МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

            Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч У.Б даргалж, тус шүүхийн 1 дүгээр танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Нэхэмжлэгч: Т.Б

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч: А.Б

Хариуцагч: Нийслэлийн Засаг дарга,

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: С.М нарын хоорондын газар эзэмших эрхтэй холбоотой маргааныг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч А.Б, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч С.М, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Э нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Иргэн Т.Б-н зүгээс Нийслэлийн Засаг даргад холбогдуулан “Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн А/587 дугаар захирамжийг хууль бус болохыг тогтоож, хүчингүй болгуулах”-аар маргаж байна.

5. Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан нэмэлт тайлбартаа: “... Монгол Улсын Дээд шүүхийн 2018 оны тайлбар байдаг. Тус тайлбарт гэрээ хийгдэж, гэрчилгээ гарснаас хойш 2 жилийн хугацааг тоолно гэж дурдсан. Учир нь гэрчилгээ гарсны дараа газар эзэмших эрх үүсдэг. Гэрээний дагуу талууд эрх, үүрэг хүлээдэг. Хариуцагч захиргааны байгууллага иргэн, хуулийн этгээдтэй газар эзэмшүүлэх гэрээг байгуулдаг. Хуульд зааснаар энэхүү гэрээ нь эрх зүйн үр дагавар үүсгэдэг бөгөөд талуудын хоорондын харилцааг зохицуулдаг.

Захиргааны байгууллага нь тухайн гэрээнд “та газраа гэрчилгээ гарснаас хойш 2 жил ашиглахгүй байвал бид цуцална” гэж тодорхой тусгасан байдаг тул гэрчилгээ авснаас хойш 2 жил ашиглахгүй байвал цуцлах юм байна гэсэн ойлголтыг нэхэмжлэгч авсан. Захиргааны ерөнхий хуульд зааснаар захиргааны байгууллагад итгэх, иргэн, хуулийн этгээдийн хууль ёсны итгэл хамгаалагдах учиртай. Энэ 2 жилийн хугацааг тоолохдоо 2019 оны 11 дүгээр сарын 12-ны өдөр буюу гэрээний огноогоор тоолох нь үндэслэлтэй байна. Шилжиж ирсэн газрын хувьд Нийслэлийн Засаг дарга захирамж гаргана, дараа нь гэрчилгээ гарч, гэрээ байгуулагдана. Тэгэхээр хэзээ шийдвэр хүчин төгөлдөр болох талаар Газрын тухай хуульд тодорхой заасан. Газар эзэмших эрхийг анх шилжүүлж авах 2 төрөлтэй байдаг. Эхний хүнээс дараагийн хүнд шилжүүлж авах үед Т.Б*******д хэзээ эрх үүсэх талаар Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.4-т тодорхой заасан буюу “... гэрчилгээ гарснаар ...” гэж заасан. Гэрчилгээ гараад 2 жил болоогүй учраас газар ашигласан, ашиглаагүй нь маргаанд хамааралгүй. Иймд нэхэмжлэгчийн гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж өгнө үү“ гэв.

6. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч шүүхэд ирүүлсэн тайлбартаа: “...Нийслэлийн Засаг даргын 2017 оны 10 дугаар сарын 18-ны өдрийн А/799 дүгээр захирамжаар Хан-Уул дүүргийн 3 дугаар хороонд 8000 м.кв газрыг амины орон сууцны хотхоны зориулалтаар иргэн Ш.Я-д 9554 м.кв газрыг амины орон сууцны зориулалтаар иргэн Х.Э-д 15 жилийн хугацаатай газар эзэмшүүлсэн байна. Иргэн Х.Э, Ш.Я нарын газар эзэмших эрхээ шилжүүлэх хүсэлтийг үндэслэн Нийслэлийн Засаг даргын 2019 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн А/667 дугаар захирамжаар иргэн Т.Б-д амины орон сууцны хотхоны зориулалтаар 17554 м.кв газрыг 15 жилийн хугацаатай эзэмшүүлж шийдвэрлэсэн байна. Мөн Хан-Уул дүүргийн Засаг даргын 2000 оны 04 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 115 дугаар захирамжаар яармагийн 5 дугаар хорооны нутагт иргэн Д.Г-т морин тойруулга барьж ашиглах зориулалтаар 70 га газрыг 5 жилийн хугацаатай эзэмшүүлсэн байна. Улмаар Нийслэлийн Засаг даргын 2017 оны 10 дугаар сарын 04-ний өдрийн А/725 дугаар захирамжаар иргэн Д.Г-т Хан-Уул дүүргийн 8 дугаар хороонд 541400 м.кв газрыг морин тойруулгын зориулалтаар 15 жилийн хугацаатай эзэмшүүлсэн бөгөөд Нийслэлийн Засаг даргын 2018 оны 10 дугаар сарын 18-ны өдрийн А/991 дүгээр захирамжаар иргэн Д Г-с “М-к” ХХК-д газар эзэмших эрхийг шилжүүлсэн байна. Хан-Уул дүүргийн Засаг даргын 2000 оны 04 дүгээр сарын 05-ны өдрийн 115 дугаар захирамжаар иргэн Д.Г-т эзэмшүүлсэн анхны газар олголттой холбогдуулан маргаан үүссэн байдаг. Иргэн Т.Б нь Газрын тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6-д заалтад заасан хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа 2 жил дараалан ашиглаагүй тул Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албаны 2021 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн 02-06/4414 дугаар албан бичгээр мэдэгдэл хүргүүлж, Захиргааны ерөнхий хуульд заасан мэдэгдэх, сонсгох ажиллагаа хийгдсэн.

Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн А/587 дугаар захирамжаар иргэн Т.Б нь Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.3.1-т “газар эзэмших гэрээнд заасан нөхцөл болзлыг биелүүлэх” 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6-д “хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа 2 жил дараалан ашиглаагүй” үндэслэлээр хүчингүй болгож шийдвэрлэсэн. Иймд Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн А/587 дугаар захирамж нь үндэслэл бүхий байх тул нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү” гэжээ.

7. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч С.М шүүх хуралдаанд гаргасан нэмэлт тайлбартаа: “... Нийслэлийн Засаг даргын зүгээс 2021 оны А/587 дугаар захирамжийг гаргахдаа Газрын тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6-д заасныг үндэслэн Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албаны 2021 оны 02/14410 дугаартай албан бичгээр мэдэгдэл хүргүүлж, Захиргааны ерөнхий хуульд заасны дагуу сонсох ажиллагаа хийсэн. Тухайн шийдвэрийг гаргахдаа буюу маргаан бүхий актыг гаргахдаа Газрын тухай хуулийн 40.1.6-д заасныг үндэслэсэн. Гэрээнд заасны дагуу тухайн газраа 2 жил ашиглаагүй гэдэг нь үйл баримтаар тогтоогдсон.

Нийслэлийн Засаг даргаас тухайн маргаан бүхий актыг гаргахдаа өөрийн бүрэн эрхийг хэрэгжүүлж гаргасан. Тухайн газарт Газрын тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1-д заасан инженерийн шугам сүлжээтэй давхцаж, олгох боломжгүй газар юм. Иймд шүүх шийдвэрээ гаргахдаа Нийслэлийн Засаг даргын бүрэн эрхийн хүрээнд гаргасан шийдвэрийг харгалзан үзнэ үү” гэв.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

8. Нэхэмжлэгч Т.Б-сгаргасан нэхэмжлэлийн шаардлага үндэслэлтэй байна.

9. Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.2, Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.4-т заасныг тус тус үндэслэн Нийслэлийн Газрын албаны дэргэдэх “Газар эзэмших, ашиглах эрхийг хянан шийдвэрлэх зөвлөл”-ийн 2019 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн хурлаас гарсан дүгнэлтийн дагуу Нийслэлийн Засаг даргын 2019 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх тухай” А/667 дугаар захирамжийн хавсралтад зааснаар найман иргэн, аж ахуйн нэгжийн газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг бусдад шилжүүлж шийдвэрлэсний нэг нь нэхэмжлэгчийн шилжүүлж авсан газар эзэмших эрх ажээ.

10.Тодруулбал, Т.Б-д Нийслэлийн Засаг даргын 2019 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн А/667 захирамжийг үндэслэн Улаанбаатар хот, Хан-Уул дүүргийн 8 дугаар хороонд байрлах, нэгж талбарын 178110493 дугаар бүхий 17554 м.кв газрыг амины сууцны хотхон зориулалтаар 15 жилийн хугацаатай шилжүүлэн эзэмшүүлж эрхийн улсын бүртгэлийн Э-22** дугаарт бүртгэж, 0000**97 дугаар газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ олгосноор нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий газар дээр газар эзэмших эрхтэй болжээ.

11. Хариуцагч нийслэлийн Засаг даргаас дээрх захирамжийн дагуу газар эзэмшигч иргэн Т.Б-г хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа 2 жил дараалан ашиглаагүй гэж үзэж, газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгож газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгож, 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгож газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгох тухай” А/587 дугаар захирамжаар шийдвэрлэсэн, нэхэмжлэгч нь энэхүү захирамжийг маргаан бүхий захиргааны актаар тодорхойлж, “газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг гардан авснаас хойш 2 жилийн хугацаа дуусаагүй, гэрчилгээ авснаас хойш дэлхий нийтийг хамарсан цар тахал тархсаныг үнэлээгүй, шийдвэр нь бодит байдалд нийцэж гараагүй” зэргээр болон Тодорхойлох хэсгийн 4-д заасан үндэслэлээр маргаж байна.

12. Маргаан бүхий захирамж нь Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.2. “Засаг дарга эрх хэмжээний хүрээнд хууль тогтоомжид нийцүүлэн захирамж гаргана”, Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.3.1. “газар эзэмших гэрээнд заасан нөхцөл, болзлыг биелүүлэх”, 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6. “хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтын дагуу тухайн газраа 2 жил дараалан ашиглаагүй” гэж заасныг тус тус үндэслэн гарсан ба шүүхээс маргаан бүхий захиргааны актын хууль зүйн үндэслэлийг хянахдаа нэхэмжлэлийн шаардлагын хүрээнд шийдвэрлэсэн.

13. Газрын тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.1-д газар эзэмших эрх ямар тохиолдолд дуусгавар болохыг заасан бол мөн хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1-д ямар тохиолдолд газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгохыг нэрлэн заажээ. Хариуцагч нь нэхэмжлэгчийн газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгож шийдвэрлэхдээ маргаан бүхий захирамждаа Газрын тухай хуулийн нарийвчилсан зохицуулалтыг үндэслээгүй нь буруутай байна.

14. Газрын тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6-д заасныг тайлбарласан эх сурвалж болох Монгол Улсын Дээд шүүхийн 2008 оны 03 дугаар сарын 31-ний өдрийн 15 дугаар тогтоолд: “... “хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр...” гэдгийг гэнэтийн давагдашгүй хүчний эсхүл байгалийн тогтолцооны өөрчлөлтөөс тухайн газарт нь эвдрэл, элэгдэл, цөлжилт бий болсон, бусдын хууль бус үйлдэл зэрэг газар эзэмшигчээс хамаарах шалтгаан байхгүй байсныг ойлгоно. Харин “...зориулалтын дагуу 2 жил дараалан ашиглаагүй” гэдгийг газар эзэмшүүлэх тухай гэрээ хийгдсэнээс хойш хуанлийн бүтэн 2 жилийн дотор газар эзэмшигч нь тухайн газар дээрээ гэрээнд заасан нөхцөл, болзол, зориулалтын дагуу тодорхой үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эрхлээгүй /барилга, байгууламж, зам талбай бариагүй, тариалан эрхлээгүй г.м/ байхыг ойлгоно...” гэж заасан.

15. Маргаан бүхий энэ тохиолдолд газар эзэмших гэрээ байгуулж, гэрчилгээ олгогдсон өдрөөс хойш хуанлийн бүтэн хоёр жил өнгөрөөгүй болох нь хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдож, дээрх тайлбарт нийцээгүй. Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.3.1. “газар эзэмших гэрээнд заасан нөхцөл, болзлыг биелүүлэх” заалтыг зөрчсөн зөрчилгүй гэдэгт хэргийн оролцогчид маргаагүй байна.

16. Захиргааны ерөнхий хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1. “Захиргааны байгууллага захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагаанд хамаарах бодит нөхцөл байдлыг тогтооно”, 24.2. “Энэ хуулийн 24.1-д заасан бодит нөхцөл байдлыг тогтооход ач холбогдол бүхий шаардлагатай ажиллагаа хийх, нотлох баримтыг цуглуулах, үнэлэх үүргийг захиргааны байгууллага хүлээнэ” гэж заасныг хариуцагч захиргааны байгууллага хэрэгжүүлж ажиллаагүй.

17. Энэ байдал нь Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газраас 2021 оны 10 дугаар сарын 29-ний өдөр 07/4690 дүгээр албан бичиг, түүний хавсралтаар “Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгож газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгох тухай” А/587 дугаар захирамжийн хуулбар, 2021 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн “Хяналтын дагалдах хуудас”, Нийслэлийн Засаг даргын “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгож газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгох тухай” захирамжийн төсөл хоёр хувь, Нийслэлийн Газар зохион байгуулалтын албанаас иргэн Т.Б-д хүргүүлсэн 2021 оны 07 дугаар сарын 05-ны өдрийн “Мэдэгдэл хүргүүлэх тухай” 02-06/4414 дүгээр албан бичиг, газрын мэдээллийн сангаас татсан кадастрын болон сансрын зураг” ирүүлснээр тогтоогдож байна. Өөрөөр хэлбэл, маргаан бүхий энэ тохиолдолд хариуцагчаас сөрөг нөлөөлөл бүхий захиргааны актыг гаргахдаа дээр дурдсан хуульд заасан ямар нөхцөл байдлууд тогтоогдсоныг тэр дундаа нэхэмжлэгч нь газар эзэмших гэрээнд заасан нөхцөл, болзлыг биелүүлэх үүргээ хэрхэн хэрэгжүүлээгүй вэ гэдгийг тогтоосон баримтууд байхгүй байна.

18. Иймээс хариуцагч нь Газрын тухай хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг зохион байгуулж хангах талаарх Газрын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2-д заасан бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ мөн хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1.1. “гэрээнд заасан зориулалтын дагуу уг газрыг эзэмших” нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн, үүгээрээ маргаан бүхий захиргааны акт хууль зүйн үндэслэлгүй гарсан гэж шүүх дүгнэлээ.

19. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 51 дүгээр зүйлийн 51.1-д зохицуулсны дагуу мөн хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д: “улсын тэмдэгтийн хураамжийг нэхэмжлэгч урьдчилан төлөх бөгөөд нэхэмжлэл бүрэн эсхүл хэсэгчлэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар нөхөн төлүүлж нэхэмжлэгчид буцаан олгоно” гэснийг хэрэглэн улсын тэмдэгтийн хураамжийн асуудлыг шийдвэрлэв.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.1, 106.3.12, 107 дугаар зүйлийн 107.5-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Газрын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2, 35 дугаар зүйлийн 35.1.1, 40 дүгээр зүйлийн 40.1.6, Захиргааны ерөнхий хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, 24.2-т заасныг баримтлан иргэн Т.Б-с Нийслэлийн Засаг даргад холбогдуулан гаргасан нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, Нийслэлийн Засаг даргын 2021 оны 07 дугаар сарын 27-ны өдрийн “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгож газар эзэмших эрхийг дуусгавар болгох тухай” А/587 дугаар захирамжийг хүчингүй болгосугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д заасны дагуу нэхэмжлэгчээс улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээж, 70,200 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулж, нэхэмжлэгчид олгосугай. 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 114 дүгээр зүйлийн 114.1-д зааснаар хэргийн оролцогчид, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нь шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл гардан авснаас хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                     У.Б