“С” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх бүрэлдэхүүн:

Даргалагч: Шүүгч Т.Энхмаа

Бүрэлдэхүүн: Шүүгч Ц.Одмаа

Илтгэгч: Шүүгч О.Оюунгэрэл   

Давж заалдах гомдол гаргасан:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Х, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Г.О, Г.Ж

Нэхэмжлэгч: “С” ХХК

Хариуцагч: Нийслэлийн татварын газрын Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Б.Ц, Б.С нар-

Нэхэмжлэлийн шаардлага:

“Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч Б.С, Б.Ц нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-22240000129 тоот “Нөхөн ногдуулалтын акт”-аар зөрчлөөр тогтоосон 2,370,191,444.7 төгрөгийн төлбөртэй холбоотой хэсгийг хүчингүй болгуулах”

Давж заалдах журмаар гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр:

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 14-ний өдрийн 708 дугаар шийдвэр

Шүүх хуралдаанд оролцогчид: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Н, Х.Т, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Г.О, Г.Ж, хариуцагч Б.С, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч В.Б, Х.О, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Б.Эрдэнэбаяр

Хэргийн индекс: 128/2025/0502/3

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгч “С” ХХК-иас Нийслэлийн татварын газрын Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нарт холбогдуулан “Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-22240000129 тоот “Нөхөн ногдуулалтын акт”-аар зөрчлөөр тогтоосон 2,370,191,444.7 төгрөгийн төлбөртэй холбоотой хэсгийг хүчингүй болгуулах”-аар маргасан байна.

2.  Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 14-ний өдрийн 708 дугаар шийдвэрээр: Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1, 4 дүгээр зүйлийн 4.1.5, 4.1.7, 5 дугаар зүйлийн 5.1, 5.2.1, 7 дугаар зүйлийн 7.3, 7.3.1, 7.3.2, 13 дугаар зүйлийн 13.5, 13.5.8, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.1 дэх хэсэгт заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч “С” ХХК-ийн Нийслэлийн татварын газрын Татварын хяналт, шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Б.Ц, Б.С нар-т холбогдуулан гаргасан Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч нар нь төлөвлөгөөт бус иж бүрэн хяналт шалгалтын ажлыг хийж 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдөр НА-22240000129 тоот “Нөхөн ногдуулалтын акт”-аар зөрчлөөр тогтоосон 2,370,191,444.7 төгрөгийн төлбөртэй холбоотой хэсгийг хүчингүй болгуулах шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

3.  Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Х.Т-аас шүүхэд гаргасан давж заалдах гомдолдоо:

3.1. Шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 6.3-6.5 дугаар зүйлүүдэд шинэ болон хуучин хуулийн нэр томьёоны тайлбар болон чөлөөлөгдөх орлоготой холбоотой хуулийн ялгаатай байдлуудыг хооронд нь жиших замаар ялгаж тайлбарласан байна. Шийдвэрийн 6.3-т Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн /цаашид “хуучин хууль” гэх/ 4 дүгээр зүйлийн 4.1.9-д заасан “орон сууцны зориулалтаар ашиглагдаж байгаа орон байр’’-ны тодорхойлолт мөн шинэчлэн баталсан Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль /2015 он/-ийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.7-д “орон сууцны зориулалтаар ашиглаж байгаа байр” гэж хүн суурьшин амьдрах зориулалттай баригдан уг зорилгоор, аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглагдаж байгаа бөгөөд энэ хуулийн дагуу нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулсан нийтийн болон амины орон сууцны барилгыг; гэж тодорхойлсон. Ингэхдээ 4.1.7-т заасан тодорхойлолтын “... аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглагдаж байгаа ...” гэх хэсгийг орон сууцыг өмчлөгч буюу үйлчилгээ үзүүлэгч этгээдийг тодорхойлсон байдлаар тайлбарласан нь хуулийг буруу тайлбарласан гэж үзэх үндэслэлтэй. Учир нь одоо дагаж мөрдөж буй Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д заасан чөлөөлөгдөх орлогуудыг чөлөөлөхийн тулд дараах урьдчилсан нөхцөлүүдийг хангах ёстой гэж харагдаж байна:

- Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3-т заасны дагуу албан татвар суутган төлөгч байх,

- Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн дагуу албан татвар суутган төлөгч болохын хувьд түүний борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээ нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.5-д заасны дагуу аж ахуйн үйл ажиллагаанд үзүүлж байгаа.

3.2. Шийдвэрийн 6.5-д заасан тайлбарт “... одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хуулийн зохицуулалтын дагуу “орон сууцыг түрээслүүлж байгаа” тохиолдолд болон “орон сууцны зориулалтын дагуу ашиглагдаагүй" тохиолдолд, түүнчлэн “тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны хэлбэрээр ашиглаж” байвал нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөхгүй гэж тайлбарласан нь учир дутагдалтай.

3.3. Учир нь “орон сууцны зориулалтын дагуу ашиглагдаагүй” тохиолдолд, түүнчлэн “тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны хэлбэрээр ашиглаж” гэж тусд нь шаардлага болгож тайлбарлаж байгаа нь буруу гэж үзэж байна. Учир нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д заасан чөлөөлөгдөх үйлчилгээг Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд заасан нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч байх нь тодорхой бөгөөд үүнийг Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.7-д давхар илэрхийлэх шаардлагагүй. Иймд тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны чиглэлээр ашиглаж болохгүй гэдэг нь хөлслөгч этгээд нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд заасан аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч байж болохгүй байх тухай ойлголт юм.

3.4. Мөн шийдвэрийн 6.З-т “... одоогийн хуулийн өөрчлөлтөөр орон сууцны зориулалтаар ашиглалт оруулсан л бол орон сууцны зориулалтаар ашиглагдаж байгаа орон байр гэж шууд ойлгохооргүй байна” гэж тайлбарласан нь мөн буруу тайлбар гэж үзэж байна.

3.5. Хуучин хуулийн зохицуулалтаар орон сууцны зориулалтаар баригдсан барилгыг түрээслэхэд чөлөөлөгдөх орлогод хамаарч байсан бол одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5.8-д заасны дагуу орон сууцны зориулалтаар ашиглалтад оруулан уг зорилгоор нь ашиглуулах буюу аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулж болохгүй байхаар дэлгэрэнгүй зохицуулсан байна.

3.6. Иргэний хуулийн хэлцлүүдийн ялгаатай байдал болон Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн заалтуудын тодорхойлолтуудыг ялгаж, үндсэн агуулгыг өөрөөр тайлбарлах боломжгүй. Хүн амьдрах зориулалттай орон сууцыг түрээслүүлж болно. Иргэний хуулийн дагуу орон сууц хөлсөх гэрээ гэж байгуулаад үйл ажиллагаа явуулаад байвал эд хөрөнгө түрээслэх гэрээнд хамааруулж ойлгоно. Шүүхийн шийдвэрт тайлбарласнаар эд хөрөнгө өмчлөгч буюу үйлчилгээ үзүүлэгч нь аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч бол тухай хүн амьдрах зориулалттай орон сууцны барилгын тодорхойлолт өөрчлөгдөх нь учир дутагдалтай гэж үзэж байна. Гагцхүү ашиглуулж буй этгээд, ашиглаж буй этгээдийн зорилго чухал юм.

3.7. Мөн шинэчилсэн хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д “Дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө:” гэж заан нийт 20 тусдаа ажил, үйлчилгээг чөлөөлсөн байдаг.

3.8. Үүнээс үзвэл үйлчилгээ үзүүлэгч иргэн, хуулийн этгээд нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.8-д заасан нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч этгээд байх нь ойлгомжтой. Эдгээр хуулийн дагуу чөлөөлж буй 20 үйлчилгээнүүд нь иргэн, хуулийн этгээдүүд нийгмийн харилцаанд орж л байвал ямар нэгэн байдлаар зайлшгүй авдаг үйлчилгээнүүд байх ба хууль тогтоогчийн зүгээс эдгээр үйлчилгээнүүдийг Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар шингээгүй хямд үнээр авах боломжийг хангах зорилгод оршиж байсан гэж үзэж байна.

3.9. Албан татвараас чөлөөлөхдөө үйлчилгээ үзүүлэгч этгээдийн бус үйлчилгээ авагч этгээдийн эрх ашигт нийцүүлсэн зохицуулалт болох нь ойлгомжтой юм. Хэрэв үйлчилгээ үзүүлэгч этгээд нь аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч бол чөлөөлөхгүй гэж дүгнэвэл Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5.8-д заасан зохицуулалт хэрэгжих боломжгүй бөгөөд зорилгодоо нийцэхгүй гэж үзэж болохоор байна. Иймд шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү”,

4. Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч нараас шүүхэд гаргасан давж заалдах гомдолдоо:

4.1. Шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 6.3-6.5 дугаар зүйлүүдэд шинэ болон хуучин хуулийн нэр томьёоны тайлбар болон чөлөөлөгдөх орлоготой холбоотой хуулийн ялгаатай байдлуудыг хооронд нь жиших замаар ялгаж тайлбарласан байна.

4.2. Шийдвэрийн 6.3-т Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн /цаашид “хуучин хууль” гэх/ 4 дүгээр зүйлийн 4.1.9-д заасан “орон сууцны зориулалтаар ашиглагдаж байгаа орон байр’’-ны тодорхойлолт мөн шинэчлэн баталсан Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хууль /2015 он/-ийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.7-д “орон сууцны зориулалтаар ашиглаж байгаа байр” гэж хүн суурьшин амьдрах зориулалттай баригдан уг зорилгоор, аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглагдаж байгаа бөгөөд энэ хуулийн дагуу нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулсан нийтийн болон амины орон сууцны барилгыг;” гэж тодорхойлсон.

4.3. Ингэхдээ 4.1.7-д заасан тодорхойлолтын “... аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглагдаж байгаа ...” гэх хэсгийг орон сууцыг өмчлөгч буюу үйлчилгээ үзүүлэгч этгээдийг тодорхойлсон байдлаар тайлбарласан нь хуулийг буруу тайлбарласан гэж үзэх үндэслэлтэй.

4.4. Учир нь одоо дагаж мөрдөж буй Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д заасан чөлөөлөгдөх орлогуудыг чөлөөлөхийн тулд дараах урьдчилсан нөхцөлүүдийг хангах ёстой гэж харагдаж байна. Үүнд:

4.4.1. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3-т заасны дагуу албан татвар суутган төлөгч байх,

4.4.2. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн дагуу албан татвар суутган төлөгч болохын хувьд түүний борлуулсан бараа, ажил, үйлчилгээ нь энэ хуулийн 4.1.5-д заасны дагуу аж ахуйн үйл ажиллагаанд үзүүлж байгаа.

4.5. Шийдвэрийн 6.5-д заасан тайлбарт “... одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хуулийн зохицуулалтын дагуу “орон сууцыг түрээслүүлж байгаа” тохиолдолд болон “орон сууцны зориулалтын дагуу ашиглагдаагүй тохиолдолд, түүнчлэн “тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны хэлбэрээр ашиглаж байвал нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөхгүй” гэж тайлбарласан нь учир дутагдалтай.

4.6. Учир нь “орон сууцны зориулалтын дагуу ашиглагдаагүй” тохиолдолд, түүнчлэн “тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны хэлбэрээр ашиглаж” гэж тусд нь шаардлага болгож тайлбарлаж байгаа нь буруу гэж үзэж байна. Учир нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д заасан чөлөөлөгдөх үйлчилгээг энэ хуульд заасан нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч байх нь тодорхой бөгөөд үүнийг Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.7-д давхар илэрхийлэх шаардлагагүй. Иймд тухайн орон сууцыг аж ахуйн үйл ажиллагааны чиглэлээр ашиглаж болохгүй гэдэг нь хөлслөгч этгээд нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд заасан аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч байж болохгүй байх тухай ойлголт юм.

4.7. Мөн шийдвэрийн 6.З-т “...одоогийн хуулийн өөрчлөлтөөр орон сууцны зориулалтаар ашиглалт оруулсан л бол орон сууцны зориулалтаар ашиглагдаж байгаа орон байр гэж шууд ойлгохооргүй байна” гэж тайлбарласан нь мөн буруу тайлбар гэж үзэж байна.

4.8. Хуучин хуулийн зохицуулалтаар орон сууцны зориулалтаар баригдсан барилгыг түрээслэхэд чөлөөлөгдөх орлогод хамаарч байсан бол одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хуулийн дагуу орон сууцны зориулалтаар ашиглалтад оруулан уг зорилгоор нь ашиглуулах буюу аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулж болохгүй байхаар дэлгэрэнгүй зохицуулсан байна.

4.9. Иргэний хуулийн хэлцлүүдийн ялгаатай байдал болон Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн заалтуудын тодорхойлолтуудыг ялгаж, үндсэн агуулгыг өөрөөр тайлбарлах боломжгүй. Хүн амьдрах зориулалттай орон сууцыг түрээслүүлж болно. Иргэний хуулийн дагуу орон сууц хөлсөх гэрээ гэж байгуулаад үйл ажиллагаа явуулаад байвал эд хөрөнгө түрээслэх гэрээнд хамааруулж ойлгоно. Шүүхийн шийдвэрт тайлбарласнаар эд хөрөнгө өмчлөгч буюу үйлчилгээ үзүүлэгч нь аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч бол тухай хүн амьдрах зориулалттай орон сууцны барилгын тодорхойлолт өөрчлөгдөх нь учир дутагдалтай гэж үзэж байна. Гагцхүү ашиглуулж буй этгээд, ашиглаж буй этгээдийн зорилго чухал юм.

4.10. Мөн шинэчилсэн хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д “Дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө:” гэж заан нийт 20 тусдаа ажил, үйлчилгээг чөлөөлсөн байдаг.

4.11. Үүнээс үзвэл үйлчилгээ үзүүлэгч ирэн, хуулийн этгээд нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4.1.8-д заасан нэмэгдсэн өртгийн албан татвар суутган төлөгч, аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч этгээд байх нь ойлгомжтой. Эдгээр хуулийн дагуу чөлөөлж буй 20 үйлчилгээнүүд нь иргэн, хуулийн этгээдүүд нийгмийн харилцаанд орж л байвал ямар нэгэн байдлаар зайлшгүй авдаг үйлчилгээнүүд байх ба хууль тогтоогчийн зүгээс эдгээр үйлчилгээнүүдийг Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар шингээгүй хямд үнээр авах боломжийг хангах зорилгод оршиж байсан гэж үзэж байна.

4.12. Албан татвараас чөлөөлөхдөө үйлчилгээ үзүүлэгч этгээдийн бус үйлчилгээ авагч этгээдийн эрх ашигт нийцүүлсэн зохицуулалт болох нь ойлгомжтой юм. Хэрэв үйлчилгээ үзүүлэгч этгээд нь аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэгч бол чөлөөлөхгүй гэж дүгнэвэл Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5.8-д заасан зохицуулалт хэрэгжих боломжгүй бөгөөд зорилгодоо нийцэхгүй гэж үзэж болохоор байна.

4.13. Энэхүү хэрэг маргааныг шийдвэрлэхэд анхаарах зүйл нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1.7-д “...орон сууцны зориулалтаар ашиглаж байгаа байр гэж хүн суурьшин амьдрах зориулалттай баригдан уг зорилгоор, аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглагдаж байгаа бөгөөд энэ хуулийн дагуу нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулсан нийтийн болон амины орон сууцны барилгыг..." хэлнэ заасан заалт болон мөн хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д “Дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө”, 13.5.8-д “орон сууцны зориулалтаар баригдсан зориулалтын дагуу ашиглагдаж байгаа байрыг болон түүний тодорхой хэсгийг хөлслүүлэх үйлчилгээ” гэж заасан заалтыг зөв тайлбарлан хэрэглэх явдал юм.

4.14. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын хуульд заасан албан татвараас чөлөөлөх үндэслэлд нэгдүгээрт орон сууцны зориулалтаар баригдсан байх, хоёрдугаарт орон сууцыг зориулалтын дагуу ашиглах зориулалтаар бусдад хөлслүүлсэн тохиолдолд нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөхөөр байна. Энэ талаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх нь хэсгийн 6.4-д тусгасан.

4.15. Иймээс нэхэмжлэгч “С” ХХК-ийн зүгээс орон сууцны зориулалттай орон сууцаа үндсэн зориулалтын дагуу бусдад хөлслүүлж байгаа эсхүл түрээсийн гэрээний дагуу түрээслүүлж буй эсэхэд дүгнэлт өгөх, түүнтэй холбоотой баримтыг бүрдүүлж цуглуулах нь нотолгооны чухал ач холбогдолтой.

4.16. Эд хөрөнгө хөлслөх буюу орон сууц хөлслөх гэрээ болон түрээсийн гэрээ хоёрын ялгагдах гол шинж нь эд хөрөнгө хөлслөх гэрээний нь хөлслөгчийн ашиглах хэрэгцээг хангах байдаг бол түрээсийн гэрээний нь түрээсэлж авсан хөрөнгийг аж ахуйн зориулалтаар ашиглаж түүнээс гарах үр шимийг түрээслэгч хүртэх эрхтэй байдгаараа тус хоёр гэрээ ялгаатай.

4.17. Нэгдүгээр хавтаст хэргийн 127-140 дүгээр талд авагдсан эрхийн улс бүртгэлийн гэрчилгээгээр нэхэмжлэгчийн бусдад хөлслүүлсэн үл хөдлөх хөрөнгүүд нь орон сууцны зориулалттай болох нь тогтоогдож байгаа ба мөн хэргийн дугаарт талд авагдсан Элчин сайдын яамдаас ирүүлсэн албан бичиг зэргээр хөлсөлж буй талууд нэхэмжлэгчийн хөлслүүлж буй орон сууцны зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгөд аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах хүсэл зорилго байхгүй зөвхөн өөрийн улсын элчин сайдын яаманд ажиллаж буй ажилчдыг амьдруулах зорилгоор хөлсөлж байгаа нь тогтоогддог.

4.18. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх нь хэсгийн 6.8-д “ ...Хэдийгээр нэхэмжлэгч нь орон сууцаа түрээслүүлээгүй харин хөлслүүлсэн болох холбогдох нотлох баримтаар тогтоогдож байгаа...” гэж дүгнэсэн боловч үргэлжлүүлэн дүгнэхдээ “ ... “С” ХХК нь орон сууцаа аж ахуйн үйл ажиллагааны бус хэлбэрээр ашиглаагүй байх хуулийн урьдчилсан нөхцөлийг хангаагүй байна. Тодруулбал, хэрэгт авагдсан баримтууд болон хэргийн оролцогчдын тайлбараар нэхэмжлэгч компани нь орон сууцны өмчлөгч болохынхоо хувьд тэдгээр орон сууцуудыг аж ахуйн үйл ажиллагааны зорилгоор ашиглаж, ашиг олохоор бусдад хөлслүүлж байгаа тул “хөлслүүлэх үйлчилгээ” мөн гэх ганц үндэслэлээр бусад урьдчилсан нөхцөлүүдийг шууд үгүйсгэх үндэслэлгүй, албан татвараас чөлөөлөгдөх ёстой гэж үзэх боломжгүй байна ...” гэх үндэслэлгүй бөгөөд Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5 “Дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө”, 13.5.8-д “орон сууцны зориулалтаар баригдсан зориулалтын дагуу ашиглагдаж байгаа байрыг болон түүний тодорхой хэсгийг хөлслүүлэх үйлчилгээ” гэж заасан заалтын “зориулалтын дагуу ашиглагдаж байгаа” гэдэг хэсгийг буруу тайлбарлан хэрэглэсний улмаас уг шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй гэж үзнэ.

4.19. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5 “Дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө”, 13.5.8-д “орон сууцны зориулалтаар баригдсан зориулалтын дагуу ашиглагдаж байгаа байрыг болон түүний тодорхой хэсгийг хөлслүүлэх үйлчилгээ’ гэх заалтыг зөрчсөн гэж үзэх үндэслэл нь хөлслүүлэгч хөлслүүлж буй хөрөнгөө зориулалтыг зөрчиж аж ахуйн зориулалтаар хөлслүүлсэн, хөлслөгч тухайн хөрөнгийг орон сууцны зориулалтаар бус аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулах зорилгоор хөлсөлж зориулалтын бусаар ашиглаж байгаа хамаарах юм.

4.20. Гэтэл анхан шатны шүүх хөлслүүлэгч буюу нэхэмжлэгчийн эрхэлж буй ажил аж ахуйн үйл ажиллагаа нь өөрийн үл хөдлөх хөрөнгийг түрээслэх, үл хөдлөх хөрөнгийг хөлслүүлж ашиг олж байгаа учир Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5.8 дахь заалтад хамаарахгүй гэж дүгнэж байгаа нь хууль хэрэглээний ноцтой алдаа боллоо.

4.21. Өөрөөр хэлбэл, анхан шатны шүүх нэхэмжлэгч эд хөрөнгө хэдий зориулалтын дагуу хөлслүүлж байгаа боловч энэхүү үйл ажиллагааныхаа хүрээнд ашиг олж байгаа учир нэмэгдсэн өртгийн албан татвар төлөх ёстой гэх агуулга бүхий дүгнэлтийг хийсэн нь Монгол улсын Үндсэн хуулийн 17 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 3-д “хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх” гэж заасныг зөрчсөн байна. Нэхэмжлэгч нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд зааснаар татвар төлж байгаа тул шалгалтаар зөрчил илрээгүй болохыг дурдах нь зүйтэй.

4.22. Түүнчлэн анхан шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.5-д “Шүүх нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнээс хэтэрсэн болон хэргийн оролцогчдын маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийж, шийдвэр гаргаж болохгүй" гэж заасныг зөрчиж маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийж хэргийг шийдвэрлэжээ.

4.23. Нэхэмжлэгч болон хариуцагч нар Нэмэгдсэн өртгийн алба татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.23 дахь заалттай холбоотой маргаагүй энэ талаар гарсан нэхэмжлэлийн шаардлага байхгүй юм. Гэтэл анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх нь хэсгийн 7 “Нөгөөтээгүүр Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.23-т зааснаар “Монгол Улсаас гадаад улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн болон консулын газрын албан ажлын болон тэдгээрт ажиллагсдын хувийн хэрэгцээнд зориулан худалдаж авсан бараа, ажил, үйлчилгээг тухайн улсад албан татвараас чөлөөлдөг бол тэр улсаас Монгол Улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн болон консулын газрын албан ажлын болон тэдгээрт ажиллагсдын хувийн хэрэгцээнд зориулж Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт худалдан авсан бараа, гүйцэтгэсэн ажил, үзүүлсэн үйлчилгээ;” нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөх бөгөөд энэ хэргийн тухайд мөн хуулийн 5.1 -д заасан албан татвар төлөгч нь орон сууцыг хөлслөн сууж байгаа дипломат албаныхан учир тэдгээрт зориулж худалдан авсан бараа, гүйцэтгэсэн ажил, үзүүлсэн үйлчилгээ нь 13.1.23 дахь хэсэгт зааснаар албан татвараас чөлөөлөгдөх зохицуулалттай тул “хөлслүүлэх үйлчилгээ”-г дипломат албаныхан худалдаж авснаараа татвараас чөлөөлөгдөхөөр бол мөн зүйлийн 13.13 дахь хэсэгт “Гадаадын дипломат төлөөлөгчийн болон консулын газар, тэдгээрт ажиллагсдад энэ хуулийн 13.1.23-т заасан албан татварын чөлөөлөлтийг эдлүүлэхдээ төлсөн албан татварыг буцаан олгох зарчмыг баримтална” гэж заасан үндэслэл журмын дагуу татварын чөлөөлөлтийг эдлэх хуулийн зохицуулалттай байна гэж шүүх дүгнэлээ” хэмээн маргаанд хамааралгүй асуудлаар дүгнэлт хийжээ. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож өгнө үү” гэжээ.

ХЯНАВАЛ:

1. Нэхэмжлэгч “С” ХХК-иас Нийслэлийн татварын газрын Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Б.Ц, Б.С нар-т холбогдуулан “Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-22240000129 тоот “Нөхөн ногдуулалтын акт”-аар зөрчлөөр тогтоосон 2,370,191,444.7 төгрөгийн төлбөртэй холбоотой хэсгийг хүчингүй болгуулах” тухай нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан.

2. Маргаан бүхий Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 10 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-22240000129 тоот “Нөхөн ногдуулалтын акт”-ын 4 дэх заалтаар “2020 онд 4,821,734,673.23 төгрөгийн, 2021 онд 4,974,370,097 төгрөгийн, 2022 онд 5,132,586,679.20 төгрөгийн нийт 14,928,691,449.43 төгрөгийн орон сууц, үйлчилгээний зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн үйлчилгээний орлогод нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдуулж, тайлагнаагүй зөрчил нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол доор дурдсан бараа, ажил, үйлчилгээнд албан татвар ногдуулна:”, 7.2.9-д “үл хөдлөх, хөдлөх эд хөрөнгө түрээслүүлэх, бусад хэлбэрээр эзэмшүүлэх, ашиглуулах;” гэсэн заалтыг тус тус зөрчиж, татварын хяналт шалгалтаар нийт 240,174,691,449.43 төгрөгийн зөрчил илэрснийг тэмдэглээд Татварын ерөнхий хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.2.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, 84 дүгээр зүйлийн 84.1.2 дахь заалтыг тус тус үндэслэн 1,492,869,144.94 төгрөгийн нөхөн татвар, 597,147,657.98 төгрөгийн торгууль, 280,174,644.78 төгрөгийн алданги, нийт 2,370,191,447.7 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр тогтоожээ.

3. Нэхэмжлэгчээс “... нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөхөөр тайлагнасан 14,928,691,449.43 /2020-2023 онд хамаарах/ төгрөгийн орлогууд нь өөрсдийн өмчлөлийн орон сууцуудыг хүн амьдрах зориулалтаар хөлслүүлэх замаар олсон орлого ба бид Монгол улсын нутаг дэвсгэрт үйл ажиллагаагаа явуулах бүхий л хугацаанд дээрх үйл ажиллагааны орлогыг чөлөөлөгдөх орлогоор тайлагнаж, үүнийг татварын албанаас хүлээн зөвшөөрч хуулийн дагуу баталж байсан болно ... Чөлөөлөгдөх орлогоор тайлагнасан 14,928,691,449.43 /2020-2023 онд хамаарах/ төгрөгийн нийт орлого нь өөрсдийн өмчлөлийн орон сууцыг Иргэний хуулийн 302-р зүйлд заасан Орон сууц хөлслөх гэрээний дагуу гагцхүү хөлслөх замаар олсон орлого” гэж, хариуцагчаас “... Монгол Улсын Иргэний хуулийн 318.3-т Хуульд өөрөөр заагаагүй бол түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулах бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлнэ. гэж заасан боловч нэг ч түрээсийн гэрээг Бүртгэх байгууллагад огт бүртгүүлээгүй байсан. Өөрөөр хэлбэл тус компани Бүртгэх байгууллагад түрээсийн гэрээгээ бүртгүүлэн, компанийн тухай хуулийн дагуу ашгийн төлөө үйл ажиллагааг буюу орон сууц, үйлчилгээний зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгийг түрээсэлж байгаа гэдэг үйл ажиллагааг нуун дарагдуулсан, хууль хэрэгжүүлээгүй гэж үзэхээр байна. Түүнчлэн нэг хувь хүн өөрийн амьдардаг орон сууцаа бусдад түрээслээгүй харин компанийн дүрэмдээ заасан зорилгоо хэрэгжүүлэх үүднээс олон тооны орон сууцны барилгыг бусдад түрээслэн ашиг олж байгаа үйлдэл байна ... Харин түрээсийн гэрээг компани иргэдэд түрээслэх нь ашгийн төлөө үйл ажиллагаа юм ... “С” ХХК нь өөрийн компанийн өмчлөл болох Сүхбаатар дүүргийн 1 дугаар хороо, Олимпийн гудамж, 25 хаягт байрлах нийт 13 айлын 12.468 м.кв талбай бүхий амины орон сууцыг гадаадын элчин сайдын яамны ажилчид, төлөөлөгчдтэй удаан хугацааны түрээсийн гэрээ байгуулан ашиг олох зорилгоор аж ахуйн үйл ажиллагаа (тус компанийн үндсэн эрхлэх үйл ажиллагаа нь орон сууцны барилгыг түрээслүүлэх) юм” гэж тус тус тайлбарлан маргасан.

4. Хэрэгт авагдсан баримтуудаас үзэхэд, нэхэмжлэгч “С” ХХК нь Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо, Олимпийн гудамж, 25 дугаар байрны а тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017504 дугаартай 565 м.кв, в тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017507 дугаартай 1658 м.кв, с тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017500 дугаартай 1740 м.кв, D тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017512 дугаартай 1229 м.кв, Е тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017511 дугаартай 687 м.кв, F тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017509 дугаартай 536 м.кв, Олимпийн гудамж, 27 дугаар байрны 1 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017505 дугаартай 300 м.кв, 2 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017502 дугаартай 458 м.кв, 4 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017501 дугаартай 342 м.кв, 5 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017510 дугаартай 390 м.кв, 6 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017503 дугаартай 484 м.кв, 32/1 дүгээр байрны 7 тоотод байрлах эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017506 дугаартай 2203 м.кв орон сууц, үйлчилгээ, оффисын зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийн өмчлөгч болох нь тогтоогдож байх бөгөөд эдгээр үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийг бусдад түрээслүүлдэг талаар талууд маргаагүй.

5. Анхан заалдах шатны шүүхээс Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.3, 13 дугаар зүйлийн 13.5.8-д заасныг зөв тайлбарлаж хэрэглэсэн байх тул шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч болон өмгөөлөгч нарын гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэлээ.

5.1. Иргэний хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1-д “Өмчлөлдөө буюу эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхдээ тусгайлсан хөрөнгөтэй, өөрийн нэрээр эрх олж, үүрэг хүлээдэг, үйл ажиллагаанаасаа бий болох үр дагаварыг эд хөрөнгөөрөө хариуцдаг, нэхэмжлэгч, хариуцагч байж чадах, тодорхой зорилго бүхий, тогтвортой үйл ажиллагаа эрхэлдэг зохион байгуулалтын нэгдлийг хуулийн этгээд гэнэ”, 25.2-т “Хуулийн этгээд нь ашиг олох зорилготой ашгийн төлөө, хууль буюу дүрэмд заасан зорилготой, ашгийн төлөө бус байж болно” гэж тус тус заажээ.

5.2. Нэхэмжлэгч “С” ХХК нь орон сууцны барилгыг түрээслүүлэх үндсэн үйл ажиллагааны чиглэлтэйгээр 1998 оны 05 дугаар сарын 27-ны өдрийн 01 тоот шийдвэрээр үүсгэн байгуулагдаж, 2005 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдөр 000034629 тоот хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээ авсан, улмаар эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2203017504, Ү-2203017507, Ү-2203017500, Ү-2203017512, Ү-2203017511, Ү-2203017509, Ү-2203017503, Ү-2203017506, Ү-2203017505, Ү-2203017502, Ү-2203017501, Ү-2203017510 дугаартай үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийг түрээслүүлдэг үйл баримтаас дүгнэн үзэхэд түүнийг ашиг олох зорилготой хуулийн этгээд гэж үзэхээр байна.

5.3. Өөрөөр хэлбэл, “С” ХХК-ийн хувь нийлүүлэгчдийн ээлжит бус хурлын 2013 оны 07 дугаар сарын 22-ны өдрийн хурлын 2 дугаар тогтоолын хавсралтаар батлагдсан компанийн дүрмийн 2.1-д “Компани нь зохих хууль тогтоомжийн дагуу зөвшөөрөл, лиценз авсны үндсэн дээр үл хөдлөх эд хөрөнгөд хөрөнгө оруулалт хийх, түүнийг захиран зарцуулах, ашиглах, түрээслэх, түүнтэй холбоотой иж бүрэн үйлчилгээ хийж гүйцэтгэх, эх компанийн төлөвлөгөөний дагуу үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой төлөвлөлт судалгаа, барилгын ажлын гүйцэтгэлд хяналт хийх, гадаад худалдаа хийх зэрэг үйл ажиллагаа эрхэлнэ”, 2.2-т “Компанийн эрхэм зорилго нь үйлчлүүлэгч, худалдан авагч, хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн соёлтой, баталгаат үйлчилгээг зах зээлд үзүүлэх, нийлүүлэх замаар хувь нийлүүлэгчдийн эрхийг ямагт дээдлэн эрхэмлэж, компанийн эд хөрөнгийг үр ашигтай эзэмшин ашиглаж, захиран зарцуулж арвижуулахад оршино” гэж тусгаснаас үзвэл нэхэмжлэгч хуулийн этгээд нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн үйлчилгээ үзүүүлж түүнээсээ ашиг олох чиглэл, зорилготой хуулийн этгээд болох нь тогтоогдож байна.

5.4. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1-д “хуульд өөрөөр заагаагүй бол доор дурдсан бараа, ажил, үйлчилгээнд албан татвар ногдуулна”; 7.2.9-д “үл хөдлөх, хөдлөх эд хөрөнгө түрээслүүлэх, бусад хэлбэрээр эзэмшүүлэх, ашиглуулах;” гэж заасныг маргааны үйл баримтад холбогдуулан хэрэглэхэд, өөрийн өмчлөлийн үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдад түрээслэх үйл ажиллагаа нь нэхэмжлэгч хуулийн этгээд болох “С” ХХК-ийн үндсэн үйл ажиллагаанд хамаарч байх тул нэмэгдсэн өртгийн албан татвар ногдох үйл ажиллагаа мөн байна.

5.5. Өөрөөр хэлбэл, нэхэмжлэгч “С” ХХК-ийн үндсэн үйл ажиллагааны орлого нь үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслүүлсний орлого байх бөгөөд орон сууц, үйлчилгээ, оффисын зориулалттай үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийг түрээслүүлж орлого олох зорилгоор өмчилсөн байх тул Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.5-д “дараах үйлчилгээг албан татвараас чөлөөлнө; 13 дугаар зүйлийн 13.5.8-д “орон сууцны зориулалтаар баригдсан зориулалтын дагуу ашиглагдаж байгаа байрыг болон түүний тодорхой хэсгийг хөлслүүлэх үйлчилгээ;” гэж заасан нь энэхүү маргаанд хэрэглэгдэхгүй юм.

5.6. Учир нь хуулийн дээрх заалтад үгчилсэн болон системчилсэн тайлбар хийхэд, нэхэмжлэгч хуулийн этгээд нь хэдийгээр амьдран суух зориулалтаар дээрх үл хөдлөх эд хөрөнгүүдийг түрээслүүлдэг боловч үүгээр ашиг олох үйл ажиллагаа явуулж байгаа тул энэ нь Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд заасан татвар ногдуулах ажил, үйлчилгээнд хамаарч байна.

6. Иймээс нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн “нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөгдөх эрхтэй” гэх тайлбар хууль зүйн үндэслэлгүй байх тул нэхэмжлэлийг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээх нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүнээс үзлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.1 дэх заалтыг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн 676 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч болон өмгөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2.  Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-т заасныг үндэслэн нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч болон өмгөөлөгчөөс давж заалдах гомдол гаргахдаа төлсөн 70.200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5-т зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл хэргийн оролцогч, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

                              ШҮҮГЧ                                             Т.ЭНХМАА

                              ШҮҮГЧ                                              Ц.ОДМАА

                              ШҮҮГЧ                                               О.ОЮУНГЭРЭЛ