“Ө Э Д Э” ХХН-ийн

 нэхэмжлэлтэй захиргааны хэргийн тухай

 

 

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн

Шүүх бүрэлдэхүүн:

Шүүх хуралдаан даргалагч шүүгч Т.Энхмаа ,

Бүрэлдэхүүнд оролцсон шүүгч Н.Хонинхүү,

Илтгэсэн шүүгч Н.Долгорсүрэн,

Давж заалдах гомдол гаргасан хэргийн оролцогч:

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Н, Б.Д, М.Г, М.О

Хэргийн оролцогчид:

Нэхэмжлэгч Ө Э Д Э” ХХН,

Хариуцагч Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэс,

Нэхэмжлэлийн шаардлага: “Татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт “цуцалсан” нь хууль бус болохыг тогтоолгох, Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн даргын 2025 оны 04 дүгээр сарын 14-ний өдрийн 03/705 дугаар “Хариу хүргүүлэх тухай” албан бичгийг хүчингүй болгуулж, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 төгрөгийн татварын буцаан олголт олгохыг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст даалгах”,

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 6 дугаар сарын 10-ны өдрийн 452 дугаар шийдвэр,

Давж заалдах шатны шүүх хуралдааны оролцогчид:

Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч Ж.М, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч С.Б, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Н, Ч.О, Б.Д, М.Г нар,

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга П.Цэрэндаваа,

Хэргийн индекс: 128/2025/0413/З.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгч Ө Э Д Э” ХХН-өөс Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст холбогдуулан “Татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт “цуцалсан” нь хууль бус болохыг тогтоолгох, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 төгрөгийн татварын буцаан олголт олгохыг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст даалгах”-аар маргасан.

2. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 6 дугаар сарын 10-ны өдрийн 452 дугаар шийдвэрээр: Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 18 дугаар зүйлийн 18.2, 19 дүгээр зүйлийн 19.1, 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт тус тус заасныг баримтлан нэхэмжлэгч Нэхэмжлэгч Ө Э Д Э” ХХН-ийн гаргасан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт цуцалсан нь хууль бус болохыг тогтоож, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 /нэг зуун нэг сая найман зуун далан найман мянга найман зуун гучин хоёр төгрөг найман мөнгө/ төгрөгийн татварын буцаан олголтыг  нэхэмжлэгчид олгохыг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст даалгаж шийдвэрлэсэн.

3. Давж заалдах гомдлын агуулга: Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нараас дараах үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч гомдол гаргасан. Үүнд:

3.1 Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.5-д “Шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнээс хэтэрсэн болон хэргийн оролцогчдын маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийж, шийдвэр гаргаж болохгүй” гэж заасныг зөрчсөн.

Шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх нь хэсэгт: Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2, 18 дугаар зүйлийн 18.2, 19 дүгээр зүйлийн 19.1, 20 дугаар зүйлийн 20.1 дэх хэсгийн утга агуулгыг тайлбарлан маргаан бүхий хуулийн заалттай харьцуулалт хийсэн нь нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнээс хэтэрсэн, тус бүртээ өөр өөр утга агуулга бүхий хуулийн заалтуудыг өөрийн үзэл баримтлалаар тайлбарлан хэрэглэсэн нь Улсын дээд шүүхийн эрх хэмжээнд халдсан үйлдэл болсон.

Учир нь аливаа хуулийн бүлэг, зүйл нь тус тусдаа утга агуулга илэрхийлдэг бөгөөд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлээр “Албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлох” 22 дугаар зүйлээр “Албан татварын хөнгөлөлт”-ийг зохицуулсан байдаг.

Мөн “эрх зүйн хэм хэмжээг тайлбарлах үг зүйн аргын үүднээс харахад Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /шинэчилсэн найруулга/-ийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсгийн гипотезэд “энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5 дахь хэсэгт заасан албан татвар ногдох орлогыг...” гэсэн байх буюу үг зүйн хувьд “албан татвар ногдох орлого” гэж заасан байх боловч эрх зүйн хэм хэмжээг тайлбарлах системчилсэн тайлбарын үүднээс авч үзвэл хууль тогтоогч энэхүү хэм хэмжээний гипотез хэсэгт мөн хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5 дахь хэсгийг шууд иш татан заасан байгаагаас үзэхэд албан татвар ногдох орлого бус, харин “албан татвар ногдуулах орлого” нь 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байх нөхцөл нь албан татварын хөнгөлөлт эдлэх эрх үүсгэхээр байна” гэж дүгнэсэн нь хууль тогтоогчийн хууль батлах болсон үзэл баримтлалыг үгүйсгэсэн, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1 дэх хэсэгт “Хэргийг хянан шийдвэрлэхэд ач холбогдол бүхий нотлох баримтыг цуглуулах үүргийг захиргааны хэргийн шүүх гүйцэтгэнэ” гэсэн заалтыг хэрэгжүүлээгүй, өөрийн үзэл баримтлалыг хууль тогтоогчийн үзэл баримтлал мэтээр тайлбарласан хэтэрхий нэг талыг барьсан шийдвэр болсон.

3.2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106.2-т “Шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байна” гэж заасныг зөрчсөн.

Шүүхээс аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2019 он/-ийн 22.1 дэх хэсгийг хүчингүй болсон Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн 19.14 дэх хэсэгтэй харьцуулах замаар хуулийг үгчлэн тайлбарлаж дүгнэлт өгч шийдвэрлэсэн нь үндэслэлгүй болно. Зөвхөн үгчлэн тайлбар хийх нь хууль тогтоогчийн хүсэл зориг, хуулийн үзэл баримтлалд нийцэхгүй, хууль тайлбарлах зарчимд харшилсан шийдвэр болсон.

Албан татварын хялбаршуулсан тогтолцоог нэвтрүүлэв. Одоогийн татварын хуулиар бүх төрлийн аж ахуйн нэгж нэгэн ижил тайлангийн маягтаар, ижил хугацаанд тайлагнаж, төлдөг тул жижиг, дунд хэмжээний аж ахуйн нэгжүүдийн татвар төлөх, тайлагнахтай холбогдсон зардлууд хүндрэл учруулдаг. Жижиг дунд аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг дэмжих, тэдний татвар төлөхтэй холбоотой зардлыг бууруулах, тайлагналын ажиллагааг дэмжих, тэдний татвар төлөхтэй холбоотой зардлыг бууруулах, тайлагналын ажиллагааг хялбарчлах зорилгоор хялбаршуулсан татварын тайлагнал, төлөлтийн зардлуудыг хуулийн төсөлд тусгалаа. Үүний дагуу 50 сая төгрөг хүртэлх борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгж өөрөө хүсвэл нийт татвар ногдох орлогын 1 хувьтай тэнцэх татварыг төлж, жилд 1 удаа тайлагнана. Мөн жилийн борлуулалтын орлого 1.5 тэрбум төгрөгөөс доош аж ахуйн нэгжүүдийн төлсөн татварын 90 хувийг хөнгөлөхөөр хуулийн төсөлд тусгалаа” гэжээ.

Хууль тогтоогчийн хүсэл зориг бол “Жижиг, дунд аж ахуйн нэгжүүдийг дэмжих, тэдний татварын ачааллыг бууруулах, татварын орчныг сайжруулах, бизнесүүд тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах, хуримтлал үүсгэх, бизнесийн өргөжих боломжийг нэмэгдүүлнэ” гэсэн агуулгатай. 2006 оны Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд” “албан татвар ногдох орлого”, шинэчилсэн найруулгад “албан татвар ногдуулах орлого” хэмээх томьёолол хэрэглэсэн ч, энэ нь утгын хувьд ялгаатай гэсэн шүүхийн дүгнэлт нь хууль зүйн үндэслэлгүй бөгөөд хэл зүйн түвшний ялгааг хэтийдүүлж тайлбарласан гэж үзэж байна.

3.3. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйл “Албан татварын хөнгөлөлт” 22.1 “энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5-д заасан албан татвар ногдох орлогыг 15. Тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар жилийн эцсийн татварын тайланд тусгасан, доор дурдсанаас бусад салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг, энэ хуулийн 20.2.7-д зааснаас бусад Монгол Улсын хуулийн дагуу үүсгэн байгуулагдсан албан татвар төлөгчийн энэ хуулийн 20.1-д заасны дагуу ногдуулсан албан татварыг 90 хувиар хөнгөлнө”, мөн хуулийн 22.3-д “энэ хуулийн 20.2.7, 22.1-д тухайн албан татвар төлөгч хамаарах эсэхийг тодорхойлохдоо албан татвар ногдох орлогын дүнг тухайн албан татвар төлөгч болон тухайн татварын жилд түүнтэй ажил гүйлгээ хийсэн харилцан хамаарал бүхий этгээдийн албан татвар ногдох орлогын нийлбэр дүнгээр тооцно” гэх заалт нь хуулийн 22.1 дэх хэсгийн “албан татвар ногдох орлогын дүн болох 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар” гэх нөхцөлийг тодотгосон зохицуулалт болно.

Хуулийн 22.1 дэх хэсэгт ишилсэн заалтууд нь хэдийгээр албан татвар ногдуулах орлогын заалтууд боловч энэ нь албан татварын 90 хувийн хөнгөлөлт эдлэх албан татвар ногдох орлогыг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар гэх нөхцөлийг шууд хамаатуулж тодорхойлох үндэслэл болохгүй. Өөрөөр хэлбэл, хуулийн 22.1 “энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5-д заасан албан татвар ногдох орлогыг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар жилийн эцсийн татварын тайланд тусгасан...” гэх заалтаар энэ хуулийн 18.2-т “Энэ хуулийн 8.1.1, 8.1.3, 8.1.4, 8.1.5, 9.1.1, 11.1.1, 11.1.4-т заасан албан татвар ногдох орлогын”, 18.3-т Хувьцаа, үнэт цаас, санхүүгийн бусад хэрэгсэл борлуулсан, шилжүүлсэн”, 18.4-т “Энэ хуулийн 8.1.2-т заасан албан татвар ногдох орлогын”, 18.5-д “Энэ хуулийн 10.1.4-т заасан биет бус хөрөнгө болон хөдлөх эд хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсэн”, гэх заалтуудад заасан эдгээр албан татвар ногдох орлогыг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар хуульчилсан болно.

Иймд Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 10-ны өдрийн ы128/ШШ2025/0452 дугаар шийдвэрийг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 121 дүгээр зүйлийн 121.1.1-д заасны дагуу хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

 

ХЯНАВАЛ:

 

1. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.3 дахь хэсэгт зааснаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдлоор бүхэлд нь хянав.

2. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын гаргасан давж заалдах гомдол үндэслэлтэй байх тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэлээ.

2.1. Нэхэмжлэгч “Ө Э Д Э” ХХН-өөс Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст холбогдуулан “Татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт “цуцалсан” нь хууль бус болохыг тогтоолгох, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 төгрөгийн татварын буцаан олголт олгохыг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст даалгах”-аар маргаж байна.  

2.2. Ингэхдээ нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэлээ “...нэхэмжлэгч нь 2024 онд нийт 1,901,639,771.79 төгрөгийн орлоготой, нийтлэг хувь хэмжээгээр татвар ногдуулах орлого 1,131,961,844.07 төгрөг, аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын 113,198,703.21 төгрөгийн ногдолтой гарсан. Манай байгууллагад Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 төгрөгийн татварын буцаан олголт авах эрх үүссэн. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18.2-д зааснаар “албан татвар ногдох борлуулалтын орлогын нийт дүн болох 1,901,639,771.79 төгрөгөөс тус хуульд заасан зардал буюу 768,421,519.89 төгрөг үндсэн бус үйл ажиллагааны зардал болох хасагдахгүй зардлын зөрүү 1,256,407.83 төгрөгийг хасаж албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж, уг орлогоос энэ хуулийн 19 дүгээр зүйлд заасан шилжүүлэн тооцох алдагдал байхгүй буюу 0-ийг хасаж 2024 оны албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлоход 1,131,961,844.07 төгрөг гарсан. Хариуцагч татварын байгууллага нь манай байгууллагын татварын тайланг буруу дүгнэн, улмаар хөнгөлөлт эдлүүлэхээс үндэслэлгүйгээр татгалзсан” гэж,

2.3. Хариуцагчаас “...нэхэмжлэгчээс ирүүлсэн тайланг хянаж үзэхэд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт хамрагдах хүсэлт буюу Албан татварын хөнгөлөлтийн тооцоолол ХМ-02(8)-г бөглөж ирүүлээгүй байсан нь Сангийн сайдын баталсан журмын дагуу тайлан болон хүсэлтийг ирүүлээгүй, хөнгөлөлт чөлөөлөлтөд хамрагдах боломжгүй, хүсэлтийг “цуцлах” үндэслэлтэй байсан. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.2-т “татвар ногдох нийт орлогоосоо зардлаа хасаад ноогдуулах орлогыг тодорхойлно” гэж заасан. Нэхэмжлэгчийн татвар ногдох орлого Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1 дэх хэсэгт заасан 1.5 тэрбум төгрөгийг давсан буюу 1,901,639,771.79 төгрөг тул хуульд заасан хөнгөлөлтөд хамрагдах боломжгүй” гэж тус тус тайлбарлан маргасан.

3. Шүүх дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэлээ.

3.1. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д “Энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5-д заасан албан татвар ногдох орлогыг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар жилийн эцсийн татварын тайланд тусгасан, доор дурдсанаас бусад салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг, энэ хуулийн 20.2.7-д зааснаас бусад Монгол Улсын хуулийн дагуу үүсгэн байгуулагдсан албан татвар төлөгчийн энэ хуулийн 20.1-д заасны дагуу ногдуулсан албан татварыг 90 хувиар хөнгөлнө”, 22.2-т “Энэ хуулийн 22.1-д заасан албан татварын хөнгөлөлтийг албан татвар төлөгчийн жилийн эцсийн татварын тайлангаар тодорхойлон, энэ хуульд заасан хугацаанд төлсөн албан татвараас буцаан олгох замаар эдлүүлж, энэ хуулийн 28 дугаар зүйлд заасны дагуу буцаан олгоно. Буцаан олголтыг энэ хуулийн 28.4.2, 28.4.3-т заасан хугацааг үл харгалзан жилийн эцсийн тайлан хүргүүлэх эцсийн хугацаанаас хойш ажлын 30 өдрийн дотор олгоно”, 22.3-т “Энэ хуулийн 20.2.7, 22.1-д тухайн албан татвар төлөгч хамаарах эсэхийг тодорхойлохдоо албан татвар ногдох орлогын дүнг тухайн албан татвар төлөгч болон тухайн татварын жилд түүнтэй ажил гүйлгээ хийсэн харилцан хамаарал бүхий этгээдийн албан татвар ногдох орлогын нийлбэр дүнгээр тооцно” гэж тус тус заасан.

3.2. Мөн Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.2-т “Энэ хуулийн 8.1.1, 8.1.3, 8.1.4, 8.1.5, 9.1.1, 11.1.1, 11.1.4-т заасан албан татвар ногдох орлогын нийт дүнгээс энэ хуульд заасан зардлыг хасаж албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж, уг орлогоос энэ хуулийн 19 дүгээр зүйлд заасан шилжүүлэн тооцох алдагдлыг хасаж тухайн жилийн албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно”, 18.3-т “Хувьцаа, үнэт цаас, санхүүгийн бусад хэрэгсэл борлуулсан, шилжүүлсэн үнээс уг хувьцаа, үнэт цаасыг худалдаж авсан үнэ болон худалдан авахад төлсөн баримтаар нотлогдож байгаа шимтгэлийн дүнг хасаж, албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно”, 18.4-т “Энэ хуулийн 8.1.2-т заасан албан татвар ногдох орлогын нийт дүнгээс уг орлогыг олохтой холбогдон гарсан энэ хуулийн 13.1-д заасан нөхцөлийг хангасан зардал, хонжворт олгосон мөнгөн хөрөнгө болон барааны үнийг хасаж, албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно”, 18.5-д “Энэ хуулийн 10.1.4-т заасан биет бус хөрөнгө болон хөдлөх эд хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсэн тохиолдолд албан татвар ногдуулах орлогыг уг хөрөнгийн борлуулсан, шилжүүлсэн орлогоос хөрөнгийн үлдэгдэл өртгийг хасаж тодорхойлно”, 19 дүгээр зүйлийн 19.1-д “Албан татвар ногдох нийт орлогоос энэ хуульд заасан нөхцөл, шаардлагыг хангасан зардлыг хасаж, зардлын илүү гарсан хэсгийг татварын тайлангаар гарсан алдагдал /цаашид "алдагдал" гэх/ гэнэ”, 20 дугаар зүйлийн “Энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5-д заасны дагуу тодорхойлоход 0-6 тэрбум төгрөгийн албан татвар ногдуулах тухайн жилийн орлого олсон тохиолдолд 10 хувиар, 6 тэрбум төгрөгөөс дээш албан татвар ногдуулах тухайн жилийн орлого олсон тохиолдолд 600 сая төгрөг дээр 6 тэрбумаас дээш давсан орлогод 25 хувиар нэмж албан татвар ногдуулна” гэж тус тус хуульчилжээ.  

3.3. Хуулийн дээрх зохицуулалтуудаас үзэхэд Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.2-т “Энэ хуулийн 8.1.1, 8.1.3, 8.1.4, 8.1.5, 9.1.1, 11.1.1, 11.1.4-т заасан албан татвар ногдох орлогын нийт дүнгээс энэ хуульд заасан зардлыг хасаж албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлж, уг орлогоос энэ хуулийн 19 дүгээр зүйлд заасан шилжүүлэн тооцох алдагдлыг хасаж тухайн жилийн албан татвар ногдуулах орлогыг тодорхойлно” гэж заасан нь тухайн жилийн албан татвар ногдуулах орлогыг хэрхэн яаж тооцохыг тодорхойлсон байна. Харин мөн хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д “Энэ хуулийн 18.2, 18.3, 18.4, 18.5-д заасан албан татвар ногдох орлогыг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар жилийн эцсийн татварын тайланд тусгасан...” гэж албан татвар ногдох орлогын дүнг 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байхаар жилийн эцсийн татварын тайланд тусгасан гэж тодорхой заасан байх тул тухайн аж ахуйн нэгжийн албан татвар ногдох орлого нь 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байх тохиолдолд ногдуулсан татварын 90 хувиар татварын хөнгөлөлт эдлэхээр байна.

3.4. Хэрэгт авагдсан баримтаар нэхэмжлэгч нь 2024 онд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18.2-т зааснаар албан татвар ногдох борлуулалтын орлогыг 1,901,639,771.79 төгрөгөөр мэдүүлсэн болох нь тогтоогдож байх бөгөөд талууд энэ талаар маргадаггүй.

3.5. Гэтэл анхан шатны шүүх “... хууль тогтоогч албан татвар ногдуулах орлого нь 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байх шаардлагыг тогтоосон байгааг хариуцагч анхаарах ёстой. Тиймээс энэ талаарх нэхэмжлэгч талын тайлбар үндэслэлтэй. Дээрх 1,131,961,844.07 төгрөгийн дүнгээс Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу тооцоход нэхэмжлэгч нь 2024 онд 101,878,832.8 төгрөгийн татварын хөнгөлөлт авах эрх үүссэн гэж үзэх үндэслэлтэй байна” гэх дүгнэлтийг хийж, холбогдох хуулийн зүйл, заалтыг буруу тайлбарлан хэрэглэж, “...нэхэмжлэгчийн албан татвар ногдуулах орлого 1.5 тэрбум төгрөг хүрээгүй” гэх үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэсэн нь шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлагад нийцэхгүй байна.

3.6. Энэ талаарх хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нараас гаргасан давж заалдах гомдлыг шүүх хүлээн авах үндэслэлтэй байна.   

3.7. Тодруулбал, дээрх хуулийн тодорхой заалтаар аж ахуй нэгжийн тухайн жилийн албан татвар ногдох орлого нь 1.5 тэрбум төгрөгөөс ихгүй байгаа тохиолдолд тухайн татвар төлөгчийн ногдуулсан албан татварыг 90 хувиар хөнгөлнө гэж зохицуулсан бөгөөд нэхэмжлэгч “Ө Э Д Э” ХХН-ийн албан татвар ногдох орлого 1,901,639,771.79 төгрөг буюу хуульд заасан 1.5 тэрбум төгрөгийг давсан байгаа энэ тохиолдолд ногдуулсан татварын 90 хувиар татварын хөнгөлөлт эдлэх хууль зүйн үндэслэлгүй.

3.8. Түүнчлэн нэхэмжлэгч нэгэнт татварын хөнгөлөлтөд хамрагдах боломжгүй, мөн Сангийн сайдын 2021 оны 02 дугаар сарын 16-ны өдрийн 20 дугаар тушаалаар батлагдсан “Илүү төлсөн албан татварыг буцаан олгох, хяналт тавих, Нягтлан бодох бүртгэлд тусгах журам”-ын дагуу Албан татварын хөнгөлөлтийн тооцоолол ХМ-02(8)-г бөглөж ирүүлээгүй нь хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдож байх тул хүсэлтийг цуцласан хариуцагчийн үйлдлийг буруутгах үндэслэлгүй тул нэхэмжлэгчийн “Татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт “цуцалсан”-ыг хууль бус болохыг тогтоолгох” шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож  шийдвэрлэх нь зүйтэй байна.      

Иймд дээр дурдсан үндэслэлүүдээр нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангаж шийдвэрлэв.

 Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 121 дүгээр зүйлийн 121.1.1-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 06 дугаар сарын 10-ны өдрийн 452 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн /шинэчилсэн найруулга /18 дугаар зүйлийн 18.2, 22 дугаар зүйлийн 22.1-т заасныг үндэслэн нэхэмжлэгч “Ө Э Д Э” ХХН-өөс Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст холбогдуулан гаргасан “Татварын буцаан олголт авахаар татварын цахим системээр гаргасан хүсэлтийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсээс 2025 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдрийн 17:33:39 цагт “цуцалсан” нь хууль бус болохыг тогтоолгох, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1, 22.2 дахь хэсэгт заасны дагуу 101,878,832.8 төгрөгийн татварын буцаан олголт олгохыг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтэст даалгах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангасугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д заасныг баримтлан, нэхэмжлэгч “Ө Э Д Э” ХХН-ийн нэхэмжлэл гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3-д зааснаар хариуцагч төсвийн байгууллагаас давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдсөнийг дурдсугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5-д зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж хэргийн оролцогч нар үзвэл магадлалыг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй. 

 

 

 

                         ШҮҮГЧ                                               Т.ЭНХМАА

 

                         ШҮҮГЧ                                               Н.ХОНИНХҮҮ

 

                         ШҮҮГЧ                                               Н.ДОЛГОРСҮРЭН