2026 оны 01 сарын 22 өдөр

Дугаар 221/МА2026/0067

Улаанбаатар хот

 

 

 

 

ХХ.С-ы нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн

 

Шүүх бүрэлдэхүүн:

Шүүх хуралдаан даргалагч шүүгч З.Ганзориг

Бүрэлдэхүүнд оролцсон шүүгч Л.Одбаатар

Илтгэсэн шүүгч Т.Энхмаа

Давж заалдах гомдол гаргасан хэргийн оролцогч: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М, Б.О нар;

 

Нэхэмжлэгч: Х.С

Хариуцагч: Төрийн албаны зөвлөл

 

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн 786 дугаартай;

Давж заалдах шатны шүүх хуралдааны оролцогчид:

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.М;

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Б.Номуунхүслэн

Хэргийн индекс: 128/2025/0642/З

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгч Х.С-аас Төрийн албаны зөвлөлд холбогдуулан “Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн “Хяналт, шалгалтын мөрөөр авах арга хэмжээний тухай” 336 дугаартай тогтоолын Х.С-д холбогдох хэсгийг хүчингүй болгуулах”-аар маргасан байна.
2. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн 786 дугаар шийдвэрээр: Төрийн албаны тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1, 27 дугаар зүйлийн 27.1, 30 дугаар зүйлийн 30.2, 33 дугаар зүйлийн 33.3, 66 дугаар зүйлийн 66.1, 66.1.3-д заасныг тус тус баримтлан Х.С-ы нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.
3. Нэхэмжлэгч Х.С-ы итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М, Б.О нар давж заалдах гомдолдоо:

3.1. ....Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсгийн 10-аас үзэхэд шүүх нэхэмжлэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулахгүйгээр зөрчлийг арилгах нь зүйтэй гэж тайлбарласан атлаа үндэслэх хэсгийн 10, 11 дэх хэсэгт томилох эрх бүхий этгээд нь зөрчлийг арилгах арга хэмжээ авах, өөрөөр хэлбэл ажлаас чөлөөлөх бүрэн эрхтэй гэж дүгнэсэн нь хоорондоо агуулгын хувьд зөрчилдөж байна. Энэ зөрчил нь аль дүгнэлтийг баримтлах ёстой болохыг тодорхойгүй болгож, шүүхийн шийдвэрийг нэг мөр ойлгож хэрэгжүүлэх боломжгүй, эргэлзээ бүхий нөхцөл байдалд оруулж байна. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь дотоод зөрчилтэй тайлбар, дүгнэлтэд тулгуурласан тул хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий шийдвэр болж чадаагүй гэж үзэх үндэслэлтэй байна.

3.2. “...Нэхэмжлэгч уг асуудлаар тайлбар гаргаснаар нөөцөөс тусгай шалгалтгүйгээр томилсон үйл баримт өөрчлөгдөхгүй, тогтоол гарахаас өмнө мэдэгдэх сонсгох ажиллагаа хийх нь ач холбогдолгүй гэж үзлээ” гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй. Захиргааны ерөнхий хуулийн дагуу эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж буй этгээд болох нэхэмжлэгчээс тайлбар, баримт авах, үүний дараа шийдвэр гаргах шаардлагатай байсан. Хэдийгээр Дотоод аудиторын албан тушаалд тусгай шалгалтгүйгээр томилсон үйл баримт өөрчлөгдөхгүй, эрх зүйн байдал дээрдэхгүй гэж үзэж байгаа ч хууль дээдлэх үндсэн зарчим нь Төрийн албаны зөвлөлийн үйл ажиллагаанд хамааралтай билээ. Гэтэл Төрийн албаны зөвлөл маргаан бүхий тогтоол гаргахдаа хуульд заасан мэдэгдэх, сонсгох ажиллагааг хийгээгүйгээс нэхэмжлэгчийн эрх зөрчигдөж байна.

3.3. Мөн анхан шатны шүүх нь маргаан бүхий тогтоолын 3 дугаар хавсралт буюу нэхэмжлэгчид холбогдох хэсэгт хууль зөрчиж албан тушаалд томилсон нь хяналт шалгалт хийхэд тогтоосон гэж заасан боловч ямар бодит нөхцөл байдлын улмаас хууль зөрчсөн гэдгийг тайлбарлан тусгаагүй нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 40.2, 40.2.3, 40.3, 40.4 дэх заалтуудыг зөрчиж байгаа, энэ талаар анхан шатны шүүх хянаж шийдвэрлээгүй байна.

3.4. Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн “Хяналт, шалгалтын мөрөөр авах арга хэмжээний тухай” 336 дугаартай тогтоолыг Төрийн албаны тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн албаны төв байгууллага өөрөө, эсхүл иргэний гомдол, мэдээллийн дагуу төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сонгон шалгаруулж томилох үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийнэ.”, 30.2-т “Энэ хуулийн 30.1-д заасан хяналт, шалгалтын явцад хууль тогтоомж зөрчиж сонгон шалгаруулалт явуулсан, төрийн албан хаагчийг томилсон нь тогтоогдсон бол зөрчлийг арилгах хугацаатай үүрэг, даалгавар өгч, биелэлтийг хангуулна” гэж заасныг үндэслэн гарсан. Мөн зүйлийн 30.3-т “Энэ хуулийн 30.2-т заасан үүрэг даалгаврыг биелүүлээгүй бол төрийн албаны төв байгууллага хууль тогтоомж зөрчсөн шийдвэрийг хүчингүй болгоно” гэж заасныг хэрэгжүүлэх боломжтой боловч томилох эрх бүхий этгээд нь тухайн тогтоолоор өгсөн үүрэг даалгаврын хүрээнд шууд ажлаас чөлөөлөөгүйгээс гадна зөрчлийг арилгах арга хэмжээг авах эрх нь томилсон захиргааны байгууллагад байгаа гэж үзэхээр байна.

3.5. Энэхүү Төрийн албаны зөвлөлийн “Хяналт, шалгалтын мөрөөр авах арга хэмжээний тухай” 336 дугаартай тогтоол нь нэхэмжлэгчийг ажилд томилсон тушаалыг хүчингүй болгох, заавал биелүүлэх тухай дурдсан бөгөөд хугацаагүй үүрэг даалгавар өгсөн гэж үзэхээр байгаа юм. Гэтэл анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 12-т “...иргэн Х.С-д холбогдох хэсгийг хүчингүй болсноос нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол шууд сэргэх, нөхцөл байдал мөн тогтоогдохгүй...” гэж үзсэн нь үндэслэлгүй юм. Иймд маргаан бүхий тогтоол нь нэхэмжлэгчийг албан тушаалаас нь чөлөөлөх агуулгатай байх тул үүний улмаас нэхэмжлэгчийн Үндсэн хуульд заасан хөдөлмөрлөх эрх Төрийн албаны тухай хуульд заасан “хуульд зааснаас бусад үндэслэлээр төрийн албанаас чөлөөлөгдөхгүй байх баталгаа” хөндөж байгаа юм.

3.6. Мөн Шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 11 дэх хэсэгт зааснаар “тус хуулийн 30.3-т “Энэ хуулийн 30.2-т заасан үүрэг, даалгаврыг биелүүлээгүй бол төрийн албаны төв байгууллага хууль тогтоомж зөрчсөн шийдвэрийг хүчингүй болгоно” гэж заасныг хэрэгжүүлэх боломжтой боловч томилох эрх бүхий этгээд нь тухайн тогтоолоор өгсөн үүрэг даалгаврын хүрээнд шууд ажлаас чөлөөлөөгүйгээс гадна зөрчлийг арилгах арга хэмжээг авах эрх нь томилсон захиргааны байгууллагад байгаа гэж үзэхээр байна” гэсэн байна. Гэтэл шүүх ийнхүү дүгнэсэн атлаа Төрийн албаны зөвлөлөөс тухайн албан тушаалтныг ажилд томилсон шийдвэрийг хүчингүй болгохоор заасан нь уг дүгнэлттэй логик болон эрх зүйн хувьд нийцэхгүй байна. Учир нь, хэрэв зөрчлийг арилгах бүрэн эрх нь томилох захиргааны байгууллагад хадгалагдаж байна гэж үзэж байгаа бол Төрийн албаны зөвлөл нь шууд томилгооны шийдвэрийг хүчингүй болгох бус, харин томилох эрх бүхий этгээдэд зөрчлийг арилгах чиглэлээр үүрэг, даалгавар өгөх замаар эрх хэмжээгээ хэрэгжүүлэх ёстой байв. Гэтэл энэхүү тохиолдолд Төрийн албаны зөвлөл нь өөрийн бүрэн эрхийн хүрээг хэтрүүлэн, томилох захиргааны байгууллагын хэрэгжүүлэх ёстой эрхийг орлон хэрэгжүүлсэн шинжтэй байгаа нь шүүхийн шийдвэр болон дүгнэлт нь хоорондоо зөрчилдөж байна. Дээрх үндэслэлүүдээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж өгнө үү” гэжээ.

 

 

ХЯНАВАЛ:

 

1. Шүүх дараах үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын гомдлыг хангахгүй орхив.
2. Маргааны үйл баримтын тухайд:
   1. Төрийн албаны зөвлөлийн даргын 2023 оны 05 дугаар сарын 31-ний өдрийн 81 дүгээр тушаалаар “...Төрийн албаны хууль тогтоомж, ...хүний нөөцийн бодлого, үйл ажиллагаанд хяналт хийх, мэдээллийн арга зүйн зөвлөгөө өгөх, зөвлөн туслах” үүрэг бүхий ажлын хэсэг байгуулж, зарим аймаг, сумдад ажиллуулахаар шийдвэрлэсний дагуу ажлын хэсэг Баян-Өлгий аймагт 2023 оны 06 дугаар сарын 10-14-ний өдрүүдэд ажилласан байна.
   2. Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 23 дугаар хуралдаанаар уг ажлын хэсэг Баян-Өлгий аймгийн Засаг даргын эрхлэх хүрээний төрийн захиргааны байгууллагуудын төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сонгон шалгаруулж, томилох үйл ажиллагаанд хяналт, шалгалт хийсэн ажлын тайланг хэлэлцээд зарим удирдах, гүйцэтгэх албан тушаалд томилсон шийдвэр нь Төрийн албаны тухай хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн болохыг тогтоосон талаар тайлагнаж, Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн “Хяналт, шалгалтын мөрөөр авах арга хэмжээний тухай” 336 дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралтаар Санхүүгийн хяналт, дотоод аудитын албаны албан хаагчийн нэр, албан тушаал, шийдвэрийн жагсаалтыг гаргасны дотор нэхэмжлэгч Х.С-ы нэр багтжээ.
3. Хууль зүйн үндэслэлийн тухайд:
   1. Нэхэмжлэгчийн хүчингүй болгуулахаар маргаж буй Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн “Хяналт шалгалтын мөрөөр авах арга хэмжээний тухай” 336 дугаар тогтоолын;

1 дэх заалтаар Баян-Өлгий аймгийн Засаг даргын эрхлэх хүрээний төрийн захиргааны байгууллагуудын зарим удирдах, гүйцэтгэх албан тушаалд томилсон шийдвэр Төрийн албаны тухай хуулийн холбогдох заалтыг зөрчсөн болохыг тогтоож,

2 дахь заалтаар дээрх албан хаагчдын нэрс, албан тушаал, шийдвэрийн жагсаалтыг хавсралтаар баталж, /уг тогтоолын 3 дугаар хавсралтад Баян-Өлгий аймгийн Санхүүгийн хяналт, дотоод аудитын албаны даргын 2019 оны 12 дугаар сарын 11-ний өдрийн Б/07 дугаар тушаалаар Х.С-ыг дотоод аудитороор томилсон нь Төрийн албаны тухай хуулийн холбогдох хэсгийг зөрчсөн байна/

3 дахь заалтаар тогтоолын хавсралтад дурдсан нэр бүхий албан хаагч, иргэдийг томилсон шийдвэрийг хүчингүй болгохыг томилох эрх бүхий албан тушаалтнуудад үүрэг болгож,

4 дэх заалтаар дээрх тогтоосон хугацаанд томилсон шийдвэрийг хүчингүй болгоогүй тохиолдолд хүлээлгэх хариуцлагыг урьдчилан мэдэгджээ.

1. 2. Төрийн албаны тухай хуулийн зургадугаар бүлэгт “Төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилох журам”, хорин нэгдүгээр бүлэгт “Төрийн албаны төв байгууллага, түүний бүрэн эрх”-ийг хуульчилсан байх бөгөөд Төрийн албаны тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.2-т “Энэ хуулийн 30.1-д заасан хяналт, шалгалтын явцад хууль тогтоомж зөрчиж сонгон шалгаруулалт явуулсан, төрийн албан хаагчийг томилсон нь тогтоогдсон бол зөрчлийг арилгах хугацаатай үүрэг, даалгавар өгч, биелэлтийг хангуулна” гэж, 66 дугаар зүйлийн 66.1.3-т “төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сонгон шалгаруулж, томилох үйл ажиллагаанд шалгалт хийх, илэрсэн зөрчлийг арилгах хугацаатай шаардлага хүргүүлэх” гэж тус тус зааснаар Төрийн албаны зөвлөл нь төрийн жинхэнэ албан хаагчийг томилох үйл ажиллагаанд тавих хяналтын хүрээнд хугацаатай үүрэг, даалгавар өгөх бүрэн эрхтэй байна.
   3. Дээрх бүрэн эрхийг баталгаажуулах, Төрийн албаны зөвлөлийн шийдвэрийн зайлшгүй биелэгддэг байх шинжийг хангах үүднээс мөн зүйлийн 30.3-т “Энэ хуулийн 30.2-т заасан үүрэг, даалгаврыг биелүүлээгүй бол төрийн албаны төв байгууллага хууль тогтоомж зөрчсөн шийдвэрийг хүчингүй болгоно” гэж, мөн 32 дугаар зүйлийн 32.1, 32.7-д холбогдох тодорхой эрх зүйн үр дагаврыг тусгажээ.
   4. Хэрэгт авагдсан баримтуудаас үзэхэд, Төрийн албаны зөвлөлийн 2023 оны 07 дугаар сарын 07-ны өдрийн 25 дугаар хуралдаанаар орон нутагт ажилласан тайланг хэлэлцсэн байх бөгөөд уг хуралдааны тэмдэглэлд “…11. Санхүүгийн улсын байцаагч Х.С-ыг тусгай шалгалтгүйгээр 2019 онд хууль зөрчиж томилсон байна” гэж, /хх-ийн 152, 155/, Төрийн албаны зөвлөлийн Баян-Өлгий аймаг дахь салбар зөвлөлийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 15-ны өдрийн 124 дүгээр албан бичгээр “...Х.С нь төрийн албаны тусгай шалгалтад орж, бүртгүүлж байгаагүй” гэсэн лавлагаа /хх-ийн 162/ болон хэргийн оролцогчдын тайлбар зэргээр нэхэмжлэгч Х.С-ыг дотоод аудиторын албан тушаалд томилсон нь Төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилох нийтлэг журмыг зөрчсөн болох нь нотлогддог.
   5. Тодруулбал, нэхэмжлэгчийн ажиллаж буй дотоод аудитор буюу санхүүгийн хяналт шалгалтын улсын байцаагч нь дэс түшмэлийн ангилал, ТЗ-6 зэрэглэлд хамаарах төрийн жинхэнэ албан тушаал байх тул уг албан тушаалд төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сонгон шалгаруулах тусгай шалгалтыг өгөлгүй, томилогдсон нь Төрийн албаны тухай хуулийн 25 дугаар зүйлийн 25.1, 27 дугаар зүйлийн 27.1, 33 дугаар зүйлийн 33.3-т заасныг зөрчсөн болохыг тогтоосон Төрийн албаны зөвлөлийн маргаан бүхий тогтоолыг хууль бус гэж үзэх үндэслэл тогтоогдохгүй байна.
   6. Нэхэмжлэгч Х.С нь Баян-Өлгий аймгийн Санхүүгийн хяналт, аудитын албаны дотоод аудитороор ажиллаж байгаа энэ тохиолдолд маргаан бүхий актын улмаас нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдсөн гэж үзэхгүй.
   7.  Энэ талаар нэхэмжлэгчээс гаргасан “...маргаан бүхий тогтоол нь нэхэмжлэгчийг албан тушаалаас нь чөлөөлөх агуулгатай байх тул үүний улмаас нэхэмжлэгчийн Үндсэн хуульд заасан хөдөлмөрлөх эрх Төрийн албаны тухай хуульд заасан “хуульд зааснаас бусад үндэслэлээр төрийн албанаас чөлөөлөгдөхгүй байх баталгаа” хөндөж байгаа” гэх гомдол үндэслэлгүй.
   8. Дээрхээс үзэхэд, нэхэмжлэгч Х.С-ы нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.2-т заасан хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангах тул хэвээр үлдээх нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзэв.
   9. Мөн нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Тэнгисээс 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдөр шүүхэд бичгээр ирүүлсэн “…давж заалдах журмаар гаргасан гомдлоо дэмжиж байгаа бөгөөд миний эзгүйд шүүх хуралдааныг хийхэд татгалзах зүйлгүй” гэсэн хүсэлтийн дагуу Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 91 дүгээр зүйлийн 91.1-д “Нэхэмжлэгч өөрөө болон төлөөлөгч, өмгөөлөгчийнхөө эзгүйд шүүх хуралдааныг хийх талаар шүүхэд бичгээр хүсэлт ирүүлсэн бол тэдгээрийг оролцуулахгүйгээр хэргийг хянан шийдвэрлэж болно.” гэж зааснаар нэхэмжлэгч болон түүний итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарыг шүүх хуралдаанд оролцуулалгүй хэргийг хянан хэлэлцсэн болохыг дурдав.

 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.1-д заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 11 дүгээр сарын 10-ны өдрийн 128/ШШ2025/0786 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д зааснаар нэхэмжлэгчээс давж заалдах гомдол гаргахдаа төлсөн 70200 /далан мянга хоёр зуу/ төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5-т зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл хэргийн оролцогч, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

 

ШҮҮГЧ                                                                 З.ГАНЗОРИГ

ШҮҮГЧ                                                                  Л.ОДБААТАР

ШҮҮГЧ                                                             Т.ЭНХМАА