МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС   

 

******* дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг Ерөнхий шүүгч Б.Батболор даргалж,

шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Бат-Оргил,

улсын яллагч Д.Эрдэнэчимэг,

хохирогч Ч.*******, түүний өмгөөлөгч Д.Дарханбаатар,

шүүгдэгч Х.*******, түүний өмгөөлөгч Б.Дашдорж нарыг оролцуулан тус шүүхийн танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар Тээврийн прокурорын газраас Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт Х.*******од холбогдуулан яллах дүгнэлт үйлдэж ирүүлсэн эрүүгийн ** дугаартай хэргийг 2023 оны 5 дугаар сарын 12-ны өдөр хүлээн авч хянан хэлэлцэв.

 

            Шүүгдэгчийн биеийн байцаалт: 

            Монгол Улсын иргэн, ** оны **дугаар сарын 1**-ний өдөр С** төрсөн, ** настай, эрэгтэй, дээд боловсролтой, ** мэргэжилтэй, ** ХХК-д гүйцэтгэх захирал ажилтай, ам бүл ** хамт ** тоотод оршин суух, урьд ял шийтгэлгүй, ******* овогт *******гийн ******* /**/

 

Холбогдсон хэргийн талаар:

Шүүгдэгч Х.******* нь 2023 оны 01 дүгээр сарын 13-ны өдөр 08 цагийн орчимд Алфарьд маркийн 8******* улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг жолоодож явахдаа Монгол Улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 10.1-т “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцлийг хангана” гэсэн заалтыг зөрчсөний улмаас явган зорчигч Ч.*******г мөргөж эрүүл мэндэд нь хүндэвтэр хохирол учруулсан гэмт хэрэгт холбогджээ.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

Талуудын хүсэлтээр хэрэгт цугларсан дараах нотлох баримтуудыг шинжлэн судлав. Үүнд:

1. Шүүгдэгч Х.******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн: “..Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч байна...” гэсэн мэдүүлэг /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/
2. Хохирогч Ч.******* шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн: “...Хохирол барагдуулсан учир нэмж хэлэх зүйлгүй...” гэсэн мэдүүлэг /шүүх хуралдааны тэмдэглэл/
3. Хохирогч Ч.******* мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...Би тухайн өдөр ******* дүүрэгт байх гэрээсээ 7 цаг 43 минутад ажилдаа явахаар гарсан. Ингээд сургуулийн талбайн урд замаар ертөнцийн зүгээр урдаас хойш чиглэлтэй зам хөндлөн гарахаар автомашины хөдөлгөөнийг харахад автомашинууд замаар явж байсан бөгөөд 1 минут орчим хүлээхэд автомашинууд яваад өнгөрсөн би машины хөдөлгөөн байхгүй болохоор нь явган хүний гарцгүй хэсгээр зам руу алхаж ороод нэг хоёр алхаад ороход миний зүүн талаас нэг машин гэнэт гарч ирээд миний зүүн талаас намайг мөргөөд би газар унасан. Машинд мөргүүлсний дараа намайг мөргөсөн машины жолооч нь над дээр ирээд зүгээр үү яанаа гээд их сандарсан байдалтайасуугаад байсан. Тэгэхээр нь би намайг босгоод өгөөч, та намайг нэгэнтээ машинаараа мөргөчилхөө, та түргэн дуудаарай гээд хэлсэн. Тэгээд тэр хүн намайг машиндаа суулгасан ба суулгах замдаа би өөрийг чинь харсангүй, цаанаас машин ирж байгаа эсэхийг харж байлаа гэж хэлсэн, би тэр хүний машинд суугаад байж байхад цагдаа нар ирээд ослын газарт үзлэг хэмжилт хийсэн, дараагаар нь жолооч болон намайг драгер багаж үлээлгэсэн, ингээд цагдаа нар явсан, цагдаа явсаны дараа түргэн тусламжийн автомашин ирээд эмч нь намайг үзээд миний гутлыг тайлаад хөлөнд үзлэгхийгээд баруун хөлний гадна шагай хавдартай байсан, эмч дарж үзсэнээ амин үзүүлэлт хэвийн байна, зүүн хөлийн шагай битүү гэмтэлтэй байна, та гэмтэл орж үзүүлээрэй зургийг нь авахуулахаар ямар гэмтэлтэй нь мэдэгдэнэ гэж хэлээд явсан... би явган хүний гарц байгааг анзаараагүй, тийм болохоор гарцгүй газраар зам хөндлөн гарсан... ослын дараа өдрөөр миний биеийн байдал их хүнд байсан... миний биед зүүн хөлийн шагайны хэсгээр хугаралтай, зүүн тохой зөөлөн эдийн гэмтэл учирсан гэж хэлсэн... эмчийн бичиж өгсөн эм болон Мрай зураг авахулах төлбөрийг жолооч өгсөн байгаа надаас таяг худалдаж авсан зардал гарсан... би хөл дээрээ босож хэвийн байдалдаа орж ажилдаа явмаар байна, жолоочид гомдолтой байна...” гэсэн мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 14-15 дахь тал)
4. Иргэний нэхэмжлэгч Д.*******гийн мөрдөн шалгах ажиллагаанд өгсөн: “...хохирогч Ч.*******д эрүүл мэндийн төвөөс эмчилгээ үйлчилгээ авсан байх бөгөөд Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас 892,550 төгрөгийн зардал гарсан болох нь 2023 оны 03 дугаар сарын 01-ний өдрийн 04/907 дугаартай албан бичиг, баримтаар тогтоогдож байна. Дээрх тусламж үйлчилгээний зардлыг яллагдагч Х.*******оос гаргуулж өгнө үү...” гэсэн мэдүүлэг (хавтаст хэргийн 22-23, 27 дахь тал)
5. Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2023 оны 01 дүгээр сарын 19-ний өдрийн Хүний биед хийсэн шүүх эмнэлгийн шинжилгээ 1546 дугаартай:

“-Ч.*******гийн биед баруун тахилзуур ясны хугарал, зүүн тохой, баруун өвдөгт цус хуралт гэмтэл тогтоогдлоо.

 -Дээрх гэмтэл нь зам тээврийн ослын үед мохоо зүйлийн нэг удаагийн үйлчлэлээр үүсгэгдэх боломжтой.

 -Дээрх гэмтэл нь хэрэг болсон гэх цаг хугацаанд үүссэн байх боломжтой.

 -Гэмтлийн зэрэг тогтоох журмын 2.3.4-т зааснаар эрүүл мэндийг удаан хугацаагаар сарниулах тул гэмтлийн хүндэвтэр зэрэгт хамаарна.

 -Цаашид ерөнхий хөдөлмөрийн чадварыг тогтонги алдагдуулахгүй.” гэсэн дүгнэлт (хавтаст хэргийн 44-45 дахь тал)

6. Баянзүрх дүүргийн техникийн хяналтын үзлэгийн төвийн 101063 дугаартай

- Уг тээврийн хэрэгсэлд зам тээврийн осол гарахад нөлөөлсөн гэх гэмтэлгүй байна...тормоз бүрэн ажиллагаатай байна...” гэсэн дүгнэлт (хавтаст хэргийн 55-56 дахь тал)

7. Тээврийн цагдаагийн албаны мөрдөгчийн 2023 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн 255 дугаартай

- Алфард маркийн 8******* улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийн жолооч Х.******* нь Монгол Улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 10.1-т “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцлийг хангана”, гэсэн заалтыг зөрчсөний улмаас осол хэрэг үйлдэгдсэн гэж үзэх нөхцөл байдал тогтоогдож байна,

- Явган зорчигч Ч.******* нь Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийн 5.12-т “Явган зорчигчид дараах зүйлийг хориглоно а/ үзэгдэх хүрээнд явган хүний гарцтай замын гарцгүй хэсгээр, эсхүл явган хүний гарамтай замын гарамгүй хэсгээр зам хөндлөн гарах” гэсэн заалтыг зөрчсөн гэж үзэх нөхцөл байдал тогтоогдож байна ...” гэсэн магадлагаа (хавтаст хэргийн 72-73 дахь тал)

 

            Хавтаст хэрэгт авагдсан шүүгдэгчийн хувийн байдалтай холбоотой болон бусад нотлох баримтууд:

Шүүгдэгчийн тээврийн хэрэгслийн лавлагаа (хавтаст хэргийн 35 дахь тал), жолоодох эрхийн лавлагаа (хавтаст хэргийн 38 дахь тал), иргэний үнэмлэхний лавлагаа (хавтаст хэргийн 39 дэх тал), эд хөрөнгөтэй эсэх дэлгэрэнгүй лавлагаа (хавтаст хэргийн 37 дахь тал), байнга оршин суугаа хаягийн лавлагаа (хавтаст хэргийн 40 дэх тал), эрүүгийн хариуцлага хүлээж байсан эсэх талаар хуудас (хавтаст хэргийн 84 дэх тал) зэрэг болно.

 

1. Гэм буруугийн талаар:

 

                      Шүүхээс тогтоосон хэргийн үйл баримт:

 Шүүхийн хэлэлцүүлэгт шүүгдэгч Х.******* нь 2023 оны 01 дүгээр сарын 13-ны өдөр 08 цагийн орчимд Алфарьд маркийн 8******* улсын дугаартай тээврийн хэрэгслийг жолоодож явахдаа замын хөдөлгөөний дүрэм зөрчиж хөдөлгөөн хийх чигтээ харалгүйгээр хөдөлгөөнөө үргэлжлүүлсний улмаас явган зорчигч Ч.*******г мөргөж эрүүл мэндэд нь хүндэвтэр хохирол учруулсан үйл баримт тогтоогдлоо.

 Учир нь Монгол Улсын замын хөдөлгөөний дүрмийн 10.1-т “Жолооч хөдөлгөөн эхлэхийн өмнө зам, орчны байдлыг биеэр шалгаж, хөдөлгөөн эхлэх, чиг өөрчлөх, байр эзлэх, зогсохдоо аюул, осол үүсгэхгүй байх бүх нөхцлийг хангана” гэсэн заалтыг зөрчсөний улмаас хохирогч Ч.*******гийн биед хүндэвтэр хохирол учруулсныг автотээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэж үзэх бүрэн үндэслэлтэй.

 Шүүгдэгч Х.*******ын дээрх үйлдэл нь хэргийн газар үзлэг хийсэн тэмдэглэл, гэрэл зургийн үзүүлэлт, зам тээврийн осол, хэргийн үзлэгээр тогтоогдсон байдал, осол хэрэг гарсан газар дээр хийсэн хэмжилтийн бүдүүвч зураглал, хохирогч Ч.*******гийн мэдүүлэг, шинжээчийн 101063 дугаартай дүгнэлт болон шүүхийн хэлэлцүүлэгт өгсөн шүүгдэгчийн хэргээ хүлээн мэдүүлсэн мэдүүлгээр нотлогдон тогтоогдож байна.

 Шүүгдэгчийн гэм буруутайг нотолсон дээрх баримтууд нь хэрэгт хамааралтай, агуулгын хувьд зөрүүгүй, үйл баримтыг хангалттай тогтоосон, нотлох баримт цуглуулах, бэхжүүлэх талаарх журам шаардлагыг зөрчсөн, хэргийн оролцогчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн, хязгаарласан зөрчил тогтоогдоогүй тул хууль ёсны, үнэн зөв баримтууд гэж үнэлж, шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл болгосон болно.

      Түүнчлэн хавтаст хэрэгт авагдсан баримтуудад тулгуурлан хэргийн газар болсон гэх үйл баримтад дүгнэлт хийхэд гэмт хэрэг гарсан байдал, гэмт хэрэг гарах болсон шалтгаан, хэн үйлдсэн, гэмт хэргийн сэдэлт, гэм буруугийн хэлбэр зэргийг хангалттай тогтоож ирүүлсэн гэж үзэж хэргийг шийдвэрлэлээ.

 

 Иймд шүүгдэгч Х.*******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан автотээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулсан гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож шийдвэрлэв.

 

2.  Хохирол, хор уршгийн тухай:

 

    Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 2.5 дугаар зүйлд “Энэ хуулийн тусгай ангид заасан гэмт хэргийн улмаас хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгө, бусад эрх, эрх чөлөө, нийтийн болон үндэсний ашиг сонирхол, аюулгүй байдалд шууд учирсан үр дагаврыг гэмт хэргийн хохирол гэж, ...гэмт хэрэг үйлдэж хохирол учруулсны улмаас үүссэн үр дагаврыг гэмт хэргийн хор уршиг гэж тодорхойлсон бөгөөд Иргэний хуулийн 497 дугаар зүйлийн 497.1 дэх хэсэг, 505 дугаар зүйлийн 510.1 дэх хэсэгт “Бусдын эрүүл мэндэд гэм хор учруулсан этгээд нь хохирогчийн хөдөлмөрийн чадвараа алдсанаас дутуу авсан цалин хөлс, түүнтэй адилтгах орлого, ийнхүү эрүүл мэндэд гэм хор учруулсантай холбогдон гарсан асарч сувилах, нэмэгдэл хоол өгөх, хиймэл эрхтэн хийлгэх, сувиллын газар сувилуулах зэрэг зайлшгүй бүх зардлыг хохирогчид төлөх” хуулийн зохицуулалттай.

         Энэ гэмт хэргийн улмаас хохирогч эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учирсан бөгөөд хохирогч шүүхийн хэлэлцүүлэгт 22 хоногийн акттай байсан хугацааны цалин 5,355,015 төгрөг, эмчилгээний зардал 1,957,338 төгрөг, нийт 3,471,677 төгрөг төлсөн баримт,

         Иргэний нэхэмжлэгч Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газарт 454,800 төгрөг төлсөн баримт зэргийг үндэслэн шүүгдэгчийг бусдад төлөх төлбөргүй гэж үзлээ.

          Хохирогч нь гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршигтай холбоотой нотлох баримтаа бүрдүүлэн иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар жич нэхэмжлэх эрхтэйг дурдав.

 

3.   Эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх талаар:

         Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт “Шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдсон, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн хүний гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруулсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хувийн байдал, мөрдөн шалгах ажиллагааг шуурхай явуулж гэмт хэргийг нотлоход дэмжлэг үзүүлсэн байдлыг харгалзан дараах байдлаар эрүүгийн хариуцлагыг хөнгөрүүлж, эсхүл эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлж болно” гэж, мөн хуулийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад “энэ хуулийн тусгай ангид хорих ял оногдуулахаар заагаагүй, эсхүл хорих ялын дээд хэмжээг гурван жил, түүнээс бага хугацаагаар тогтоосон гэмт хэрэг үйлдсэн хүн тухайн гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохирлоо нөхөн төлсөн бол хорих ялыг хөнгөрүүлэх, эсхүл хорихоос өөр төрлийн ялыг сонгон оногдуулах, эсхүл эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлөх; тухайн гэмт хэргийн улмаас учруулсан хохирлоо нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн бол хорихоос өөр төрлийн ялыг сонгон оногдуулах, эсхүл хорих ял оногдуулахгүйгээр гурван жил хүртэл хугацаагаар тэнсэж үүрэг хүлээлгэх, эрх хязгаарлах албадлагын арга хэмжээ хэрэглэх” гэж хуульчилсан бөгөөд гэмт хэрэг үйлдсэн нь нотлогдсон, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн, хохирогч Ч.*******гийн Монгол Улсын Замын хөдөлгөөний дүрмийг зөрчиж, явган хүний гарцгүй газраар зам хөндлөн гарсан, дээрх байдлаар тогтоогдсон гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруулсан хохирол, хор уршгийн шинж чанар, хувийн байдал болон хохирогч гомдол, саналгүй гэснийг харгалзан Х.*******ыг эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлж шийдвэрлэлээ.

 

4. Бусад асуудлаар:

            Шүүгдэгчид холбогдох иргэний бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, цагдан хоригдсон хоноггүй, бусдад төлөх төлбөргүй, гаргуулбал зохих хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардал, төлбөргүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан болон битүүмжлэгдсэн хөрөнгөгүй болохыг дурдав.

 

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 36.2 дугаар зүйлийн 1, 4 дэх хэсэг, 36.6, 36.7, 36.8, 36.10 дугаар зүйлүүдэд заасныг тус тус удирдлага болгон

 

ТОГТООХ нь:

 

            1. Шүүгдэгч ******* овогт *******гийн *******ыг Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 27.10 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар автотээврийн хэрэгслийн жолооч хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль, түүнд нийцүүлэн гаргасан захиргааны хэм хэмжээний актыг зөрчсөний улмаас хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол учруулах гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцсугай.       

2. Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.1 дэх заалтад зааснаар шүүгдэгч ******* овогт *******гийн *******ыг эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлсүгэй.

            3. Шүүгдэгчид холбогдох иргэний бичиг баримт шүүхэд шилжиж ирээгүй, цагдан хоригдсон хоноггүй, бусдад төлөх төлбөргүй, гаргуулбал зохих хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны зардал, төлбөргүй, хэрэгт эд мөрийн баримтаар хураагдсан болон битүүмжлэгдсэн хөрөнгөгүй болохыг дурдсугай.

            4. Хохирогч нь гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршигтай холбоотой нотлох баримтаа бүрдүүлэн иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх журмаар жич нэхэмжлэх эрхтэйг дурдсугай. 

            5.  Шийтгэх тогтоол нь уншин сонсгосноор хүчинтэй болохыг мэдэгдсүгэй.

            6. Шүүгдэгч, хохирогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч шийтгэх тогтоолыг эс зөвшөөрвөл өөрөө гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор давж заалдах журмаар Нийслэлийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах, улсын яллагч, түүний дээд шатны прокурор мөн хугацаанд эсэргүүцэл бичих эрхтэйг танилцуулсугай.   

            7. Эрх бүхий этгээд давж заалдах журмаар гомдол гаргасан, эсэргүүцэл бичсэн тохиолдолд шийтгэх тогтоолын биелэлтийг түдгэлзүүлж, тогтоол хүчин төгөлдөр болох хүртэлх хугацаанд Х.*******од авсан хувийн баталгаа гаргах таслан сэргийлэх арга хэмжээг хэвээр үргэлжлүүлсүгэй.

 

 

 

 

                            ДАРГАЛАГЧ

                            ЕРӨНХИЙ ШҮҮГЧ                                           Б.БАТБОЛОР