгүй байна. Манай аав ажлаар хөдөө явдаг. Хааяадаа сум орж ирсэн байдаг. Гэхдээ сая дурдсан хугацаанд очсон эсэхийг нь санахгүй байна. Манай аав үндсэн тогтмол ажил хийж байгаагүй. оны ******* дүгээр сараас оны 0 дугаар сарын хооронд Ё.Дашням гэх хүн аавтай ирж уулзаж байсан талаар мэдэхгүй байна” гэх мэдүүлэг” /-р хх-ийн 245-24/
• Гэрч Б.ы “Энэ 2 хүнтэй садан төрлийн харилцаатай. Энэ хоёр хүн манай аавын дүү нарын хүүхдүүд. Би Улаанбаатар хотод байсан. Хорио цээр гээд гэртээ байсан. Миний охины 50090 дугаарын данснаас ын 54000088 дугаарын данснаас оны дугаар сарын *******-ны өдрийн 0 цаг 22 минутад Жагай жоншны үнэ гэх утгатай ,500,000 төгрөгийн гүйлгээ хийгдсэн нь үнэн. Би хийлгэсэн. оны эхээр би БНХАУлс руу хүмүүс жонш, тээвэрлэх худалдахад нь зуучилж өгч байсан. Тэгж байхад Ё.Дашням нь надтай утсаар холбогдоод надад хандаж та жонш гаргаж байгаа гэсэн, мөнгөний туслалцаа үзүүлээч, бичил уурхайн нөхөрлөлөөр дүгнэлт хөөцөлдөж байгаа, нөхөрлөлийн юм бүтээж байж өгнө шүү гэж хэлсэн. Хариуд нь би Дашнямд чи ажлаа бүтээгээд мөнгөөр нь өгч болно, заавал би жонш авах шаардлагагүй гэж хэлсэн. Тэгээд би Ё.Дашнямын дансны дугаарыг нь аваад охиндоо өгсөн. Манай охин Дашнямд ,500,000 төгрөг дансаар шилжүүлсэн. 00.000 төгрөгийн гүйлгээг санахгүй байна.  Би охиндоо хэлж шилжүүлсэн гэсэн үг. БНХАУ-аас урьдчилгаанд өгсөн байсан мөнгө гэж бодож байна. Дашням надад жонш огт өгч байгаагүй. Ё.Дашням нөхөрлөлөөр жонш олборлоно ЗГ-ын 5-р тогтоолын дагуу дүгнэлт гаргуулна гэж надад ярьж байсан. оны УИХ-ын сонгуулиар сумын төвд тааралдахад таны мөнгийг өгч чадахгүй байна, яанаа гэж хэлж байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн -5/
• Гэрч ын “.0.8-ны өдрийн үед сумын Тамгын даргын ажлыг хэсэг оос зүүн хойд зүгт хүмүүс газар ухаад байх шиг байна явж шалгах шаардлагатай байна гэж хэлсэн. Ингээд би сумын төвөөс хойд зүгт гэдэг нэртэй газар руу явах маршрутаа бичээд шатахуунаа аваад хэсгийн төлөөлөгч , цагдаа , байгаль орчны байцаагч нарын хамтаар явсан. Хайсан газраа хайсаар олоод очиход гэдэг газарт 4 монгол гэрийг хоорондоо ойрхон зайтай барьсан байдалтай гэрийн баруун урд талд газарт их хэмжээгээр гаргаж овоолсон жонш, гэрээс зүүн хойд зүгт 00 орчим метрийн зайд ухсан нүх, цэнхэр өнгийн тэвшээ өргөсөн “Бодемдсон” ачааны автомашин засварлаж байгаа байдалтай, нэг шар өнгийн ковш, шар өнгийн экскаватор байсан. Гэрийн баруун хойд талд хэмхэрсэн ланд тэр газарт байгаа хүмүүсийн унадаг бололтой улаан, хар өнгийн ланд круйзер маркийн автомашинууд байсан. Тэр газарт ямар ч байсан үйл ажиллагаа явуулалгүй зогсонги байдалтай байсан. Би машинаасаа буугаагүй. Хэсгийн төлөөлөгч, цагдаа, байгаль орчны байцаагч нар хамгийн зүүн талын гэрт нь ороод уулзаад байсан. Дараа нь гадагшаа гараад техникүүдийн бичиг баримтыг нь үзээд байх шиг байсан. Тэгээд бид нар буцаад сумын төв рүү хөдөлсөн. Тэрнээс хойш би ямар нэг газар руу ажлаар явалгүй байж байхад оны 0 дугаар сарын сүүлээр сумын Засаг даргаар ахлуулсан ажлын хэсэг нэртэй газарт хяналт шалгалт зохион байгуулахад .0.8-ны өдөр байсан техникүүд дээр нэг трайлер нь нэмэгдсэн байсан. Ковш нь байсан байгаагүйг нь сайн санахгүй байна. Ажлын хэсэг гэдэг газрыг шалгаад сумын төв рүү буцах замдаа гэдэг газраар дайрахад тэр газраас олборлолт явуулсан байсныг мэдсэн. Маргааш өдөр нь аймгаас шалгалт ирсэн. Хэдэн хүн байсныг нь санахгүй байна. Тэр газарт нэмж ухаагүй байсан. Булгийн элст гэдэг газарт очиход ухсан нүхэнд нэг экскаватор, нүхний зүүн талд улаан өнгийн хово, шар өнгийн ковш, нүхэн дотор суудлын нэг автомашин байгаа харагдсан. Тэнд байсан нэг хүн нь тухайн үедээ согтуу байсан. Нүхэн дотор байсан экскаваторт засвар хийгээд байгаа бололтой байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн /
• Гэрч ын “Ё.Дашнямыг  албаны шугамаар танина. сумын засаг даргын орлогч байх үеэс нь эхэлж танина. Садан төрлийн харилцаа байхгүй. сумаас тухайн газарт бичил уурхайн зориулалтаар тусгай хэрэгцээнд авахуулж дүгнэлт гаргуулахаар хүсэлт ирүүлсэн. Ингээд аймгийн ИТХ-ын шийдвэрээр сумын Элст гэдэг нэртэй газрыг бичил уурхайн зориулалтаар орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан. Үүний дараа ИТХ-ын тогтоолын дагуу миний ажил үүргийн хувиараар ашигт малтмал газрын тосны газарт дүгнэлт гаргуулахаар 2*******9.08.4-ны /085 дугаартай албан бичиг хүргүүлсэн. Энэ бичгийг явуулснаас хойш Ашигт малтмал газрын тосны газраас Элст гэдэг газарт бичил уурхайн зориулалтаар ашигт малтмал олборлох дүгнэлт ирээгүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн  /

• Гэрч Н.ийн “ Ё.Дашням гэх хүнийг бол би огт танихгүй ээ. У. гэх хүнтэй утсаар л ярьж байсан болохоос танихгүй ээ. Т. гэх хүнтэй багаасаа найзалж байна. Одоо ч найз нөхдийн харилцаатай байгаа. Би оны сарын эхээр аймгийн суманд очиж байсан. Тэнд очих болсон шалтгаан нь тухайн суманд их хэмжээний жонш борлуулж чадахгүй байгаа сургаар очиж, У. гэх хүнтэй холбогдож тухайн жонш нь зөвшөөрөлтэй юм уу? ямар учиртай юм бэ? гэж утсаар асуухад ямар ч асуудалгүй ээ, бүх техник хэрэгсэл нь байгаа би энэ жоншноос авах ёстой юмаа гэсэн тэгэхээр нь тухайн сум руу найз ын хамт очиж гэх хүнтэй уулзаж Жоншийг нь үзсэн. Тэгээд би тухайн газрыг үзэж танилцахад үйл ажиллагаа нь хэвийн явагдаж байгаа юм шиг бүх техник хэрэгсэл нь байж байсан тэгэхээр би үнэхээр зөвшөөрөлтэй юм байна гэж бодоод жонш ачих 4 машинаа дуудсан. Тэгээд жонш ачих машинууд хүрээд иртэл цагдаа нар ирсэн тэгээд би тэр үед энэ нь зөвшөөрөлгүй юм байна гэдгийг мэдсэн. Тухайн үед жоншны талаар утсаар асууж байгаад гэх хүнийг тухайн жоншны үйл ажиллагаа зөвшөөрөлтэй гэхээр нь би суманд очиж жоншны үйл ажиллагааг нь үзэхээр У. гэх хүнтэй уулзаж байсан. Тухайн үед гэх хүн хэнтэй утсаар ярьсныг нь сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан тэр жонштой холбоотой хүнтэй ярих шиг болсон ах нь эндээс авахаа авчих уу гэсэн утгатай юм ярьж байсан. Тухайн үед гэх хүн энэ жонш борлогдохгүй байгаа юмаа гэсэн. Тэгээд би энэ чинь зөвшөөрөлтэй юм уу гэхэд зөвшөөрөлтэй манай таньдаг хүнийх юм байгаа юмаа би эндээс авах ёстойгоо борлуулах гэж байгаа юмаа гэсэн” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 25/
• Н.оос дахин авсан “  Би гэдэг хүнийг ер нь бол огт таньдаггүй байж байгаад оны дүгээр сарын эхээр суманд их хэмжээний жонш борлуулж чадахгүй байгаа сургийг сонсоод сураглаж байгаад таньдаг болсон. Тэр үедээ би үнэхээр борлуулж чадахгүй байгаа жонш байгаа бол борлуулж өгөөд дундаас нь ашиг олъё гэсэн бодолтойгоор урьд өмнө нь суманд ажиллаж байсан ахтай уулзаад суманд таньдаг  хүн байна уу? тэнд борлогдохгүй байгаа жоншны сураг сонслоо та эзэн нь ямар хүн байдаг юм бол та сураглаад өгөөч гэж гуйсан. ах надад тэр сумын байгаль орчны байцаагчаас нь асуугаад өгье тэр мэдэж байж магадгүй гэж хэлсэн. Тэр үедээ ах утсаар сумын байгаль орчны байцаагч бололтой хүнтэй утсаар яриад наана чинь нэг ийм борлогдохгүй байгаа жонш байгаа юм уу? тэрний эзэн нь ямар хүн байгаа вэ? гэж асуусан. Тэгтэл тэр хүн ахад утасны цаанаас асуудалгүй миний мэдэх хэдэн машин байгаа юм аа. Би өөрөө борлуулчих гээд байгаа юм. Борлогдохгүй байна гэж хэлсэн. ах тэр хүнд хандаж манай дүү жонш борлуулж өгч болно шүү гэж байна гэж тэр байгаль орчны хяналтын улсын байцаагчид хэлсэн. Тэгтэл тэр байгаль орчны байцаагч ахад утасны цаанаас өө тийм үү миний утасны дугаарыг өгчхөөч холбогдоодохъё гэсэн. Ингээд би ахаас салаад дахиж уулзаагүй утсаар яриагүй.Тэгээд би ахаас салаад сумын байгаль орчны байцаагч гээд гэдэг хүнтэй утсаар ярихдаа наана чинь хэр хэмжээний жонш байгаа юм бэ? сорьц нь хэд вэ? яг мэдэж байгаа хүн нь та юм уу? гэж асуухад, тэр байгаль орчны байцаагч надад хандаж надаас гадна нэг хүн байгаа яг бүх жонш бишээ би авах ёстой ,4 машин жоншоо л борлуулъя, миний авах ёстой хувийг борлуулаад өгөөч гэж хэлсэн. гэдэг хүн жоншны сорьцыг нь мэдэхгүй байна. Өөрөө хүрч ирээд үз гэж надад хэлсэн. Би тэй ингэж яриад ачих болбол унаа тэрэг чинь байгаа юм уу гэж асуухад надад хандаж унаа тэрэг байхгүй. Ачих техник нь байна гэж хэлсэн. Би тэр үедээ жонш борлуулж дундаас нь мөнгө олох ажлын саналаа найз од хэлсэн. од хэлэхдээ тэр газарт ачих ковш байгаа гэнэ, чи ачих унаа олох уу гэж хэлсэн. Ингээд би найз ын хамтаар сум руу гарахаасаа өмнө тэй аймгаас гарч байна хаана очих уу гэж утсаар ярихад сумын төв дээр хүрээд ир ирэхээр чинь сумаас хойш байдаг газрыг зааж өгье газар нь ойрхон гэж хэлсэн. Ингээд сумын төв ороод гэдэг хүнтэй уулзахад бид хоёр өд хандаж тэр жонш чинь зөвшөөрөлтэй, ямар ч асуудалгүй юм байгаа биз дээ гэхэд за итгэхгүй байгаа бол би та нарын дэргэд найзтайгаа ярья, энэ зөвшөөрөлтэй жонш байгаа юм. Манай найз гаргасан юм. Би тэр хүнтэйгээ ярья гэж хэлээд утсаар нэг хүн рүү залгаад чанга яригч дээр нь тавиад холбогдоод за ах нь авах ёстой юм аа авлаа шүү борлуулж өгөх гээд хүмүүс ирсэн байна нөгөө ах хүү рүүгээ ярьчих, намайг авах юм аа авах гэж байгаа гэж хэлчхээрэй гэсэн. Утасны цаанаас нэг хүн тэгээ тэг та авах юм аа аваа гэж хэлсэн. Ингээд би найдвартай юм байна гэж итгэсэн. Ингээд тэй хамт сумаас хойд зүгт байдаг жонш байгаа гэсэн газарт очиход үнэхээр уурхай хэвийн явагдаж байгаа гэмээр их хэмжээгээр жонш гаргасан, техник хэрэгслүүд байсан тэгээд би үнэхээр уурхай ажиллаж байна гээд итгэсэн. Тэгээд тэнд байсан жоншийг нь үзэхэд агууламж бага байсан. Гэхдээ нэг ирсэн юм чинь ажлаа гүйцээе гээд сүлжээн дээр гарч зогсоод аймгаас ачааны автомашинууд дуудсан. огт байгаагүй. ээс машин дуудаад жонш ачих гэтэл цагдаа нар ирэхээр нь гайхсан. Би юун цагдаа нар ирчихэв гэж өөс асуухад надад юу ч хэлэхгүй, машинаа дотроосоо цоожлоод сууж байсан. Тухайн үедээ согтуу байсан. Би тухайн газарт ирсэн цагдаа нартай уулзахад энэ газарт байгаа жонш хэрэгт хураагдсан гэж сонссон. Тэгээд би цагдаа нарыг дагаад суманд очсон. Байгаль орчны байцаагчийг маргааш нь эрүүл болсон хойно нь уулзаад ямар учиртай юм бэ юу болоод байгааг асуухад харин тиймээ хэрэгт хураагдсан жонш байсан юм аа гэж хэлээд надаас зугтаагаад байсан. Би той хамт өд хандаж та ийм асуудалтай гэдгийг эртхэн хэлэхгүй яасан юм бэ? та одоо энэ газарт дуудсан ачааны автомашинуудыг түлшийг хийж өг бид хоёр буцлаа гэж хэлээд явсан. анхнаасаа хууль бус хэрэгт хураагдсан жонш гэж хэлсэн байсан бол энэ газарт зардал гаргаж ирээд аймгаас ачааны автомашин дуудахгүй байсан. гэдэг хүнээс болоод нэг сая гаран төгрөгөөр шатсан. Гэхдээ энэ зарцуулсан мөнгийг нэхэмжлэхгүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 28-/
• Гэрч Ц.ийн “Өдрийг нь сайн мэдэхгүй байна, оны дүгээр сард намайг гэрт байхад утсаар хаана байгааг асуугаад манай гэрийн гадаа ирж уулзсан. Уулзахдаа ганцаараа ирж уулзсан. Ингээд уулзахад надаас суманд олборлоод гаргасан жонш байгаа юм байна, суманд таньдаг хүн байна уу гэж надаас асуусан. Тэгэхээр нь би өөрийн таньдаг гэдэг хүн рүү утсаар яриад танай сумаас хойд зүгт 20 гаран км зайд гаргасан жонш байдаг юм уу байдаг бол аймгаас хүн хүрээд очиж үзэж болох юм уу? гэж асуухад надад болно гэж хэлсэн. Тэр үед миний хажууд машин дотор сууж байгаад миний яриаг сонсож байсан. тэгээд миний тэй ярьсан миний яриаг ойлгоод ийн утасны дугаарыг надаас аваад явсан. надтай ахиж уулзаагүй. Би ямар шалтгаанаар сураглаад байгааг нь асуугаагүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн -4/
• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №09/20 тоот “ Нийт ухагдсан нүхний талбай 2050 м² болно. Нүхний гүн 0.4-4 м хооронд байна. Нийт нөлөөлөлд өртсөн талбайг авч үзвэл 50 м² бөгөөд овоолгын хэмжээ 94 м² байв.

аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр гэх газарт хүмүүс хууль бусаар жонш олборлосон гэх 220*******2 дугаартай хэргийн газрын хэмжээг тогтоохдоо тухайн газар дээр дроноор авсан зургуудыг ашиглан эвдэрсэн газрын зураглалыг боловсруулан хийж гүйцэтгэлээ.

Газар дээр хийсэн хэмжилтийн явцад буюу 08⁰0^/*******.2^//, 45⁰2^/29.9^// координаттай байрлалд 90 м-н урттай, 20 м өргөнтэй, 4.-0.4 м гүнтэй нүх ухагдсан байв. Байрлал тогтоогч GPS багажийн хэмжилт д.т.д 8 - 88 м-н хооронд байв.

Мөн ухагдсан нүхний зүүн талд 80-00 м зайнд олборлосон жоншийг овоолсон бөгөөд талбайн хэмжээ ойролцоогоор 4 м² талбайг хамарч байв. Өндөр нь -.8 м байв.

Хөрсний экологи эдийн засгийн үнэлгээ хийхдээ БОАЖЯ-ны сайдын 2*******0 оны 5-р сарын 2-ны өдрийн А--р тушаал, “Байгаль орчны хохирлын үнэлгээ, нөхөн төлбөр тооцох аргачлал” номын хүснэгт № ,, ,2 , , ,4 ,5-р хүснэгтүүд, лабораторийн шинжилгээний дүн, хээрийн морфологи бичиглэл зэргийг үндэслэж, экологи эдийн засгийн үнэлгээ гаргалаа. “” ХХК-ний аймгийн сумын -р багийн нутаг нэртэй газраас авсан хөрсний дээжний материалыг үндэслэж хөрсний экологи эдийн засгийн хохирлын үнэлгээг мөнгөөр илэрхийлбэл цөлөрхөг хээрийн нам уулс, ухаа гүвээ толгодын хужирлаг бор хөрсний га газрын үнэ 95000 төгрөг, хөрсний хохирол тооцох . га газрын хөрсний хохирлын үнэ: 95000 х . = 8 09 000 төгрөг.

 Ургамлын хохирлын үнэлгээг тооцох талбайн хэмжээ ухсан нүх болон овоолгын хэмжээгээр авсан бөгөөд 000 м² болно.

ургамлан бүрхэвчийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээ

Ү^б = Убэл * Нбу * S * Рнэгж= 0. ц/га * 0% * . га * 000 төг= 40 төгрөг,

Хүмүүнсэг ургамлын шууд үнэлгээ:

Ү^х = БД * Н_х*S* dт/000= .9* 20% * . га * 2900 төг/000 = 894.8 төгрөг

Нийт талбайн ургамлан нөмрөгийн нийт хохирлын хэмжээ нь:

Үнийт ⁼(үб + үх) * К_ур=( ₄₀ + 894.8) * 9.58= 485894. төгрөг,

Газрын хэвлийд учруулах хохирлын хэмжээ: 220*******2 дугаартай хэргийн газарт хохирол тооцох газарт ажилласан газрын хэмжилтийн явцад ухашын гүн 4.-0.4 м гүнтэй нүх ухагдсан ба дундаж гүн . м байв. Ухсан нүхний талбай 2050 м² хэмжээтэй болно.  Газрын доорх чулуулагийн хэмжээг тооцохдоо хөрсний гүнийг хасаж тооцно. Хөрсний гүнийг см-р авч үзвэл чулуулаг гүний хэмжээ . м - 0. м = м болно. Нийтдээ 2050 м² х м = 450 м хүдэр чулуулаг болж байна.

Хууль бус олборлолтын үйл ажиллагаа явуулсан тохиолдолд хохирлын нийт хэмжээг дараахь томьёогоор тодорхойлно:

Ххб = Q • Р + ЗНС

Техникийн түлш, тослох материалын зардал.Цагийн түлш зарцуулалтын норм өгөгдсөн бол дараах байдпаар тооцно.

2дт=Пээлж*э*Нт*Рдт*(+Кштм/00) = 4x8x00 лх 2000 х (+20/00) = 80 000

Цалингийн зардал:Z_ца=n_ээлж*N_аж*Ц_сар/n_aе=5хх000000/0=00000

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн зардал: Z_ндш=Z_ца*К_ндш = 00000 х 0. = 90 000

Бусад тооцогдоогүй зардал: Збус= (Z_дт+Zца+2:ндш)*Кбус= (80000+00000+90000)х 0. = 22 400

Техникийн нөхөн сэргээлтийн ажлын шууд зардлын дүн; 2_Тнс = 2_дт+2ца+2ндш+2бус= 80000+00000+90000+22400 = 29 400

Биологийн нөхөн сэргээлтийн шууд зардал 000 + 200 + 0000 = 00

Нийт нөхөн сэргээлтийн зардал - 9400 +00 = 052 00 төг болж байна.

Олборлосон жоншны хэмжээг овоолсон жоншны хэмжээгээр ойролцоогоор тооцоолов. Хэмжээг тодорхойлохын тулд жонш овоолсон газрын дээрээс авсан дроны зургийг ашиглав. Нийт 9 ш овоолго байсан бөгөөд нэг овоолгын Н0\Л/0 машины дундаж ачилт буюу 20 тн хэмжээгээр авсан болно. Нийт 80 тн болно.

Жоншны нь агуулгыг бага буюу 50 хувьтай байсан гэж узвэл учир тн -н зах зээлийн үнэ нь 5000 төг болж байна.

Ххб = Q* Р + ЗНС = 80 тн х 5000 + 052 00 = 5 552 00 төгрөг

Эдэлбэр газарт учруулах хохирлын үнэлгээ X хомс =. га • (45.5+928.9) • 000 * жил = 5. төг

Хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 29.994.40. төгрөг болно” гэх дүгнэлт /2-р хх-ийн -55/

 

• Геологийн төв лабораторийн инженер ын шинжилгээний дүн

 

№	Лаб №	Дээж №	Дээжийн тодорхойлолт	Элемент, %
				СаF2
	29	220*******2-элстий	-	.

• Чанарын хяналт

 

	АСЗ	Шифр-455	Аттестатчилсан утга	5.0
			Шинжилсэн утга	5.8
Шинжилгээний аргын код				Титр-2

/2-р хх-ийн -2/

 

• Геологийн төв лабораторийн инженер ийн шинжилгээний дүн

 

№	Лаб №	Дээж №	Дээжийн тодорхойлолт	Элемент, %
				СаР2
	8485	220*******2	-	.2

• Чанарын хяналт

 

	АСЗ	Шифр-8	Аттестатчилсан утга	2.
			Шинжилсэн утга	2.
Шинжилгээний аргын код				Титр-2

 

            /2-р хх-ийн 4-5/

• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №*******/2 тоот нэмэлт “Бид ******* тоот хэрэгт хүрээлэн буй орчинд учруулсан хохирлыг тооцох зорилгоор оны -р сарын 0-ны өдөр тухай эвдэгдсэн газарт хэмжилт болон, дроны зураглал авч бодит эвдэрсэн газрын бодит хэмжээг тогтоосон болно. Харин 2*******9 онд эвдэгдсэн эсэхийг сансрын зургаар тодорхойлох боломжгүй болно. Учир нь эвдсэн газрын хэмжээг 4 м² байгаа нь сансрын зураглалаар тогтооход хэт бага талбай тул тодорхойлох боломжгүй юм. Дээрх -р асуултын хариултаар сансрын зургаар тодорхойлох боломжгүй болох тул цаашид 2,,4-р асуултанд хариулахгүй боломжгүй болно” гэх дүгнэлт /2-р хх-ийн 80-84/
• сумын үнэлгээний комиссийн 2.0.0-ны өдрийн актад “DAEWOO DOOSAN 0LCV маркийн улбар шар өнгийн экскаватор 55.250.000 төгрөг, 

2-22 УНН улсын дугаартай  улаан өнгийн Хово маркийн автомашин-5.000.000 төгрөг, XG95IIIL маркийн шар өнгийн авто ачигч ковш-52.000.000 төгрөг, 8-0УАЕ улсын дугаартай цагаан өнгийн Hyundai porter маркийн автомашин 9.50.000 төгрөг” 2-р хх-ийн 88-89/

• -ний 22..05-ны өдрийн ТХҮ-22/2909 дугаартай “ Цагаан саарал өнгийн цагаан чулуу, хэмжих нэгж-тн, тоо хэмжээ-.80, нэгжийн үнэ төгрөг-5.000, нийт үнэ, төгрөг-5.00.00” дүгнэлт /2-р хх-ийн *******9-24/
• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №*******/22 тоот “Хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40. төгрөг болно” гэх дүгнэлт /-р хх-ийн -/
• Эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас /2-р хх-ийн 5, 5/
• Шүүгдэгч нарын хувийн байдалтай холбоотой баримтууд баримтуудыг шинжлэн судлав.

 

          Хэрэгт авагдсан болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудыг мөрдөн байцаалтын шатанд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж бэхжүүлж авсан байх тул шүүх нотлох баримтаар үнэлж  шийдвэрлэлээ.

 

          Шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудаар шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар бүлэглэн оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас тусгай зөвшөөрөлгүйгээр жонш олборлож, ашиглан  хүрээлэн буй орчинд 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан, үйл баримт тогтоогдож байна.

 

 

         

          Эрүүгийн  хуулийн ерөнхий ангийн  2. дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт “...хохирол, хор уршиг учирсныг гэмт хэрэгт тооцно” гэж заасан боловч шүүгдэгч нарын холбогдсон Эрүүгийн  хуулийн  24.2 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэг нь хэлбэрийн бүрэлдэхүүнтэй учраас байгаль орчинд хохирол, хор уршиг учирсан эсэхээс үл хамааран тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулж эхэлснээр энэ гэмт хэрэг  төгссөнд тооцогдоно.

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар нь эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр жонш буюу ашигт малтмал эрэн хайх зорилгоор газар, газрын хэвлийд халдаж байгаа үйлдэл нь Эрүүгийн  хуулийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулсан гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангасан бөгөөд яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэл тохирсон байна.

 

          Иймд шүүгдэгч нарыг бүлэглэн тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутай байна гэж шүүх дүгнэлээ.

         

         

          Оногдуулах ял шийтгэлийн талаар:

 

          Шүүгдэгч нарын нарын хувийн байдлыг харгалзан Эрүүгийн хуулийн Ерөнхий ангийн  . дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн Тусгай ангийн  24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан ялаас торгох ялыг сонгон шүүгдэгч тус бүрд 0.000.000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 0.000.000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулахаар шийдвэрлэлээ.

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарт шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоов.

         

          Бусад асуудлын талаар:

 

          Шүүгдэгч нар нь энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, шүүгдэгч Ё.Дашням нь аймгийн сумын байгаль хамгаалах санд 5.000.000 төгрөг төлсөн болохыг тус тус дурдаж, Иргэний хуулийн 49 дугаар зүйлийн 49. дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашнямаас 8.9.205 төгрөгийг, шүүгдэгч У.өөс 9.9.205  төгрөгийг тус тус гаргуулан аймгийн  сумын байгаль хамгаалах санд олгохоор шийдвэрлэв.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар иргэний нэхэмжлэгч Б.ын 4.000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч Б.гийн .000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч ын .20.000 төгрөгийн нэхэмжлэлийг тус тус хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний нэхэмжлэгч нар нь шүүхээс хэлэлцээгүй орхисон нэхэмжлэлээ иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг заав.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 дугаар зүйлийн , 4 дэх хэсэгт зааснаар прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолоор Булгийн гэх газар битүүмжилсэн жонш гэх чулуун овоолгыг /98 овоолго гэх/ хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарын төлөх хохиролд хувь тэнцүүлэн зарцуулж, эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үлдээх нь зүйтэй байна.

 

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ., .2 дугаар зүйлийн , 2, , 4, ., ., .8, .0, ., 8., 8.2 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ НЬ:

 

          .Шүүгдэгч Тэмээчин овогт , овогт нарыг бүлэглэн Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан хууль бусаар ашигт малтмал хайх, олборлох гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

          2.Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Тэмээчин овогт , овогт нарт тус тус 0.000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 0.000.000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж шийтгэсүгэй.

          . Эрүүгийн хуулийн Ерөнхий ангийн 5. дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар нь шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосугай.

          4.Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч нар нь оногдуулсан торгох ялыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялыг 5 нэгжийг хорих ялын хоногоор тооцож, хорих ялаар сольдог болохыг мэдэгдсүгэй.

          5. Шүүгдэгч нар нь энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, шүүгдэгч Ё.Дашням нь аймгийн сумын байгаль хамгаалах санд 5.000.000 төгрөг төлсөн болохыг тус тус дурдсугай.

          . Иргэний хуулийн 49 дугаар зүйлийн 49. дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашнямаас 8.9.205 төгрөгийг, шүүгдэгч У.өөс 9.9.205  төгрөгийг тус тус гаргуулан аймгийн  сумын байгаль хамгаалах санд олгосугай.

. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар иргэний нэхэмжлэгч Б.ын 4.000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч Б.гийн .000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч ын .20.000 төгрөгийн нэхэмжлэлийг тус тус хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний нэхэмжлэгч нар нь шүүхээс хэлэлцээгүй орхисон нэхэмжлэлээ иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг заасугай.

8. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 дугаар зүйлийн , 4 дэх хэсэгт зааснаар прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолоор Булгийн гэх газар битүүмжилсэн жонш гэх чулуун овоолгыг /98 овоолго гэх/ хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарын төлөх хохиролд хувь тэнцүүлэн зарцуулсугай.

9. Эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үлдээсүгэй.

0. Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч нарт  урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

. Энэхүү шийтгэх тогтоол нь уншин сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд эс зөвшөөрвөл гардуулсан буюу Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .9 дүгээр зүйлд зааснаар хүргүүлснээс хойш 4 хоногийн дотор аймгийн  Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд  шүүгдэгч, хохирогчийн төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нар шийтгэх тогтоолд бүхэлд нь, иргэний нэхэмжлэгч нар иргэний нэхэмжлэлтэй холбоотой хэсэгт гомдол гаргах, улсын яллагч, ******* шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэйг дурдсугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ,ШҮҮГЧ                                  Г.МӨНХБАТ

                                                              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  

 

 

 

 

 

                       

         МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

аймаг дахь Сум дундын эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн Ерөнхий шүүгч Г.Мөнхбат даргалж тус шүүхийн шүүх хуралдааны “А” танхимд нээлттэй хийсэн хуралдаанд

Нарийн бичгийн дарга: Ж.Батдэлэг

Улсын яллагч: Б.Арсланбаатар

Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч:*******

Шүүгдэгчийн өмгөөлөгч: С.Төмөрбаатар, Ж.Чимэддулам,

Шүүгдэгч: Ё.Дашням, нарыг оролцуулан аймгийн Прокурорын газрын хяналтын прокуророос Эрүүгийн хуулийн . дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн Тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн Ё.Дашням, У. нарт холбогдох эрүүгийн ******* дугаартай хэргийг 20******* оны 0 дугаар сарын 24-ний өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.

 

Шүүгдэгч нарын биеийн байцаалт:

 

.Монгол улсын иргэн, ******* оны ******* дүгээр сарын *******-ны өдөр төрсөн, ******* настай, ******* боловсролтой, *******, ******* мэргэжилтэй, , ам бүл , , хамт аймгийн сумын дугаар баг Залуус хорооллын 22- тоотод оршин суух, Тэмээчин овогт РД:/ЗЙ9**************0/.

 

2. Шүүгдэгч: Монгол улсын иргэн, 94 оны дугаар сарын -ны өдөр төрсөн, ******* боловсролтой, мэргэжилтэй, аймгийн сумын ажилтай, ам бүл , хүүхдийн хамт аймгийн сумын дугаар баг оршин суух, овогт РД:/ЗЙ4**************4/.

 

          Яллаж байгаа гэмт хэргийн талаар:

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням нь /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/ У.тэй бүлэглэн аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал олборлосон, ашигласны улмаас хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан,

          Шүүгдэгч У. нь /яллах дүгнэлтэд дурдсанаар/ Ё.Дашнямтай бүлэглэн аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал олборлосны улмаас хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан гэмт хэрэгт тус тус холбогджээ.

  

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

          Шүүхийн хэлэлцүүлгээр дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав. Үүнд:

 

• Шүүгдэгч Ё.Дашням шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Миний бие 2*******9 оны эхэн үеэс тухайн үед мөрдөгдөж байсан бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох тухай журмын дагуу бичил уурхайн нөхөрлөл байгуулж ашигт малтмал олборлох зорилготойгоор гэх газарт ашигт малтмал олборлох тухай зөвшөөрөл авахаар сумын засаг даргад хүсэлт явуулж, аймгийн иргэдийн хурлаар хэлэлцүүлж аймгийн тусгай хэрэгцээнд 2*******9 оны сард авхуулсан. Журмын дагуу Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газарт бичил уурхайгаар ашигт малтмал ашиглах дүгнэлт гаргуулах хүсэлтийг явуулсан боловч 2*******9 оны 09 сард Байгаль орчны сайдын тушаалаар бичил уурхайгаар ашигт малтмал олборлох дүгнэлт гаргахыг 2*******9 оныг дуустал зогсоосугай гэсэн шийдвэр гарсан. онд дүгнэлт гарчихна гэсэн ойлголттой оны сараас эхлээд тухайн талбай дээрээ үйл ажиллагаа  явуулж эхэлсэн. Өмнө нь тухайн газар хайгуулын лицензтэй байсан. Тодорхой хэмжээнд ухагдсан. Олборлолт явуулаад булж орхисон газар байсан. оны сараас хойш цагаан сар өнгөрөөд тодорхой хэмжээний шороо, чулууг гаргасан. Жоншны судал одоо ухагдсанаас баруун талд байна гэж ойлгоод хана гаргах байдлаар зүүн талаас нь ухсан байдалтай байтал сумын комисс үйл ажиллагааг зогсоосон. Судал руугаа хүрч чадаагүй. Одоо 9 ширхэг овоолгыг жонш гэж үзээд байгаа юм. Миний хувьд ухсан үйлдэлдээ буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа. 9 овоолгыг жонш гэж үзээд хохирлын үнэлгээг өндөр гаргасан байсан. Тэрийг жонш гэж үзэхгүй байгаа. Дүгнэлттэй санал нийлэхгүй байгаа. 9 ширхэг овоолгоос хороо барихаар хэсгийг түүж байгаад мал байдаг газраа буулгасан. Тэндээс сорьц авахад 0,2% гарсан гэсэн. 9 овоолгыг жигд .%-ийн элементтэй гэж үзэхгүй байгаа. Ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмал эрж хайсан гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байгаа” гэв.
• Шүүгдэгч У. шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Тухайн болсон үйл явдлыг ажлын шугамаар мэдэж байсан. Аймгийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар батлагдаад дүгнэлт гаргуулахаар Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газар руу явуулсныг мэдэж байсан. Дүгнэлтээр бусад тусгай зөвшөөрөлтэй давхцаж байна уу гэдгийг тодруулж ирдэг. Тухайн үед ковид гарсан байсан учир сумын төвөөс гараагүй. Сүүлд гэх газар шалгалт хийж явахдаа мэ******* бичиг баримтыг хурааж аваад араас ирээрэй гэж хэлсэн. Би эмнэлэгт 0 хоноод иртэл Засаг дарга жоншны асуудал гараад байна гэсэн. Ажлын хэсэг гараад очтол гэх газар ухсан байсан. Отгонбаатараас ухаж байсан талаар утсаар мэдсэн. Тухайн үед хүн байхгүй ер нь бол ухсан байгаа гэдгийг хэлсэн. Гэрч нарын мэдүүлгийг уншсан. Дашнямтай холбоотой гэсэн мэдүүлэг нэлээн гарсан байсан. Ажил үүргийнхээ хувиар мэдсэн байсан болохоос хуйвалдаж ашиг сонирхлын зөрчил гаргаж тухайн ажиллагааг хийгээгүй байсан” гэв.
• Хохирогчийн хууль ёсны төлөөлөгч ******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт мэдүүлэхдээ “Тухайн байгаль орчинд учруулсан нөхөн төлбөрийг үнэлгээг 4.400.000 төгрөгөөр гэрээ байгуулж хийлгэсэн. Байгаль хамгаалах сангаас .0.000 төгрөг шилжүүлсэн. Энэ үнэлгээний төлбөрийг гаргуулах саналтай байна. Тухайн байгаль орчинд учирсан хохирлыг барагдуулах саналтай байна. Төрийн албан хаагчид хариуцлага тооцуулах саналтай байна. Албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан нь хавтаст хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдож байна” гэв.
• Гэмт хэргийн талаарх гомдол мэдээллийг хүлээн авсан тэмдэглэл /-р хх-ийн 2/
• Хэргийн газрын үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлтүүд /-р хх-ийн -0/
• Эд зүйлийг хураан авсан тухай мөрдөгчийн тайлбар, санал, тэмдэглэл /-р хх-ийн 4-5, /
• Эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын тогтоол /-р хх-ийн 9/
• Утасны ярианд дүн шинжилгээ хийсэн тэмдэглэл /-р хх-ийн 52-5/
• Гэрч ийн “Би .0.0-нд томилогдоод ирж ажиллахад энэ баруун урд шороо гаргасан байдалтай нэг экскаватор харагддаг байсан. Хэзээнээс эхэлж ухсаныг нь сайн мэдэхгүй байна.Намайг ирж ажилласнаас хойш ухаагүй. Үйл ажиллагаа явуулаагүй хааяа нэг улаан өнгийн Хово цагаан өнгийн портер явж байгаа харагддаг байсан. .0.-ны өдөр их том ачааны машин ирчихсэн түчигнээд юм ачаад байх шиг байсан. Олон гэрэлтэй машин байсан, ачааны машин байсан байх. Яг тэр үед нь овоон дээгүүр машин яваад байсан. Хэн гэдэг хүн жонш олборлосон талаар мэдэхгүй байна” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн /
• Гэрч ын “Би .0.8-нд компанийн талбайн харуулын даргаар томилогдож ирэхэд танайхаас баруун урагш гэх газар ямар нэгэн юм ухаад байгаа бололтой экскаватор ажиллаад газар ухаад байсан. 4-5 хоногийн дараа талбайгаа эргээд явж байхад жонш гаргасан байсан. Нэг шөнө том машин ирээд юм ачаад байх шиг байсан гэж манай хамгаалагч хэлж байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн /
• Гэрч ийн “Манай найз оны 0 дугаар сарын эхээр аймгийн  сумын нутагт жоншны уурхай дээр гал тогоо бариад өгөөч гэж хэлсэн. Би зөвшөөрөөд .0.-ны өдөр энэ газарт ирсэн. Энд , бид 8-0 УАЕ дугаартай автомашинтай ирсэн. Энэ уурхай дээр байсан экскаваторыг жолоодоод олборлолт хийсэн чинь экскаватор эвдэрсэн. Экскаваторын эзэн гэж хүн өөрийнхөө цагаан өнгийн автомашинтай оператор гээд нэг залуутай ирсэн. Тэгээд экскаватороо янзлаад байж байхад сумын цагдаа ирсэн. Тэгээд эндээс бөөнөөрөө явсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 9-98/
• Гэрч Б.ын “ Би Дашням гэх хүнийг танихгүй. гэдэг хүнийг Улаанбаатар хотоос оны 0 -р сарын сүүл үед аймгийн сумын хойд хэсэгт урьд өмнө нь ухагдсан байсан газарт ирэхдээ танилцсан. Би хувьдаа улбар шар өнгийн Doosan- 0 LCV маркийн экскаватортой. Би оны ******* дүгээр сард экскаватороо аваад аймгийн сумын нутагт ажиллахаар очсон чинь тэнд ажиллах Хятадууд байгаагүй. Уурхайнууд хөрөнгө оруулалтгүй гээд ажиллахгүй байсан. Тэр үедээ би ямар нэгэн ажилгүй байж байхдаа өөрийн үеэл дүүгийн нөхөр д хандаж ажил мэдэж байгаарай гэж оны дугаар сарын дундуур хэлсэн байсан. Тэгээд ажилгүй байж байхад оны 0 дугаар сарын дундуур өдөр хоногийг сайн санахгүй байна. Хүргэн над руу утсаар залгаад манай нэг таньдаг хүнд ажил байна. Та тийшээ гарах юм уу? Өөрөө мэд гэж хэлсэн. Тэр үед би ажилгүй удаан байсан. Экскаватор хүнээс зээлээр авсан мөнгийг төлөх ёстой, мөнгө нь дутуу байсан учраас түрээсийн ажлын санал сонсоод зөвшөөрсөн. Би ас ямар ажил байгааг асуухад надад хандаж жоншны ажил байгаа. гэдэг хүн байгаа. Би тэр хүнийг таньдаг гэж хэлж байсан. надад жонш олборлох газрын солбилцолыг утсаар өгсөн. Би тэр үедээ аймагт байж байгаад Тулгын өгсөн солбилцолоор сумын жонш олборлох газрыг олж очсон. Тэр газарт би хөлсний трайлер, экскаваторын оператор хөлслөөд очоод экскаватороо буулгаад байж байхад тэр уурхай дээр нэг улаан өнгийн Хово маркийн автомашин, нэг шар өнгийн ковш байсан. Өөр техник байгаагүй. Тэр уурхай дээр нэг Монгол гэр, ар талд нь хар емкост байсан. Тэр уурхай дээр ямар ч хүн байгаагүй. Тэр үед бид нар дээр нэг мотоциклтой хүн ирээд юун хүмүүс вэ гэж асуусан. Хариуд нь би тэр хүнд бид нар түрээсээр ажиллахаар ирсэн гэж хэлсэн. Ингээд тэр уурхай дээр хүмүүс байхгүй байхаар нь руу утсаар ярьсан чинь надад хандаж ажил нь эхлэх болоогүй юм байна лээ гэж хэлсэн. Миний экскаватор тухайн үедээ эвдрэлтэй байсан учраас ажиллаагүй. Тэгээд орхиод Улаанбаатар хот руу би өөрийнхөө 05- УНЗ улсын дугаартай автомашинаар явсан. гэдэг оператор байсан. Тэрнээс хойш би тай утсаар ярихад тэр уурхай дээр байсан улаан өнгийн Хово маркийн автомашин манай хүргэний хово байгаа юм гэж хэлж байсан. Тэгээд Улаанбаатар хотод очоод байж байхад оны 0 дугаар сарын сүүлээр цаг агаар дулаарсан гээд экскатордоо засвар хийх гээд явахаар болсон. Тэр үед би хүргэн тай утсаар яриад экскатордоо засвар хийнэ гэсэн чинь надад хандаж хамт явж машиндаа юм хийнэ гэж байна гэж хэлсэн. Ингээд би Улаанбаатар хотоос аймгийн сум руу өөрийнхөө автомашинтай , , тэгээд нэг танихгүй хүнтэй хамт дөрвүүлээ хамт очиход тэнд ахиад нэг монгол гэр барьсан байсан. Би нар экскаватороо засварлаж байсан чинь сумын 2 цагдаа, сумын Тамгын газрын 2 хүн хүрж ирээд бичиг баримтаа шалгуул гээд сумын төвд очиж уулзахад хууль бус гэдгийг нь мэдсэн. Тэгээд бид нар хууль бус гэдгийг нь цагдаагаас сонсоод он дүгээр сарын ******* -ний өдөр Улаанбаатар хот руу явсан.  Надтай гэдэг хүн утсаар холбогдоогүй. Уулзаагүй. Би сумын нутагт ирэхдээ ажил эхлэхээр уулзаад гэрээ хийж ажиллана гэж бодож байсан. Би тухайн үед аймгийн нутгаар төв замаар Улаанбаатар хот руу трайлер дээр экскаватороо ачаад явж байгаад ажлын санал сонсоод суманд ирсэн.. Тэр үед надад ,800,000 төгрөгийн зардал гарсан. Анх ирэхэд нэг монгол гэр, улаан өнгий хово маркийн автомашин, шар өнгийн ковш байсан. Овооны зүүн талаас нь зам гаргаж ухаад олборлолт хийгээд амныхаа хоёр талд нь шороо асгасан байсан. Би урьд өмнө нь жоншинд явж байгаагүй учраас жонш шороог нь ялгаагүй. Тухайн үед тэр газарт ямар ч хүн байгаагүй. Миний экскаваторын гидрын насос эвдрээд ажиллах боломжгүй байгаа. Энэ шалтгаанаар тэр газарт хүнээр эд зүйлсээ харуулж байгаа. Тэр хүнийг гийн найз гэж сонссон. Хэн техник хэрэгсэл харуулж байгааг нь мэдээгүй. Би тэр газарт очоод ямар нэгэн олборлолт хийгээгүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 99-200/
• Гэрч Б.аас дахин авсан “Би оны эхээр хувьдаа улбар шар өнгийн Doosan- 0 LCV маркийн экскаватортой аймгийн суманд уурхай дээр ажил хийж байгаад түрээслэгч нар түрээсийн мөнгөө өгөхгүй байхаар нь өөр ажил хайж байхад оны цагаан сарын өмнөхөн ковид -9 хөл хорио тогтоохоос өмнө манай хүрэн над руу утсаар залгаад суманд ажил байна гэсэн. Миний сонссоноор түрээс нь нэг сарын 24 сая төгрөг гэж сонссон. Би тэр ажлыг сонсоод оператор ыг аваад суманд экскаватороо трайлер дээр ачаад ирсэн. Тэр үедээ жонш ухах газартаа орой харанхуй болохоос өмнө ирсэн. Би тэр газарт ирэхдээ тай утсаар ярьж байгаад очсон. Анх тэр газарт ирэхэд нэг шар өнгийн ковшийг засварлаж байгаа бололтой арын хэсгийг нь задалсан байдалтай, хажууд нь хүн байгаагүй, тэр ковшноос зүүн зүгт монгол гэр, улаан өнгийн хово маркийн автомашин байсан. Тэр шөнөдөө тэр нэг Монгол гэрт хоносон. Маргааш өглөө нь нэг мотоциклтой жижиг шар цартай 40 орчим насны залуу над дээр ирээд юун хүмүүс вэ гэсэн, би тэр хүнд хандаж түрээсээр ажиллахаар ирсэн, энэ газарт яаж ажиллах вэ гэхэд тэр хүн одоогийн энэ ковш байгаа хэсгээс дээш ухаад явна гэж хэлсэн. Би тэр газарт ирээд жижиг шар царайтай хүнтэй хамт яваад ковшны баруун зүгт байгаа овоон дээр гарахад овооны орой дээр 2 Монгол гэрийн буйртай ойролцоо хэмжээтэй газрыг ухаад хажуу талд нь том том чулуу гаргасан, тэр нүхийг ухаад удсан бололтой сул шороотой, ногоо ургасан ул мөр буюу хатсан өвстэй байсан. Тэр ух гэж хэлсэн овооны зүүн талын хормойноос нь сул шороог нь зайлуулсан байсан. Овооны зүүн талаас нь гүн ухаагүй байсан. Миний харснаас тэр газарт байсан ковшоор тэр сул  шороог зайлуулсан юм уу гэж ойлгож харж байсан. Тэр үед миний Улаанбаатар хотод амаржаад удаагүй байсан, дээр нь цагаан сар болох гээд тэгээд Улаанбаатар хот руу оператор , тэр газарт байсан нарын хамт явсан. Миний экскаваторыг сар харна манай гэр ойрхон хойд зүгт байгаа гэж хэлж байсан. Би тухайн үедээ хөлсөөр ажиллах газартаа ,800,000 төгрөгөөр трайлер хөлслөөд аймгийн сумаас суманд экскаватороо ачуулж авчруулсан. Тэрнээс хойш карантин буугаад завсраар нь он сар өдрийг нь санахгүй байна, над руу утсаар залгаад одоо энэ ажил эхлэх юм шиг байна сум руу явъя гэсэн тэгэхээр нь би офератор луу утсаар залгаад нөгөө газар луугаа хүрээд оч гэж хэлсэн. Тэрнээс хойш 4-5 хоногийн дараа болохгүй байна гээд хүрээд ирсэн. Ирэхдээ техник болохгүй байна гэсэн, тэр үедээ руу утсаар залгаад урьдчилгаа байна уу? Гэрээгээ хийх гэсэн юм, техник эв******* сэлбэг авах гэсэн юм гэхэд тай холбогдож байгаад эргээд хариу өгье гэсэн. Тэрнээс хойш таг чимээгүй болсон. Би Улаанбаатар хотод байсан болохоор утсаар олон удаа залгахад гэх хүн утсаа авахгүй, эсвэл утас нь холбогдохгүй байсан. Тэгж байгаад сүүлийн карантен дуусахад д , нарын хамт засвар хийх гээд очиход энэ газар асуудалтай газар гэдгийг нь сумын цагдаагаас мэдсэн. Би гэрээ байгуулж чадаагүй. Намайг хөллөхөөр тус газарт дуудан ирүүлсэн хүмүүсээс гаас сум руу экскаватороо ачуулсан ,800,000 төгрөг, оны 0 дугаар сарын сүүл үед сумаас экскаватороо 2,200,000 төгрөгөөр ачуулсан зардлаа нэхэмжилнэ. Анх надад хэлэхдээ манай найз жонш ухах гэж байгаа юм аа түрээсэнд гарах уу? Манай найз байгаа юм гэж л хэлж байсан. Оператор т д ажиллах үеийн цалин хөлс өгч чадаагүй. Би өөрийн найз ас 2*******9 оны хавар 90,000,000 төгрөгөөр худалдан авч байсан. Би найздаа одоог хүртэл өрийг нь барагдуулж чадаагүй байгаа. Экскаватороо оны дугаар сарын байдлаар 5,000,000 төгрөгөөр үнэлнэ. Миний экскаватор аймгийн суманд төмрийн хүдэр ачиж ажил хийж байгаа. Оператороор нь байгаа” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 205-20/
• Гэрч Б.гийн “ Би Дашням гэх хүнийг танина. Нэг удаа харж байсан. гэдэг хүнийг Улаанбаатар хотоос оны 0-р сарын сүүл үед аймгийн сумын хойд хэсэгт урьд өмнө нь ухагдсан байсан газарт ирэхдээ танилцсан. Би 2*******9 оны дугаар сард 99500 утасны дугаартай Батбилэг гэдэг хүнээс 2- 22 УНН улсын дугаартай улаан өнгийн ХОВО маркийн автомашиныг 0,000.000 төгрөгөөр лизингээр худалдаж авсан. Тэгээд би хотод ажилд явж байхад ажилгүй болоод сул зогсолт хийсэн. Тэгээд байж байтал оны 0 дугаар сарын 0-ны үед миний танил ах над руу 992584 дугаарын утсаар залгаад аймгийн сумын нутагт Ховоны ажил байна гэж надад хэлсэн. надад газар шорооны ажил гэж хэлсэн. Би ямар ажил байгааг нь тодруулж асуулгүй шууд сумын нутагт ирсэн. Анх ажил хийх газарт ирэхэд тэр газарт нэг Монгол гэр, нэг ковш, зүүн талаасаа ухсан ам, тус амны хоёр талд нь шороо гаргаж асгасан байсан Тухайн үед тэр газарт Дашням гэдэг хүн цагаан өнгийн дунд оврын жийп маркийн автомашинтай надтай ирж уулзсан. Дашням надтай уулзахдаа сайн байна уу сайн явж ирсэн үү гэж мэндэлсэн. Би Дашнямаас ажил чинь хэзээ эхлэх юм бэ гэж асуухад Дашням надад хандаж хэд хоногоос эхэлнэ түр хүлээчих, гэж хэлж байсан. Тухайн үедээ би Дашням гэдэг хүнийг энэ газрыг хариуцаж байгаа гэж ойлгоод хэд хоног хүлээчих гэж Дашням гэдэг хүнийг хэлснийг сонсоод Улаанбаатар хот руу явж хэд хонож байгаад энэ газарт ажил эхлэхээр нь буцаж ирэхээр болсон. Тэгээд би Улаанбаатар хот руу тэр ухагдсан газраас замын унаа олоод сум руу хүргүүлээд тэндээсээ ээр дайрч Улаанбаатар хот руу явсан. Дашням надтай ганцаараа ирж уулзсан. 2-22 УНН улсын дугаартай улаан өнгийн ХОВО маркийн автомашинаа Дашнямыг ажил эхлэхээр хүрээд ир гэж хэлэхээр нь буцаж ирж ажиллахаар үлдээсэн. Би урьд өмнө нь энэ хүний огт харж байгаагүй. Дашням гэх хүмүүсийн хоорондын хоорондын асуудлыг мэдэхгүй . Тулгийн жинхэнэ нэрийг Сумъяагийн гэдэг. Гэр нь Улаанбаатар хотод дүгээр хороололд байдаг. Миний 90 дугаарын утас руу оны дүгээр сарын дундуур нэг хүн залгаад би хойд айлын чинь хүн байна. Уурхай дээрээс юм алга болоод байна шүү техникээ хараарай гэж хэлсэн. Тэгэхээр нь би өөрийн найз Гансүхийг энэ газарт очоод юм хараад байж бай гэж хэлээд өөрийнхөө айфоне маркийн гар утсаа өгөөд явуулсан. Гансүх тэр газарт миний хово маркийн автомашиныг хараад байж байгаа. Автомашины сарын хөлсөн дунджаар - сая төгрөг байдаг болохоор Дашнямтай тэр талаар яриагүй. Тэр газарт ирэхэд энэ газрын ерөнхий байдал овооны зүүн талаас нь зам гаргаж их хэмжээгээр шороо олборлоод уурайн амны хоёр талд асгасан байсан” гэх мэдүүлэг /хх-ийн 2*******-2/
• Гэрч Б.гээс дахин авсан “Намайг тус газарт анх ирэхэд шар өнгийн ковш ширхэг байсан, ажиллаж байсан хүн байгаагүй. Тэр газарт олборлолт явуулаад газрыг их хэмжээгээр ухсан байсан. Би ирээд газар шорооны ажил хийгээгүй. Надад гэдэг хүн ажиллах уу гэж санал тавьсан. Дашням гэх хүнээс .000.000 төгрөг нэхэмжилнэ. Одоо 2-22 УНН улсын дугаартай автомашин байхгүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 209/
• Гэрч С.Баттулгын “Би Дашням гэх хүнийг танина. Найзын харилцаатай. нь манай ийн талын хадам ах, нь миний төрсөн дүүгийн нөхөр.Дашнямыг  урьд өмнө нь Хан Уул дүүргийн 4-р цахилгааны станцын зүүн талд байрлах бетон зуурмагийн үйлдвэрт менежер, хувиараа том оврын ачааны автомашиныг элс хайрга түүхий эдийн ачаа тээвэрт явуулдаг байсан. Тэр үедээ найз нөхдийн хүрээлэлд дундаа байж байгаад Дашнямтай хоорондоо найзалж эхэлсэн. Ер нь бол холбоотой байдаг. Хааяа хурал семинар болох үеэр ирж уулздаг. оны дугаар сарын дундуур Ё.Дашням нь над руу утсаар залгаад намайг урьд өмнө нь том оврын тээврийн хэрэгсэл ачаанд явуулдаг байсныг мэдэж байсан болохоор над руу утсаар залгаад экскаватор, норд бенз байна уу? гэж сурсан. Би Дашнямд хандаж би утсаар таньдаг хүмүүс рүүгээ ярьж үзээд эргэж холбогдъё гэж хариу хэлсэн. Тухайн үед манай ийн талын хадам ах , хүргэн дүү нар хувьдаа техник хэрэгсэлтэй байсан, гадаа хүйтэн байсан тул ажилгүй байгаад байсан. Тэгээд миний өөрийн ойрын төрлийн хүмүүс байсан учраас өр ширтэй байгааг нь мэ******* эхэнд нь тэй Дашнямыг оны цагаан сарын дараа холбож өгсөн. Хэдний үе гэдгийг нь санахгүй байна. Би Дашнямыг утсыг д, д Дашнямын утсыг өгсөн. Тэгээд өөрсдөө холбогдоорой гэж хэлээд орхисон. Тэрнээс хойш хоногийн дараа би тай ахтай холбоож чадахгүй байж байгаад холбоо тогтооход ах хөдөө байна экскаватороо аваад Улаанбаатар хот руу буцах гэж байна шал дэмий энд ирээд шалтлаа гээд аймгийн суманд байна гэж ярьж байсан. Тэр үед нь би Дашнямын надад хэлсэн ажлын саналыг ахад хэлэхэд би буцаж явна юун сайн юм. Эндээс ойрхон юм байна гэж хэлж байсан. Тэгээд би ахад Дашнямын утасны дугаарыг өгсөн. Тэгээд хоорондоо холбогдоод ажлаа яриарай гэж хэлсэн. Дашням хөдөө жоншин дээр ажил байгаа. Бичиг цаасыг нь хөөцөлдөөд дуусч байгаа. Тэгж байтал дулаараад таарах байх гэж ярьж байсан. Би лавшруулж асуугаагүй өөрсдөө учраа ол гэж хэлээд орхисон. оны 0 дугаар сарын дундуур Дашнямтай утсаар ярихад ажил арай эхлээгүй байна гэж ярьж байсан. Өөрийнхөө үндсэн ажлаа хийгээд байж байна гэсэн өөр зүйл яриагүй. Дашням нь эхэндээ надад хүмүүс олж өгөөч гэж хэлэхдээ хамгийн гол нь урьдчилгаа өгч чадахгүй шүү гэж хэлж байсан. , нар надаас хөлсний тухай асуулгаж байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 20-2/
• Гэрч С.ас дахин авсан “ Ё.Дашням анх ярихдаа өөрийнхөө 99*******85 дугаарын утсаар ярьж байсан. Өөр утсаар залгаагүй. Дашням оны 0 дугаар сарын сүүлээр Дашням , нарыг очоод удаагүй байхад над руу утсаар залгаад надад хандаж чи надтай түлшний мөнгөөр хамтрах уу? тус болох уу гэж асууж байсан. Тухайн үед би Дашнямд хандаж та нар гайгүй ажиллаад байх юм бол би зунаас хамт ажиллах талаар бодолцъё наадах чинь ямар зүйл яаж ажилладаг болохыг нь судалъя гэж хэлсэн. Тэгээд утсаа салгасан. бол манай ийн үеэл, бол миний төрсөн дүүгийн нөхөр энэ хоёр хоёулаа зээлээр техникээ худалдаж аваад түрээсээр ажиллахаар суманд очоод ямар нэгэн ажил хийлгүйгээр тэндээ эвдэрсэн. Одоо энэ хүмүүс техник хэрэгслээ түрээсээр авсан хүмүүстээ зээлийн мөнгөө төлж чадахгүйд хүрч маргаан үүсээд байгаа. Би сүүлийн үед , нартай маргалдаад байгаа. Дашням нь хэзээ ухсанаа хэлээгүй байгаа. Би тэр газарт түрээсээр ажиллах гэж очоод ажиллаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 2/
• Гэрч ын “ оны 4 дүгээр сарын 2-ны өглөө 0 цагийн үед 94055 дугаартай утсаар Дашням гэдэг хүн над руу залгаад том машины жолооч уу, ачаанд явах машин байна уу? 2- том машин хэрэгтэй байна гэхээр нь, би олж өгье гэж хэлээд аймагт байдаг таньдаг хүнээсээ асуусан чинь, болно энд машин байгаа гэсэн, эргээд Дашням гэх хүн рүү залгаад, машин байна, ямар ажил байна гэж асуухад сумаас хойш хорин хэдэн км-т, сумаас урагш дөчөөд км-т миний гаргасан жонш байгаа шууд ачихад бэлэн, аймаг руу ачина гэж хэлэхээр нь тэр хүнтэй тонн жоншийг нь .000 төгрөгөөр ачихаар тохиролцсон. Би ачаа асуудалгүй биз дээ гэсэн чинь, асуудалгүй гэж хэлээд 9499 гэсэн утасны дугаар өгөөд энэ хүнтэй холбогд энэ хүн суман дээр байгаа наад хүн чинь газрыг нь зааж өгнө гэхээр нь, тэр хүнтэй нь холбогдсон чинь хүрээд ир гэж хэлсэн, би оны сарын 0-ны өдөр ахиад Дашням руу залгасан чинь утас нь холбогдохгүй байсан тэгээд больдог юм уу гээд өндөршил суман дээр байгаа хүн рүү нь ярьсан чинь Дашням надтай холбогдсон чи хүрээд ир гэхээр нь би, ганцаараа аймгаас гараад шууд суманд ирээд нөгөө хүнтэй нь утсаар ярьж байгаад уулзаад, ачих жоншийг нь заалгачхаад нөгөө хүнээ буцаачхаад би цаашаа яваад суман дээрээс нөгөө ачих машинаа тосож аваад, тэр газарт ойрхон байсан уурхай дээр очоод ковшийг нь хөлс мөнгийг нь өгнө машинд жонш ачаад өг гэж тохиролцоод *******- цагийн хооронд жоншоо ачих гээд газар дээрээ ирээд ачих гэж байхад сумын цагдаа нар ирсэн” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 24/
• Гэрч Т.оос дахин авсан “Дашнямыг танихгүй. Урьд өмнө нь харж байгаагүй. Би аймгийн сумын -р багийн нутаг гэх газарт ..-ны өдрийн 0:00 цагийн үед над руу 94055 дугаараас миний 888999 дугаар руу нэг эрэгтэй хүн залгаад надаас ачаа тээвэрт явдаг уу? Гурван тэрэгний хэрэг байна гэж надад хэлсэн. Би тэр хүнд хариуд нь ямар ачаа байгаа юм бэ гэж асуусан. Тэгтэл тэр хүн утасны цаанаас сумаас хойд зүгт 20 км зайд миний өөрийн ухаж гаргасан ачаа тэр газарт бэлэн байгаа гэж хэлсэн. Би тэр хүнд би унаа сураглаж өгье гэж хэлсэн. Тэгээд би утсаа салгасан. Би аймагт хувьдаа ачааны автомашинтай ачаа тээвэрт гэдэг хүнтэй 8880******* дугаарын утсаар холбогдоод сумаас хойд зүгт 20 гаран км зайд бэлэн гаргасан жонш байгаа тэрийг очоод шууд аймаг руу ачина гэж хэлсэн. гэдэг хүн надад хандаж наад ачаа чинь найдвартай ачаа юм байгаа биздээ гарал үүслийн гэрчилгээтэй байгаа юм байгаа биз дээ гэж надаас асуусан, би гэдэг хүн асуугаад ха^г у хэлье гээд утсаа салгасан. Үүний 89-тэй дугаараас над руу ачаа ачуулна гэсэн хүн ахиж залгаад машин тэрэг юу болж байна бүтэх нүү гэж асуусан. Хариуд нь би тэр хүнд машин тэрэг бүтнэ наад ачаа чинь гарал үүслийн гэрчилгээтэй асуудалгүй юм байгаа биз дээ гэж асуусан. Тэр хүн утасны би цаанаас ямар ч асуудалгүй ачаа байгаа би Улаанбаатар хотод байна чамайг сумын төв дээр байгаа хүнтэй холбуулаад өгье гэж хэлсэн. Нэг тонныг нь ,000 төгрөгөөр ачина гэж ярилцсан. Үүний дараа надтай сумын байгаль орчны байцаагч ажилтай гэх хүн 9499 дугаарын утсаар залгаад ачаа ачуулж өгөх хүн байна замыг чинь заагаад өгнө гэж хэлээд надад сум явах зам зааж өгсөн. Ингээд би аймгаас сумын хойд зүгт байгаа ачаа ачих газар руугаа явахаар болоод түрүүлж очиж газраа үзэхээр болсон. ..0-ны өглөө эрт 0:00 цагийн үед би өөрийн эзэмшлийн - УНС улсын дугаартай Тоёото королла маркийн автомашинтай сум руу яваад :00 цагийн үед сумын төв ороод сумын байгаль орчны байцаагч ажилтай хүнтэй уулзаад тэр хүнээс сумын төвөөс хойд зүгт байсан ачаа ачих уурхайг олж очсон. Тэр газарт анх очиход хойд зүг рүү харсан амны зүүн хойд хэсэгт хоёр монгол гэр барьсан, тэр гэрийн баруун талд их хэмжээний жонш гаргасан, тэр гаргасан жоншны урд талд нь улаан өнгийн хово маркийн автомашин, шар өнгийн ковш байсан, нэг төмөр шигшүүр байсан. Тэр хоёр техникийн баруун талд зүүн зүгээс ухсан аманд нэг экскаватор байсан. Тэгээд би тэр газарт очоод энэ бүгдийг хараад албан ёсны зөвшөөрөлтэй асуудалгүй байна гэж бодоод аймагт байсан гэдэг хүн рүү утсаар залгаад энэ газарт хүрээд ир газрыг нь үзлээ гаргаад ачихад бэлдсэн жонш байна гэж хэлсэн. Тэгээд би сумын байгаль орчны байцаагч гэх хүнийг сумын төвд хүргэж өгчхөөд буцаад нөгөө уурхайгаар дайраад сум руу явсан. аймгаас ирэх жолооч нар газар мэдэхгүй байсан учир шууд сумын төв дээр ирсэн. Би сумын байгаль орчны байцаагчтай сумын төвд байхдаа утсаар яриад жонш ачих автомашинаа дагуулаад жонш ачих газраа очъё хоёр талаас нөгөө газраа уулзъя гэж ярилцсан. Би ачааны автомашиныг дагуулаад сумын уурхай дээр ирсэн. Тэгээд нөгөө газраа шөнийн 00:00 цагийн үед ирээд сумын байгаль орчны байцаагчтай уулзаад жонш ачих гэж байсан чинь цагдаа ирээд хууль бус гэдгийг хэлсэн. Би гайхсан. Би аймгаас дуудаж ирүүлсэн жолооч нартай хамт сумын байгал орчны байцаагчаас энд юу болоод байгааг асуухад тэр хүн надад хандаж би цагдаа нартай уулзъя гэж хэлсэн. Тэгээд сумын байгаль орчны байцаагч ор сураггүй алга болсон. Цагдаа нар тэнд ирсэн байсан ачааны автомашинуудыг надтай хамт бүгдийг нь сумын төв рүү авч явсан. Би сумын төвд очоод над руу утсаар холбогдоод ачаа ачуулна гэсэн хүний утасны дугаар руу залгахад тэр хүний утасны дугаар нь холбогдохгүй байсан. Хууль бус гэж надад огт хэлээгүй. Илүү дутуу юм огт яриагүй. Жонш ачих газрыг зааж өгөөд энэ газар шүү дээ гэж хэлж байсан. Тэр байгаль орчны байцаагч хууль бус гэж хэлсэн бол би тэр хол газраас автомашинтай жолооч нарыг дуудахгүй байх байсан. Би тэр ачаа ачуулна гэсэн хүний ачааг, хувьдаа тээврийн хэрэгсэлтэй хүмүүстэй холбож өгөөд ачаа ачсан мөнгөнөөс нь ашиг олох зорилготой очсон. Би анх надтай утсаар ярьсан хүний нэг тонныг нь ,000 төгрөг, аймгаас ирж ачаа ачих хүнтэй нэг тонныг нь 25,000 төгрөгөөр ачуулж ашиг олох гэж бодож байсан. Би тэр ачааны автомашинтай хүмүүсийг дуудсанаараа тэр хүмүүсийн түлшийг төлөхөөр болсон. Нийт 800 литр түлш, нэг литрийг нь 2000 төгрөгөөр тооцоод .00,000 төгрөг тэр жолооч нарт төлөхөөр болсон. Би өөрийнхөө автомашинд 80,000 төгрөгт АИ92 шатахуун хийсэн. Одоог хүртэл тэр хүн надтай утсаар холбогдоогүй байгаа” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 25-2/
• Гэрч Т.оос дахин авсан “Анх манай найз энэ үйл явдал болохоос өмнө нь над руу утсаар залгаад ачаа ачих машин байна уу гэж сурсан. Би тухайн үедээ Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын Цагаан хад суурьшлын бүсэд ачаа тээвэрт явж байгаад аймагт ирээд ажилгүй удсан байсан болохоор ажил хийе гээд ид хэлсэн. Тэгтэл миний тухайн үед барьж байсан гар утас руу ачаа тээвэрт явдаг хүн мөн үү гэж нэг хүн надаас асуусан. Тэгээд би тэр хүнд унаа олж өгье гээд тэр өдрөө сум руу найз ийн хамт явсан. суманд очоод байгаль орчны хяналтын улсын байцаагчтай уулзсан. Байгаль орчны байцаагч бид хоёрт сумаас хойд зүгт байдаг жонш ачих газрыг  зааж өгсөн. Тэр байгаль орчны байцаагч цаашаа нэг хүн рүү ачаа ачихад асуудалгүй биз дээ гэж яриад байсан би одоо бодоход Дашням гэдэг хүнтэй яриад байсан болов уу гэж бодож байна. Ингээд тэр өдрөө би аймгаас жонш ачих унаа дуудсан. Би энэ үйл явдлыг хууль бус гэдгийг мэдээгүй. Орой нь сумаас хойд зүгт олборлосон байсан жоншийг нь ачих гэтэл цагдаа ирсэн. Ингээд хууль бус үйл ажиллагаа гэдгийг мэдсэн. бид хоёр найз. гэдэг хүнийг бид хоёрын суманд тосож уулзаад жонш ачих газрыг зааж өгөхөд нь таньдаг болсон. Дашням гэдэг хүнийг танихгүй. Энэ хэргийн талаар хүмүүсээс асууж сураглаж байгаад Дашням гэдэг хүн ийм хүн байдаг гэж мэддэг болсон. Уулзаж байгаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 28/
• Гэрч Н.Мөнхбаатарын “Он сар өдрийг нь санахгүй байна. Би өөрийнхөө гэртээ байж байсан чинь манай найз У. манай гэрт цаг нэлээд орой болсон гадаа харанхуй болсон байхад ирээд сумаас хойшоо Булгийн урд талын ам ороод ирье гэсэн. Би тэр үедээ ямар шалтгаанаар явах гээд явъя гээд гуйгаад байгааг нь ойлгоогүй зөвшөөрөөд өөрийнхөө 45-5 УАА улсын дугаартай цэнхэр өнгийн имфреза маркийн автомашинтай явсан. Тэгээд тэр газарт очиход тэр газарт том ачааны автомашин ковш ирчихсэн байсан. миний машинаас буугаад тэр ачааны автомашин, ковшны жолоочтой уулзаад байсан. Би автомашинаа Булгийн элстий гэх газарт барьсан байсан 2 монгол гэрийн баруун талд нь машинаа байрлуулаад ийг хүлээгээд машин дотроо унтаж байтал гэнэт цагдаа ирээд машины цонх тогшоод намайг бичиг баримтаа өг гэсэн. Би бичиг баримтаа өгсөн. Цагдаа надад ямар нэгэн зүйл хэлээгүй. Би тэр газарт цагдаа нар ирээд шуугиан болоод байхаар нь энэ мөдгүй юм байна гэж бодоод ийг тэр газартаа үлдээгээд сум руу буцсан. ямар нэгэн хөлс өгөөгүй. Автомашинд 0 литр бензин хийсэн. Найзын гуйлга байсан болохоор нь явсан юм. Маргааш нь болсон чинь цагдаагийн кобоны гадаа Булгийн гэх газарт байсан ачааны автомашинуудыг журамлаад авчирсан байсан. Тэгээд ийг буруу зүйлд холбогдсон гэж дотроо бодож байсан. өөс юу болоод байгааг асууж тодруулаагүй” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн *******-*******4/
• Гэрч ын “Би оны *******- дүгээр сарын хооронд аймгийн сумын -р багийн нутаг Хөх овоот гэх газарт үйл ажиллагаа явуулдаг -ны харуул хамгаалалтын албаны даргаар ажилласан. Одоог хүртэл ажиллаж байна. Би 2*******9. дүгээр сараас хойш энэ газарт харуул хамгаалалтын албаны даргаар ажиллаж байна. Намайг энэ газарт ирэхэд энэ газар эвдэгдээгүй байж байгаад 2*******9 оны 0 дугаар сарын үед эвдэгдэж эхэлсэн. Манай нэг ажилчин уурхай дээр харуулын үүрэг гүйцэтгэж байгаад алга болоод тэр харуулыг эрж хайж байхад тэр овоон дээр нэг шар өнгийн экскаватор молдок ажиллуулж байсан. Гэхдээ тэр газрын нэг их эвдээгүй байсан. оны эхэн үед цагаан сарын үеэр би нэг хамгаалагчаа дагуулаад сум руу явж байхад замд трайлер дээр шар өнгийн экскаватор ачаад сумын чигт явж байсан. Цагаан сарын шинийн нэгний өглөө байсан. Тухайн үедээ би нэг их зүйл бодолгүй анзааралгүй явсан. Ингээд би харуул хамгаалалтын үүрэг гүйцэтгэж байхад манай хамгаалалтын бүсийн баруун талаар улаан хүрэн өнгийн ланд 80 маркийн автомашин яваад байдаг байсан. Манай компанид ирж байгаагүй санаж байна. Намайг байхад ирээгүй. Би нэг их зүйл мэдэхгүй байна. Нэг мэдэхэд ухсан. Тэр газарт нэг шар өнгийн ковш, улаан өнгийн хово, шар өнгийн экскаватор байсан. Хамгийн сүүлд оны 0 дугаар сарын үед тэр орчмоор явахад байсан” гэх мэдүүлэг /-р хх-ийн 24-242/
• Гэрч ын “ Мэдүүлэг өгөхөд татгалзах зүйл алга байна. Мэдүүлэг авахад Ё.Дашнямын 50090 тоот дансны хуулгыг ашиглав. Садан төрөл гэж бодож байна Хоорондоо харилцаад байдаггүй. Миний ХААН банкны данс 50090, 54088 гэсэн данс байгаа. Миний санаж байгаагаар энэ гүйлгээ миний данснаас манай аав Ё.Дашнямын дансанд хийлгэсэн. Ямар учиртай гүйлгээг нь мэдэхгүй байна. Энэ гүйлгээг манай аав надаар хийлгүүлж байсан. Энэ гүйлгээг мөн адил манай аав надаар хийлгүүлж байсан. Би хотод энэ ажлаа хийж байсан. Аав оны ******* дүгээр сараас оны 0 дугаар сарын хооронд хаана байсныг санахгүй байна. Манай аав ажлаар хөдөө явдаг. Хааяадаа сум орж ирсэн байдаг. Гэхдээ сая дурдсан хугацаанд очсон эсэхийг нь санахгүй байна. Манай аав үндсэн тогтмол ажил хийж байгаагүй. оны ******* дүгээр сараас оны 0 дугаар сарын хооронд Ё.Дашням гэх хүн аавтай ирж уулзаж байсан талаар мэдэхгүй байна” гэх мэдүүлэг” /-р хх-ийн 245-24/
• Гэрч Б.ы “Энэ 2 хүнтэй садан төрлийн харилцаатай. Энэ хоёр хүн манай аавын дүү нарын хүүхдүүд. Би Улаанбаатар хотод байсан. Хорио цээр гээд гэртээ байсан. Миний охины 50090 дугаарын данснаас ын 54000088 дугаарын данснаас оны дугаар сарын *******-ны өдрийн 0 цаг 22 минутад Жагай жоншны үнэ гэх утгатай ,500,000 төгрөгийн гүйлгээ хийгдсэн нь үнэн. Би хийлгэсэн. оны эхээр би БНХАУлс руу хүмүүс жонш, тээвэрлэх худалдахад нь зуучилж өгч байсан. Тэгж байхад Ё.Дашням нь надтай утсаар холбогдоод надад хандаж та жонш гаргаж байгаа гэсэн, мөнгөний туслалцаа үзүүлээч, бичил уурхайн нөхөрлөлөөр дүгнэлт хөөцөлдөж байгаа, нөхөрлөлийн юм бүтээж байж өгнө шүү гэж хэлсэн. Хариуд нь би Дашнямд чи ажлаа бүтээгээд мөнгөөр нь өгч болно, заавал би жонш авах шаардлагагүй гэж хэлсэн. Тэгээд би Ё.Дашнямын дансны дугаарыг нь аваад охиндоо өгсөн. Манай охин Дашнямд ,500,000 төгрөг дансаар шилжүүлсэн. 00.000 төгрөгийн гүйлгээг санахгүй байна.  Би охиндоо хэлж шилжүүлсэн гэсэн үг. БНХАУ-аас урьдчилгаанд өгсөн байсан мөнгө гэж бодож байна. Дашням надад жонш огт өгч байгаагүй. Ё.Дашням нөхөрлөлөөр жонш олборлоно ЗГ-ын 5-р тогтоолын дагуу дүгнэлт гаргуулна гэж надад ярьж байсан. оны УИХ-ын сонгуулиар сумын төвд тааралдахад таны мөнгийг өгч чадахгүй байна, яанаа гэж хэлж байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн -5/
• Гэрч ын “.0.8-ны өдрийн үед сумын Тамгын даргын ажлыг хэсэг оос зүүн хойд зүгт хүмүүс газар ухаад байх шиг байна явж шалгах шаардлагатай байна гэж хэлсэн. Ингээд би сумын төвөөс хойд зүгт гэдэг нэртэй газар руу явах маршрутаа бичээд шатахуунаа аваад хэсгийн төлөөлөгч , цагдаа , байгаль орчны байцаагч нарын хамтаар явсан. Хайсан газраа хайсаар олоод очиход гэдэг газарт 4 монгол гэрийг хоорондоо ойрхон зайтай барьсан байдалтай гэрийн баруун урд талд газарт их хэмжээгээр гаргаж овоолсон жонш, гэрээс зүүн хойд зүгт 00 орчим метрийн зайд ухсан нүх, цэнхэр өнгийн тэвшээ өргөсөн “Бодемдсон” ачааны автомашин засварлаж байгаа байдалтай, нэг шар өнгийн ковш, шар өнгийн экскаватор байсан. Гэрийн баруун хойд талд хэмхэрсэн ланд тэр газарт байгаа хүмүүсийн унадаг бололтой улаан, хар өнгийн ланд круйзер маркийн автомашинууд байсан. Тэр газарт ямар ч байсан үйл ажиллагаа явуулалгүй зогсонги байдалтай байсан. Би машинаасаа буугаагүй. Хэсгийн төлөөлөгч, цагдаа, байгаль орчны байцаагч нар хамгийн зүүн талын гэрт нь ороод уулзаад байсан. Дараа нь гадагшаа гараад техникүүдийн бичиг баримтыг нь үзээд байх шиг байсан. Тэгээд бид нар буцаад сумын төв рүү хөдөлсөн. Тэрнээс хойш би ямар нэг газар руу ажлаар явалгүй байж байхад оны 0 дугаар сарын сүүлээр сумын Засаг даргаар ахлуулсан ажлын хэсэг нэртэй газарт хяналт шалгалт зохион байгуулахад .0.8-ны өдөр байсан техникүүд дээр нэг трайлер нь нэмэгдсэн байсан. Ковш нь байсан байгаагүйг нь сайн санахгүй байна. Ажлын хэсэг гэдэг газрыг шалгаад сумын төв рүү буцах замдаа гэдэг газраар дайрахад тэр газраас олборлолт явуулсан байсныг мэдсэн. Маргааш өдөр нь аймгаас шалгалт ирсэн. Хэдэн хүн байсныг нь санахгүй байна. Тэр газарт нэмж ухаагүй байсан. Булгийн элст гэдэг газарт очиход ухсан нүхэнд нэг экскаватор, нүхний зүүн талд улаан өнгийн хово, шар өнгийн ковш, нүхэн дотор суудлын нэг автомашин байгаа харагдсан. Тэнд байсан нэг хүн нь тухайн үедээ согтуу байсан. Нүхэн дотор байсан экскаваторт засвар хийгээд байгаа бололтой байсан” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн /
• Гэрч ын “Ё.Дашнямыг  албаны шугамаар танина. сумын засаг даргын орлогч байх үеэс нь эхэлж танина. Садан төрлийн харилцаа байхгүй. сумаас тухайн газарт бичил уурхайн зориулалтаар тусгай хэрэгцээнд авахуулж дүгнэлт гаргуулахаар хүсэлт ирүүлсэн. Ингээд аймгийн ИТХ-ын шийдвэрээр сумын Элст гэдэг нэртэй газрыг бичил уурхайн зориулалтаар орон нутгийн тусгай хэрэгцээнд авсан. Үүний дараа ИТХ-ын тогтоолын дагуу миний ажил үүргийн хувиараар ашигт малтмал газрын тосны газарт дүгнэлт гаргуулахаар 2*******9.08.4-ны /085 дугаартай албан бичиг хүргүүлсэн. Энэ бичгийг явуулснаас хойш Ашигт малтмал газрын тосны газраас Элст гэдэг газарт бичил уурхайн зориулалтаар ашигт малтмал олборлох дүгнэлт ирээгүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн  /

• Гэрч Н.ийн “ Ё.Дашням гэх хүнийг бол би огт танихгүй ээ. У. гэх хүнтэй утсаар л ярьж байсан болохоос танихгүй ээ. Т. гэх хүнтэй багаасаа найзалж байна. Одоо ч найз нөхдийн харилцаатай байгаа. Би оны сарын эхээр аймгийн суманд очиж байсан. Тэнд очих болсон шалтгаан нь тухайн суманд их хэмжээний жонш борлуулж чадахгүй байгаа сургаар очиж, У. гэх хүнтэй холбогдож тухайн жонш нь зөвшөөрөлтэй юм уу? ямар учиртай юм бэ? гэж утсаар асуухад ямар ч асуудалгүй ээ, бүх техник хэрэгсэл нь байгаа би энэ жоншноос авах ёстой юмаа гэсэн тэгэхээр нь тухайн сум руу найз ын хамт очиж гэх хүнтэй уулзаж Жоншийг нь үзсэн. Тэгээд би тухайн газрыг үзэж танилцахад үйл ажиллагаа нь хэвийн явагдаж байгаа юм шиг бүх техник хэрэгсэл нь байж байсан тэгэхээр би үнэхээр зөвшөөрөлтэй юм байна гэж бодоод жонш ачих 4 машинаа дуудсан. Тэгээд жонш ачих машинууд хүрээд иртэл цагдаа нар ирсэн тэгээд би тэр үед энэ нь зөвшөөрөлгүй юм байна гэдгийг мэдсэн. Тухайн үед жоншны талаар утсаар асууж байгаад гэх хүнийг тухайн жоншны үйл ажиллагаа зөвшөөрөлтэй гэхээр нь би суманд очиж жоншны үйл ажиллагааг нь үзэхээр У. гэх хүнтэй уулзаж байсан. Тухайн үед гэх хүн хэнтэй утсаар ярьсныг нь сайн мэдэхгүй байна. Ямар ч байсан тэр жонштой холбоотой хүнтэй ярих шиг болсон ах нь эндээс авахаа авчих уу гэсэн утгатай юм ярьж байсан. Тухайн үед гэх хүн энэ жонш борлогдохгүй байгаа юмаа гэсэн. Тэгээд би энэ чинь зөвшөөрөлтэй юм уу гэхэд зөвшөөрөлтэй манай таньдаг хүнийх юм байгаа юмаа би эндээс авах ёстойгоо борлуулах гэж байгаа юмаа гэсэн” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 25/
• Н.оос дахин авсан “  Би гэдэг хүнийг ер нь бол огт таньдаггүй байж байгаад оны дүгээр сарын эхээр суманд их хэмжээний жонш борлуулж чадахгүй байгаа сургийг сонсоод сураглаж байгаад таньдаг болсон. Тэр үедээ би үнэхээр борлуулж чадахгүй байгаа жонш байгаа бол борлуулж өгөөд дундаас нь ашиг олъё гэсэн бодолтойгоор урьд өмнө нь суманд ажиллаж байсан ахтай уулзаад суманд таньдаг  хүн байна уу? тэнд борлогдохгүй байгаа жоншны сураг сонслоо та эзэн нь ямар хүн байдаг юм бол та сураглаад өгөөч гэж гуйсан. ах надад тэр сумын байгаль орчны байцаагчаас нь асуугаад өгье тэр мэдэж байж магадгүй гэж хэлсэн. Тэр үедээ ах утсаар сумын байгаль орчны байцаагч бололтой хүнтэй утсаар яриад наана чинь нэг ийм борлогдохгүй байгаа жонш байгаа юм уу? тэрний эзэн нь ямар хүн байгаа вэ? гэж асуусан. Тэгтэл тэр хүн ахад утасны цаанаас асуудалгүй миний мэдэх хэдэн машин байгаа юм аа. Би өөрөө борлуулчих гээд байгаа юм. Борлогдохгүй байна гэж хэлсэн. ах тэр хүнд хандаж манай дүү жонш борлуулж өгч болно шүү гэж байна гэж тэр байгаль орчны хяналтын улсын байцаагчид хэлсэн. Тэгтэл тэр байгаль орчны байцаагч ахад утасны цаанаас өө тийм үү миний утасны дугаарыг өгчхөөч холбогдоодохъё гэсэн. Ингээд би ахаас салаад дахиж уулзаагүй утсаар яриагүй.Тэгээд би ахаас салаад сумын байгаль орчны байцаагч гээд гэдэг хүнтэй утсаар ярихдаа наана чинь хэр хэмжээний жонш байгаа юм бэ? сорьц нь хэд вэ? яг мэдэж байгаа хүн нь та юм уу? гэж асуухад, тэр байгаль орчны байцаагч надад хандаж надаас гадна нэг хүн байгаа яг бүх жонш бишээ би авах ёстой ,4 машин жоншоо л борлуулъя, миний авах ёстой хувийг борлуулаад өгөөч гэж хэлсэн. гэдэг хүн жоншны сорьцыг нь мэдэхгүй байна. Өөрөө хүрч ирээд үз гэж надад хэлсэн. Би тэй ингэж яриад ачих болбол унаа тэрэг чинь байгаа юм уу гэж асуухад надад хандаж унаа тэрэг байхгүй. Ачих техник нь байна гэж хэлсэн. Би тэр үедээ жонш борлуулж дундаас нь мөнгө олох ажлын саналаа найз од хэлсэн. од хэлэхдээ тэр газарт ачих ковш байгаа гэнэ, чи ачих унаа олох уу гэж хэлсэн. Ингээд би найз ын хамтаар сум руу гарахаасаа өмнө тэй аймгаас гарч байна хаана очих уу гэж утсаар ярихад сумын төв дээр хүрээд ир ирэхээр чинь сумаас хойш байдаг газрыг зааж өгье газар нь ойрхон гэж хэлсэн. Ингээд сумын төв ороод гэдэг хүнтэй уулзахад бид хоёр өд хандаж тэр жонш чинь зөвшөөрөлтэй, ямар ч асуудалгүй юм байгаа биз дээ гэхэд за итгэхгүй байгаа бол би та нарын дэргэд найзтайгаа ярья, энэ зөвшөөрөлтэй жонш байгаа юм. Манай найз гаргасан юм. Би тэр хүнтэйгээ ярья гэж хэлээд утсаар нэг хүн рүү залгаад чанга яригч дээр нь тавиад холбогдоод за ах нь авах ёстой юм аа авлаа шүү борлуулж өгөх гээд хүмүүс ирсэн байна нөгөө ах хүү рүүгээ ярьчих, намайг авах юм аа авах гэж байгаа гэж хэлчхээрэй гэсэн. Утасны цаанаас нэг хүн тэгээ тэг та авах юм аа аваа гэж хэлсэн. Ингээд би найдвартай юм байна гэж итгэсэн. Ингээд тэй хамт сумаас хойд зүгт байдаг жонш байгаа гэсэн газарт очиход үнэхээр уурхай хэвийн явагдаж байгаа гэмээр их хэмжээгээр жонш гаргасан, техник хэрэгслүүд байсан тэгээд би үнэхээр уурхай ажиллаж байна гээд итгэсэн. Тэгээд тэнд байсан жоншийг нь үзэхэд агууламж бага байсан. Гэхдээ нэг ирсэн юм чинь ажлаа гүйцээе гээд сүлжээн дээр гарч зогсоод аймгаас ачааны автомашинууд дуудсан. огт байгаагүй. ээс машин дуудаад жонш ачих гэтэл цагдаа нар ирэхээр нь гайхсан. Би юун цагдаа нар ирчихэв гэж өөс асуухад надад юу ч хэлэхгүй, машинаа дотроосоо цоожлоод сууж байсан. Тухайн үедээ согтуу байсан. Би тухайн газарт ирсэн цагдаа нартай уулзахад энэ газарт байгаа жонш хэрэгт хураагдсан гэж сонссон. Тэгээд би цагдаа нарыг дагаад суманд очсон. Байгаль орчны байцаагчийг маргааш нь эрүүл болсон хойно нь уулзаад ямар учиртай юм бэ юу болоод байгааг асуухад харин тиймээ хэрэгт хураагдсан жонш байсан юм аа гэж хэлээд надаас зугтаагаад байсан. Би той хамт өд хандаж та ийм асуудалтай гэдгийг эртхэн хэлэхгүй яасан юм бэ? та одоо энэ газарт дуудсан ачааны автомашинуудыг түлшийг хийж өг бид хоёр буцлаа гэж хэлээд явсан. анхнаасаа хууль бус хэрэгт хураагдсан жонш гэж хэлсэн байсан бол энэ газарт зардал гаргаж ирээд аймгаас ачааны автомашин дуудахгүй байсан. гэдэг хүнээс болоод нэг сая гаран төгрөгөөр шатсан. Гэхдээ энэ зарцуулсан мөнгийг нэхэмжлэхгүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн 28-/
• Гэрч Ц.ийн “Өдрийг нь сайн мэдэхгүй байна, оны дүгээр сард намайг гэрт байхад утсаар хаана байгааг асуугаад манай гэрийн гадаа ирж уулзсан. Уулзахдаа ганцаараа ирж уулзсан. Ингээд уулзахад надаас суманд олборлоод гаргасан жонш байгаа юм байна, суманд таньдаг хүн байна уу гэж надаас асуусан. Тэгэхээр нь би өөрийн таньдаг гэдэг хүн рүү утсаар яриад танай сумаас хойд зүгт 20 гаран км зайд гаргасан жонш байдаг юм уу байдаг бол аймгаас хүн хүрээд очиж үзэж болох юм уу? гэж асуухад надад болно гэж хэлсэн. Тэр үед миний хажууд машин дотор сууж байгаад миний яриаг сонсож байсан. тэгээд миний тэй ярьсан миний яриаг ойлгоод ийн утасны дугаарыг надаас аваад явсан. надтай ахиж уулзаагүй. Би ямар шалтгаанаар сураглаад байгааг нь асуугаагүй” гэх мэдүүлэг /2-р хх-ийн -4/
• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №09/20 тоот “ Нийт ухагдсан нүхний талбай 2050 м² болно. Нүхний гүн 0.4-4 м хооронд байна. Нийт нөлөөлөлд өртсөн талбайг авч үзвэл 50 м² бөгөөд овоолгын хэмжээ 94 м² байв.

аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр гэх газарт хүмүүс хууль бусаар жонш олборлосон гэх 220*******2 дугаартай хэргийн газрын хэмжээг тогтоохдоо тухайн газар дээр дроноор авсан зургуудыг ашиглан эвдэрсэн газрын зураглалыг боловсруулан хийж гүйцэтгэлээ.

Газар дээр хийсэн хэмжилтийн явцад буюу 08⁰0^/*******.2^//, 45⁰2^/29.9^// координаттай байрлалд 90 м-н урттай, 20 м өргөнтэй, 4.-0.4 м гүнтэй нүх ухагдсан байв. Байрлал тогтоогч GPS багажийн хэмжилт д.т.д 8 - 88 м-н хооронд байв.

Мөн ухагдсан нүхний зүүн талд 80-00 м зайнд олборлосон жоншийг овоолсон бөгөөд талбайн хэмжээ ойролцоогоор 4 м² талбайг хамарч байв. Өндөр нь -.8 м байв.

Хөрсний экологи эдийн засгийн үнэлгээ хийхдээ БОАЖЯ-ны сайдын 2*******0 оны 5-р сарын 2-ны өдрийн А--р тушаал, “Байгаль орчны хохирлын үнэлгээ, нөхөн төлбөр тооцох аргачлал” номын хүснэгт № ,, ,2 , , ,4 ,5-р хүснэгтүүд, лабораторийн шинжилгээний дүн, хээрийн морфологи бичиглэл зэргийг үндэслэж, экологи эдийн засгийн үнэлгээ гаргалаа. “” ХХК-ний аймгийн сумын -р багийн нутаг нэртэй газраас авсан хөрсний дээжний материалыг үндэслэж хөрсний экологи эдийн засгийн хохирлын үнэлгээг мөнгөөр илэрхийлбэл цөлөрхөг хээрийн нам уулс, ухаа гүвээ толгодын хужирлаг бор хөрсний га газрын үнэ 95000 төгрөг, хөрсний хохирол тооцох . га газрын хөрсний хохирлын үнэ: 95000 х . = 8 09 000 төгрөг.

 Ургамлын хохирлын үнэлгээг тооцох талбайн хэмжээ ухсан нүх болон овоолгын хэмжээгээр авсан бөгөөд 000 м² болно.

ургамлан бүрхэвчийн экологи-эдийн засгийн үнэлгээ

Ү^б = Убэл * Нбу * S * Рнэгж= 0. ц/га * 0% * . га * 000 төг= 40 төгрөг,

Хүмүүнсэг ургамлын шууд үнэлгээ:

Ү^х = БД * Н_х*S* dт/000= .9* 20% * . га * 2900 төг/000 = 894.8 төгрөг

Нийт талбайн ургамлан нөмрөгийн нийт хохирлын хэмжээ нь:

Үнийт ⁼(үб + үх) * К_ур=( ₄₀ + 894.8) * 9.58= 485894. төгрөг,

Газрын хэвлийд учруулах хохирлын хэмжээ: 220*******2 дугаартай хэргийн газарт хохирол тооцох газарт ажилласан газрын хэмжилтийн явцад ухашын гүн 4.-0.4 м гүнтэй нүх ухагдсан ба дундаж гүн . м байв. Ухсан нүхний талбай 2050 м² хэмжээтэй болно.  Газрын доорх чулуулагийн хэмжээг тооцохдоо хөрсний гүнийг хасаж тооцно. Хөрсний гүнийг см-р авч үзвэл чулуулаг гүний хэмжээ . м - 0. м = м болно. Нийтдээ 2050 м² х м = 450 м хүдэр чулуулаг болж байна.

Хууль бус олборлолтын үйл ажиллагаа явуулсан тохиолдолд хохирлын нийт хэмжээг дараахь томьёогоор тодорхойлно:

Ххб = Q • Р + ЗНС

Техникийн түлш, тослох материалын зардал.Цагийн түлш зарцуулалтын норм өгөгдсөн бол дараах байдпаар тооцно.

2дт=Пээлж*э*Нт*Рдт*(+Кштм/00) = 4x8x00 лх 2000 х (+20/00) = 80 000

Цалингийн зардал:Z_ца=n_ээлж*N_аж*Ц_сар/n_aе=5хх000000/0=00000

Нийгмийн даатгалын шимтгэлийн зардал: Z_ндш=Z_ца*К_ндш = 00000 х 0. = 90 000

Бусад тооцогдоогүй зардал: Збус= (Z_дт+Zца+2:ндш)*Кбус= (80000+00000+90000)х 0. = 22 400

Техникийн нөхөн сэргээлтийн ажлын шууд зардлын дүн; 2_Тнс = 2_дт+2ца+2ндш+2бус= 80000+00000+90000+22400 = 29 400

Биологийн нөхөн сэргээлтийн шууд зардал 000 + 200 + 0000 = 00

Нийт нөхөн сэргээлтийн зардал - 9400 +00 = 052 00 төг болж байна.

Олборлосон жоншны хэмжээг овоолсон жоншны хэмжээгээр ойролцоогоор тооцоолов. Хэмжээг тодорхойлохын тулд жонш овоолсон газрын дээрээс авсан дроны зургийг ашиглав. Нийт 9 ш овоолго байсан бөгөөд нэг овоолгын Н0\Л/0 машины дундаж ачилт буюу 20 тн хэмжээгээр авсан болно. Нийт 80 тн болно.

Жоншны нь агуулгыг бага буюу 50 хувьтай байсан гэж узвэл учир тн -н зах зээлийн үнэ нь 5000 төг болж байна.

Ххб = Q* Р + ЗНС = 80 тн х 5000 + 052 00 = 5 552 00 төгрөг

Эдэлбэр газарт учруулах хохирлын үнэлгээ X хомс =. га • (45.5+928.9) • 000 * жил = 5. төг

Хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 29.994.40. төгрөг болно” гэх дүгнэлт /2-р хх-ийн -55/

 

• Геологийн төв лабораторийн инженер ын шинжилгээний дүн

 

№	Лаб №	Дээж №	Дээжийн тодорхойлолт	Элемент, %
				СаF2
	29	220*******2-элстий	-	.

• Чанарын хяналт

 

	АСЗ	Шифр-455	Аттестатчилсан утга	5.0
			Шинжилсэн утга	5.8
Шинжилгээний аргын код				Титр-2

/2-р хх-ийн -2/

 

• Геологийн төв лабораторийн инженер ийн шинжилгээний дүн

 

№	Лаб №	Дээж №	Дээжийн тодорхойлолт	Элемент, %
				СаР2
	8485	220*******2	-	.2

• Чанарын хяналт

 

	АСЗ	Шифр-8	Аттестатчилсан утга	2.
			Шинжилсэн утга	2.
Шинжилгээний аргын код				Титр-2

 

            /2-р хх-ийн 4-5/

• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №*******/2 тоот нэмэлт “Бид ******* тоот хэрэгт хүрээлэн буй орчинд учруулсан хохирлыг тооцох зорилгоор оны -р сарын 0-ны өдөр тухай эвдэгдсэн газарт хэмжилт болон, дроны зураглал авч бодит эвдэрсэн газрын бодит хэмжээг тогтоосон болно. Харин 2*******9 онд эвдэгдсэн эсэхийг сансрын зургаар тодорхойлох боломжгүй болно. Учир нь эвдсэн газрын хэмжээг 4 м² байгаа нь сансрын зураглалаар тогтооход хэт бага талбай тул тодорхойлох боломжгүй юм. Дээрх -р асуултын хариултаар сансрын зургаар тодорхойлох боломжгүй болох тул цаашид 2,,4-р асуултанд хариулахгүй боломжгүй болно” гэх дүгнэлт /2-р хх-ийн 80-84/
• сумын үнэлгээний комиссийн 2.0.0-ны өдрийн актад “DAEWOO DOOSAN 0LCV маркийн улбар шар өнгийн экскаватор 55.250.000 төгрөг, 

2-22 УНН улсын дугаартай  улаан өнгийн Хово маркийн автомашин-5.000.000 төгрөг, XG95IIIL маркийн шар өнгийн авто ачигч ковш-52.000.000 төгрөг, 8-0УАЕ улсын дугаартай цагаан өнгийн Hyundai porter маркийн автомашин 9.50.000 төгрөг” 2-р хх-ийн 88-89/

• -ний 22..05-ны өдрийн ТХҮ-22/2909 дугаартай “ Цагаан саарал өнгийн цагаан чулуу, хэмжих нэгж-тн, тоо хэмжээ-.80, нэгжийн үнэ төгрөг-5.000, нийт үнэ, төгрөг-5.00.00” дүгнэлт /2-р хх-ийн *******9-24/
• Байгаль орчны үнэлгээ, зөвөлгөөний “” ХХК-ний №*******/22 тоот “Хүрээлэн буй орчинд учирсан экологийн хохирлын хэмжээ 8.94.40. төгрөг болно” гэх дүгнэлт /-р хх-ийн -/
• Эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэхийг шалгах хуудас /2-р хх-ийн 5, 5/
• Шүүгдэгч нарын хувийн байдалтай холбоотой баримтууд баримтуудыг шинжлэн судлав.

 

          Хэрэгт авагдсан болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудыг мөрдөн байцаалтын шатанд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд заасан үндэслэл журмын дагуу цуглуулж бэхжүүлж авсан байх тул шүүх нотлох баримтаар үнэлж  шийдвэрлэлээ.

 

          Шүүхийн хэлэлцүүлэгт судлагдсан дээрх баримтуудаар шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар бүлэглэн оны дугаар сараас, дүгээр сарын хооронд аймгийн сумын дүгээр багийн нутаг дэвсгэр дэх гэх газраас тусгай зөвшөөрөлгүйгээр жонш олборлож, ашиглан  хүрээлэн буй орчинд 8.94.40.9 төгрөгийн хохирол санаатай учруулсан, үйл баримт тогтоогдож байна.

 

 

         

          Эрүүгийн  хуулийн ерөнхий ангийн  2. дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт “...хохирол, хор уршиг учирсныг гэмт хэрэгт тооцно” гэж заасан боловч шүүгдэгч нарын холбогдсон Эрүүгийн  хуулийн  24.2 дугаар зүйлд заасан гэмт хэрэг нь хэлбэрийн бүрэлдэхүүнтэй учраас байгаль орчинд хохирол, хор уршиг учирсан эсэхээс үл хамааран тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулж эхэлснээр энэ гэмт хэрэг  төгссөнд тооцогдоно.

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар нь эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр жонш буюу ашигт малтмал эрэн хайх зорилгоор газар, газрын хэвлийд халдаж байгаа үйлдэл нь Эрүүгийн  хуулийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулсан гэмт хэргийн шинжийг бүрэн хангасан бөгөөд яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн хэргийн зүйлчлэл тохирсон байна.

 

          Иймд шүүгдэгч нарыг бүлэглэн тусгай зөвшөөрөлгүйгээр ашигт малтмалын эрэл хайгуул явуулсан гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутай байна гэж шүүх дүгнэлээ.

         

         

          Оногдуулах ял шийтгэлийн талаар:

 

          Шүүгдэгч нарын нарын хувийн байдлыг харгалзан Эрүүгийн хуулийн Ерөнхий ангийн  . дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасныг журамлан мөн хуулийн Тусгай ангийн  24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан ялаас торгох ялыг сонгон шүүгдэгч тус бүрд 0.000.000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 0.000.000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулахаар шийдвэрлэлээ.

 

          Шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарт шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоов.

         

          Бусад асуудлын талаар:

 

          Шүүгдэгч нар нь энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, шүүгдэгч Ё.Дашням нь аймгийн сумын байгаль хамгаалах санд 5.000.000 төгрөг төлсөн болохыг тус тус дурдаж, Иргэний хуулийн 49 дугаар зүйлийн 49. дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашнямаас 8.9.205 төгрөгийг, шүүгдэгч У.өөс 9.9.205  төгрөгийг тус тус гаргуулан аймгийн  сумын байгаль хамгаалах санд олгохоор шийдвэрлэв.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар иргэний нэхэмжлэгч Б.ын 4.000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч Б.гийн .000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч ын .20.000 төгрөгийн нэхэмжлэлийг тус тус хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний нэхэмжлэгч нар нь шүүхээс хэлэлцээгүй орхисон нэхэмжлэлээ иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг заав.

Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 дугаар зүйлийн , 4 дэх хэсэгт зааснаар прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолоор Булгийн гэх газар битүүмжилсэн жонш гэх чулуун овоолгыг /98 овоолго гэх/ хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарын төлөх хохиролд хувь тэнцүүлэн зарцуулж, эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үлдээх нь зүйтэй байна.

 

          Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн ., .2 дугаар зүйлийн , 2, , 4, ., ., .8, .0, ., 8., 8.2 дугаар зүйлд заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ НЬ:

 

          .Шүүгдэгч Тэмээчин овогт , овогт нарыг бүлэглэн Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт заасан хууль бусаар ашигт малтмал хайх, олборлох гэмт хэргийг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.

          2.Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.2 дугаар зүйлийн дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Тэмээчин овогт , овогт нарт тус тус 0.000 нэгжтэй тэнцэх хэмжээний буюу 0.000.000 төгрөгөөр торгох ял оногдуулж шийтгэсүгэй.

          . Эрүүгийн хуулийн Ерөнхий ангийн 5. дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нар нь шүүхээс оногдуулсан торгох ялыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсноос хойш 2 жилийн хугацаанд хэсэгчлэн төлөхөөр тогтоосугай.

          4.Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 5. дугаар зүйлийн 4 дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч нар нь оногдуулсан торгох ялыг тогтоосон хугацаанд биелүүлээгүй бол шүүх биелэгдээгүй торгох ялыг 5 нэгжийг хорих ялын хоногоор тооцож, хорих ялаар сольдог болохыг мэдэгдсүгэй.

          5. Шүүгдэгч нар нь энэ хэргийн улмаас цагдан хоригдоогүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан зүйлгүй, шүүгдэгч Ё.Дашням нь аймгийн сумын байгаль хамгаалах санд 5.000.000 төгрөг төлсөн болохыг тус тус дурдсугай.

          . Иргэний хуулийн 49 дугаар зүйлийн 49. дэх хэсэгт зааснаар шүүгдэгч Ё.Дашнямаас 8.9.205 төгрөгийг, шүүгдэгч У.өөс 9.9.205  төгрөгийг тус тус гаргуулан аймгийн  сумын байгаль хамгаалах санд олгосугай.

. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .4 дүгээр зүйлийн 2 дахь хэсэгт зааснаар иргэний нэхэмжлэгч Б.ын 4.000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч Б.гийн .000.000 төгрөгийн, иргэний нэхэмжлэгч ын .20.000 төгрөгийн нэхэмжлэлийг тус тус хэлэлцэхгүй орхиж, иргэний нэхэмжлэгч нар нь шүүхээс хэлэлцээгүй орхисон нэхэмжлэлээ иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар нэхэмжлэх эрхтэйг заасугай.

8. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн .5 дугаар зүйлийн , 4 дэх хэсэгт зааснаар прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолоор Булгийн гэх газар битүүмжилсэн жонш гэх чулуун овоолгыг /98 овоолго гэх/ хураан авч улсын орлого болгон, шүүгдэгч Ё.Дашням, У. нарын төлөх хохиролд хувь тэнцүүлэн зарцуулсугай.

9. Эд хөрөнгө битүүмжлэх тухай прокурорын 2 оны дүгээр сарын -ны өдрийн ******* дугаартай тогтоолыг шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол хэвээр үлдээсүгэй.

0. Шийтгэх тогтоол хүчин төгөлдөр болтол шүүгдэгч нарт  урьд авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

. Энэхүү шийтгэх тогтоол нь уншин сонсгомогц хүчинтэй болох бөгөөд эс зөвшөөрвөл гардуулсан буюу Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн .9 дүгээр зүйлд зааснаар хүргүүлснээс хойш 4 хоногийн дотор аймгийн  Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд  шүүгдэгч, хохирогчийн төлөөлөгч, тэдгээрийн өмгөөлөгч нар шийтгэх тогтоолд бүхэлд нь, иргэний нэхэмжлэгч нар иргэний нэхэмжлэлтэй холбоотой хэсэгт гомдол гаргах, улсын яллагч, ******* шатны прокурор эсэргүүцэл бичих эрхтэйг дурдсугай.

 

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ,ШҮҮГЧ                                  Г.МӨНХБАТ