“Н” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

             захиргааны хэргийн тухай

 

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн

Шүүх бүрэлдэхүүн:

Шүүх хуралдаан даргалагч: шүүгч С.Мөнхжаргал

Бүрэлдэхүүнд оролцсон: шүүгч Э.Лхагвасүрэн

Илтгэгч: шүүгч Д.Оюумаа

Давж заалдах гомдол гаргасан хэргийн оролцогч: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Эрдэнэбүрэн

Нэхэмжлэгч: “Н” ХХК

Хариуцагч: Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нар

Нэхэмжлэлийн шаардлага: “Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн НА-25240000*** дугаар актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолоор 18,566,920.73 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгосноос үлдсэн 105,714,476.55 төгрөгийг хүчингүй болгуулах” тухай

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 630 дугаар шийдвэр

Давж заалдах шатны шүүх хуралдааны оролцогчид:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Ж.Э

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Л.Н

Хариуцагч Ц.Б, Н.Д

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Н

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Б.Номуунхүслэн

Хэргийн индекс: 128/2025/0***/3

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нэхэмжлэгч “Н” ХХК-иас Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нарт холбогдуулан “Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн НА-25240000*** дугаар актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолоор 18,566,920.73 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгосноос үлдсэн 105,714,476.55 төгрөгийг хүчингүй болгуулах”-аар маргасан байна.

2. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 630 дугаар шийдвэрээр: “Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.1, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.3-д заасныг тус тус баримтлан “Н” ХХК-иас Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нарт холбогдуулан гаргасан “Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн НА-25240000*** дугаар актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолоор 18,566,920.73 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгосноос үлдсэн 105,714,476.55 төгрөгийг хүчингүй болгуулах” тухай нэхэмжлэлийг бүхэлд нь  хэрэгсэхгүй болгож...” шийдвэрлэжээ.

 3. Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч дараах үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг эсэргүүцэж байна. Үүнд:

3.1. “Шүүх "тайланд залруулга хийх” хуулийн зохицуулалтыг буруу тайлбарласан талаар:

3.1.1. Шүүхийн шийдвэрийн ҮНДЭСЛЭХ хэсгийн 16-д "Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлд зааснаар татвар төлөгч нь татварын тайланг дараагийн жилд залруулга хийж болохоор байна" гэж, мөн 18-д "2021 онд багтаан залруулга хийх байтал 2023 оны хагас жилд залруулга хийсэн нь хуулийн хугацаа өнгөрөөсөн байхад залруулга хийсэн байна" гэж, мөн 19-д “Нэхэмжлэгч татварын тайландаа залруулга хийх хуулийн хугацааг хэтрүүлэн залруулга хийсэн байх тул тайланд залруулга хийсэн байхад түүнийг авч үзэлгүй актаар төлбөр ногдуулсан нь үндэслэлгүй гэсэн нэхэмжлэгчийн тайлбар үндэслэлгүй" гэж тус тус дүгнэжээ. Анхан шатны шүүх "хуулийн хугацааг хэтрүүлэн залруулга хийсэн" гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй бөгөөд энэ Татварын ерөнхий хуульд тусгагдсан тайлангийн залруулгын зохицуулалт, ойлголттой нийцэхгүй байна. Учир нь, Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.1-д "Татвар төлөгч татварын тайланг дараагийн татварын жилд багтаан залруулж болно" гэж заасан нь татварын тайланг залруулга хийх хугацааг тодорхойлсон болохоос залруулга хийхдээ юуг тусгаж, тайлагнах талаар заагаагүй юм. Харин мөн хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.2-д "Хэрэв татвар төлөгч татварын тайлангийн ногдлыг бууруулах залруулга хийх бол уг залруулгыг нотлох анхан шатны болон холбогдох бичиг баримтын хамт залруулсан тайланг ирүүлнэ" гэж заасан нь тайлангийн ногдлоо бууруулах бол нотлох баримттайгаа ирүүлэхийг заасан байтал залруулга хийх хугацаагаар дүгнэлт хийсэн нь хуульд нийцэхгүй байна. Өөрөөр хэлбэл, "Н" ХХК нь 2020 онд 464,173,018.18 төгрөгийн хий бичилттэй е-баримтыг нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайланд хасалт хийснийг 2023 оны 06 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайландаа 3,175,091,172.73 төгрөгийн залруулга хийж, 317,509,117.2 төгрөгийн татвар ногдуулж тайлагнасныг татварын алба хүлээн авсан бөгөөд татварын алба нь татварын ногдлоо нэмэгдүүлсэн тул тайланг нотлох баримт шаардахгүйгээр хүлээн авсан байхад шүүхийн дүгнэлтээр 317,509,117.2 төгрөгийн татварын ногдуулалт хийсэн тайланг татварын алба хүлээн авахгүй байх нөхцөл үүсэхээр байна. Шүүх хуралдааны үед тайландаа залруулга хийснийг хүлээн авсан, энэ зөрчлөөс илүү дүнгээр татварын ногдол хийсэн энэ тайлангаа тэгээд яах ёстой талаар мэтгэлцсэн боловч шүүх дүгнэлт хийгээгүй байна. Давж заалдах шатны шүүхээс нэхэмжлэгч өөрийн санаачлагаар залруулга хийхдээ татварын байцаагчдын актад дурдсанаас хамаагүй өндөр, илүү дүнгээр залруулга хийсэн үйл баримтад дүгнэлт хийхийг хүсэж байна.

3.1.2. Хууль тогтоогч "тайланг залруулах хугацаа тогтоож өгөөгүй бол татвар төлөгчийг хяналт шалгалтад хамруулах боломжгүй нөхцөл үүснэ. Өөрөөр хэлбэл, татварын алба нь 2025 онд татвар төлөгчийг хяналт шалгалтад хамруулахдаа 2021-2023 оны татварын ногдуулалт төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийж байгаа бөгөөд 2024 оны тайланд 2025 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэл запруулга оруулах эрхийг хуулиар олгосон тул хяналт шалгалтад хамруулахгүй байна. Энэ тайланд залруулга хийж болох заалт нь 2019 оны Татварын ерөнхий хуульд орсон өөрчлөлт бөгөөд энэ заалт ороогүй үед 2025 онд шалгалт хийхдээ 2020-2024 хүртэл хөөн хэлэлцэх хугацааны хүрээнд шалгалт хийгддэг байсан. Нөгөө талаас, Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.4-д "Татварын хяналт шалгалт хийхээр татвар төлөгчид мэдэгдсэнээс хойш энэ хуулийн 31.1-д заасан тайлангийн залруулгыг хийхгүй" гэж хязгаарлалтыг хийсэн. Тодруулбал, тайланд залруулга хийж болно. Гагцхүү хяналт шалгалтаар орно гээд мэдсэн тохиолдолд тайланг залруулга хийхгүй байхаар хуульчилсан. "Н" ХХК нь тайланд залруулга хийхдээ хяналт шалгалт орох тухай мэдээгүй байхдаа хийсэн нь тайлангийн залруулга хийх хүсэлт, хяналт шалгалтад орох тухай дуудсан бичиг, утсаар ярьсан тэмдэглэлээр нотлогдож байна.

3.2. Шүүх хуулийн зохицуулалтыг буруу тайлбарласан талаар:

3.2.1. Шүүхийн шийдвэрийн ҮНДЭСЛЭХ хэсгийн 11-д "Н" ХХК нь 2020 онд... нийт 464,173,018.18 төгрөгийн худалдан авалт хийж зарцуулалт хийсэн мэтээр төлбөрийн баримтаар бүрдүүлэн албан татварын тайлангийн хасагдах зардалд тооцож албан татвар ногдуулах орлогоо бууруулсан зөрчлийг гаргасан байна" гэж, мөн 14-д "Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13.1.3-д заасны дагуу зардал нь бодитой гарч тухайн асуудал нь Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуульд заасан баримт болон холбогдох бүртгэлээр баталгаажсан тохиолдолд тухайн зардлыг татвар ногдох орлогоос хасаж тооцохоор байна. Анхан шатны шүүх "зардал нь бодитой гараагүй" гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй бөгөөд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын хуульд тусгагдсан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардлын зохицуулалт, ойлголттой нийцэхгүй байна. "Н" ХХК нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1-д "Дараах нөхцөлийг нэгэн зэрэг хангасан зардлыг албан татвар ногдох орлогоос хасаж тооцно”, 13.1.3-д зардал бодитой гарсан бөгөөд Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлд заасан баримт болон холбогдох бүртгэлээр баталгаажсан байх" гэж заасныг зөрчсөн гэж шүүх дүгнэсэн нь буруу байна. Учир нь, татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тооцсон тохиолдолд энэ хуулийн заалтыг хэрэглэнэ. Тодруулбал, "Н" ХХК нь 464,173,018.18 төгрөгийн хий бичилттэй е-баримтыг татвар ногдох орлогоос хасаагүй, санхүүгийн тайландаа бараа материалаа үлдэгдэлдээ "Х" ХХК-ийн дүгнэлтээр залруулга хийсэн тухай гомдлыг шүүхэд гаргасан боловч хариуцагч нараас татвар ногдох орлогоос хассан эсэх, хассаныг ямар баримтаар нотолсон тухай тодруулаагүй бөгөөд шүүх энэ талаар дүгнэлт хийсэнгүй. Өөрөөр хэлбэл, хий бичилттэй бараа байхгүй тул борлуулсан гэж зардалд тусгах боломжгүй бөгөөд "Н" ХХК нь 2020 онд 2,427,987,492.39 төгрөгийн борлуулалтын ебаримтыг олгосон байх тул борлуулаагүй барааг борлуулсан гэж зардалд тусгах боломжгүй юм.

 

3.3. Шүүх гомдлын зарим хэсэгт дүгнэлт хийгээгүй талаар:

3.3.1. Шүүхийн шийдвэрийн ҮНДЭСЛЭХ хэсгийн 21-д "Дээрх нөхцөл байдлуудаас дүгнэвэл, нэхэмжлэгч "Н" ХХК-ийн хий бичилттэй падаанаар татвар ногдох орлого бууруулсан 464,173,018.18 төгрөгийн зөрчилд аж ахуйн нэгжийн орлогын болон нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг нөхөн ногдуулж, түүнд холбогдох зөрчилд торгууль, алданги ногдуулахаар байжээ. Гэтэл хариуцагч нараас татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дээрдүүлэн авч үзэж, хуулийн хугацааг хэтрүүлэн залруулга хийсэн татварын тайланг үндэслэн нөхөн татварыг хасаж, мөн түүнийг үндэслэн Маргаан таслах зөвлөлөөс тухайн зөрчилд холбогдох торгуулийг хассан шийдвэрүүдийг үгүйсгэж нэхэмжлэгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулах шаардлагагүй гэж үзлээ” гэж дүгнэсэн. "Н" ХХК нь шүүхэд гаргасан гомдолдоо нэмэгдсэн өртгийн албан татврын илүү төлөлттэй байсан туп алданги ногдуулах үндэслэлгүй талаар гомдол гаргасан бөгөөд шүүх энэ талаар дүгнэлт хийгээгүй болно. Татварын байгууллагад манай илүү төлөлт 1,508,517,328.69 төгрөr байгаа. Бидний ийм их хэмжээний мөнгө татварын байгууллагад байхад бидэнд хугацаа хэтрүүлсний алданги ногдуулах хууль үндэслэлгүй гэж үзнэ. Нөгөө талаар 2020 оны 04 дүгээр сарын 09-ний өдрийн Татварын алданги, торгуулиас чөлөөлөх тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1-д "2020 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд албан татвар төлөгчийн хуулийн дагуу ногдуулан тайлагнасан төлбөл зохих татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй тохиолдолд уг хугацаанд ногдуулах татварын алданги, торгуулиас тухайн албан татвар төлөгчийг нэг удаа чөлөөлсүгэй", мөн 2020 оны 12 дугаар сарын 25- ны өдөр баталсан Татварын алданги, торгуулиас чөлөөлөх тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1-д "2020 оны 9 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2021 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрийг хүртэлх хугацаанд албан татвар төлөгчийн хуулийн дагуу ногдуулан тайлагнасан төлбөл зохих татварыг хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй тохиолдолд уг хугацаанд ногдуулах татварын алданги, торгуулиас тухайн албан татвар төлөгчийг нэг удаа чөлөөлсүгэй" гэж тус тус заасны дагуу алданги ногдуулахгүй. Учир нь, 2020 онд тайлагнасан байх ёстой гэж нөхөн татвар ногдуулсан тул торгууль, алданги ногдуулсан нь хуультай нийцэхгуй байна. Тодруулбал, 2020-2021 онд COVID-19 цар тахлын үе тул татварыг торгууль, алдангиас чөлөөлөх агуулгатай тул торгууль, алдангиас чөлөөлөх үндэслэлтэй гэж дүгнэж байна. Иймд Нийслэлийн Захиргааны хэргийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 128/ШШ2025/0630 дугаар шийдвэрийг бүхэлд нь хүчингүй болгох, 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн НА-25240000*** дугаар актын үлдсэн 105,714,476.55 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгож нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү.” гэжээ.

4. Хариуцагч талаас нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гомдлыг үгүйсгэж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хамгаалж байна.

ХЯНАВАЛ:

1. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.3-д зааснаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хянаад хэвээр үлдээж шийдвэрлэлээ.

2. Шүүх дараах үндэслэлээр нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангах үндэслэлгүй гэж үзэв.

2.1. Нэхэмжлэгч “Н” ХХК-иас “Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн улсын байцаагч нарын 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн НА-25240000*** дугаар актын Нийслэлийн Татварын газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлийн тогтоолоор 18,566,920.73 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгосноос үлдсэн 105,714,476.55 төгрөгийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг Сүхбаатар дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын улсын байцаагч нарт холбогдуулан гаргажээ.

2.2. Анхан шатны шүүх “... “Н” ХХК нь 2020 онд “Бадам эрдэнэ” ХХК-иас 8 ширхэг дугаар бүхий баримтаар 188,241,818.18 төгрөгийн “Б т ХХК-иас 3 ширхэг дугаар бүхий баримтаар 89,667,309.09 төгрөгийн, “Г б” ХХК-иас 9 ширхэг дугаар бүхий баримтаар 189,236,890.91 төгрөгийн, нийт 464,173,018.18 төгрөгийн худалдан авалт хийж зарцуулалт хийсэн мэтээр төлбөрийн баримтаа бүрдүүлэн албан татварын тайлангийн хасагдах зардалд тооцож албан татвар ногдуулах орлогоо бууруулсан зөрчлийг гаргасан байна ... нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий тохиолдолд 2021 онд багтаан татварын тайландаа залруулга хийж болохоор хуульд заасан байхад 2023 оны хагас жилд залруулга хийсэн нь хуулийн хугацааг өнгөрсөн байхад залруулгыг хийсэн гэж үзэхээр байна” гэж тус тус дүгнэн нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь үндэслэлтэй.

2.3. Хэрэгт авагдсан баримтаас үзэхэд, Татварын ерөнхий газрын Эрсдэлийн удирдлагын газраас ирүүлсэн нэмэгдсэн өртгийн албан татварт хий бичилттэй падаан худалдаж авсан гэх мэдээллийн дагуу 2024 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрөөс ажлын 30 өдөрт татварын хяналт шалгалт хийх 2524200*** дугаар томилолтоор татварын улсын байцаагч Ц.Б, Н.Д нар нэхэмжлэгч “Н” ХХК-ийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэлх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт явуулж, улмаар маргаан бүхий 2024 оны 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн №25240000*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг үйлдсэн.

2.4. Нэхэмжлэгч “Н” ХХК нь хяналт шалгалт явуулж байх хугацаанд буюу 2024 оны 03 дугаар сарын 20-ны өдөр маргаан бүхий акт үйлдэгдэхээс өмнө 2020 онд 464,173,018.18 төгрөгийн үнийн дүнтэй 20 ширхэг хий бичилттэй төлбөрийн баримтаар худалдан авалт хийсэн үйлдлээ 2023 оны 06 дугаар сарын нэмэгдсэн өртгийн албан тайландаа засвар оруулсан нь Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.4-д "Татварын хяналт шалгалт хийхээр татвар төлөгчид мэдэгдсэнээс хойш энэ хуулийн 31.1-д заасан тайлангийн залруулгыг хийхгүй" гэх зохицуулалтыг зөрчсөн байна.

2.5. Нэхэмжлэгч компаниас дээрх нөхөн ногдуулалтын актыг эс зөвшөөрч Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Маргаан таслах зөвлөлд гомдол гаргасан бөгөөд тус Маргаан таслах зөвлөлийн 2024 оны 06 дугаар сарын 26-ны өдрийн 37 дугаар тогтоолоор №25240000*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг дахин шалгуулахаар 3 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж шийдвэрлэсэн боловч уг 3 сарын хугацаанд Нийслэлийн татварын газрын Хяналт шалгалтын хэлтэс дахин шинэ акт гаргаагүй тул Татварын ерөнхий хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.12-д “Татварын алба шинэ акт гаргах бол өмнө гаргасан нөхөн ногдуулалтын акт хүчингүй болох бөгөөд энэ хуулийн 47.11-д заасан хугацаанд шинэ акт гаргаагүй бол Маргаан таслах зөвлөл асуудлыг дахин хэлэлцэж шийдвэрлэнэ” гэж зааснаар Маргаан таслах зөвлөл 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдөр дахин хэлэлцсэн байна. Улмаар тус зөвлөлийн 2024 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдрийн 62 дугаар тогтоолоор “... Татварын ерөнхий хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.1, 73.2, 73.2.2, 84 дүгээр зүйлийн 84.1, 84.1.5, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.1.1, 13.1.2, 13.1.3, 13.1.4 дэх хэсгийг баримтлан 05 дугаар сарын 07-ны өдрийн №25240000122 дугаар нөхөн ногдуулалтын актаар ... нийт 124,281,397.28 төгрөгийн төлбөр ногдуулснаас ... 18,556,920.73 төгрөгийн торгуулийг хүчингүй болгож ... нийт 105,714,476.55 төгрөгийн төлбөрийг төлүүлэхээр өөрчилж” шийдвэрлэжээ.

2.6. Уг тогтоолоор төлбөл зохих төлбөрийн хэмжээг 105,714,476.55 төгрөг болгож багасгаж үлдэх төлбөрийг төлүүлэхээр шийдвэрлэсэн нь маргаан бүхий актаар нэгэнт Нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг нөхөн ногдуулаагүй тул түүнд ногдох торгуулийг хасч шийдвэрлээд алдангийг хэвээр үлдээсэн байна.

2.7. Энэ нь Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.1-д “Татвар төлөгч татварын тайланг дараагийн татварын жилд багтаан залруулж болно.”, 31.4-д “Татварын хяналт шалгалт хийхээр татвар төлөгчид мэдэгдсэнээс хойш энэ хуулийн 31.1-д заасан тайлангийн залруулгыг хийхгүй.”, 31.5-д “Татвар төлөгчийн хүсэлтээр тайланд залруулга хийсэн нь хуульд заасан хугацаанд төлөөгүй татварын алдангиас чөлөөлөх үндэслэл болохгүй”, 31.6-д “Тайлангийн ногдлыг бууруулах залруулга хийсэн нь түүнийг хийхээс өмнө тооцсон алдангийн хэмжээг өөрчлөх үндэслэл болохгүй” гэж тус тус зохицуулсантай нийцэж байгаа бөгөөд энэ талаар анхан шатны шүүх зөв дүгнэсэн.

2.8. Учир нь хуулийн дээрх зохицуулалтаас үзвэл дараагийн татварын жилд багтаан татварын тайландаа залруулга хийж болохоор хуульчилсан байхад нэхэмжлэгч “Н” ХХК-иас 2024 оны 02 дугаар сарын 28-ны өдрийн 2524200952 дугаар томилолт үүссэний дараа буюу 2024 оны 03 дугаар сарын 20-ны өдөр “2020 оны нийт 464,173,018.18 төгрөгийн үнийн дүнтэй 20 ширхэг хий бичилттэй төлбөрийн баримтаар худалдан авалт хийсэн үйлдлээ 2023 оны 06 сарын нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тайландаа оруулж залруулга хийх” агуулга бүхий хүсэлтийг ТУНС программаар явуулсан нь хуульд заасан хугацаанаас даруй 3 жилийн дараа гаргасан, энэ хугацааны нөхөн татвар ногдуулсаны алданги төлөх нь зүйтэй гэж шүүх үзлээ.

3. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13 дугаар зүйлд “Албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тавигдах шаардлага”, 13.1-д “Дараах нөхцөлийг нэгэн зэрэг хангасан зардлыг албан татвар ногдох орлогоос хасаж тооцно”, 13.1.3-д “зардал бодитой гарсан бөгөөд Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлд заасан баримт болон холбогдох бүртгэлээр баталгаажсан байх” гэж тус тус заасан.

3.1. Хуулийн дээрх зохицуулалтаас үзэхэд албан татвар ногдох орлогоос хасагдах зардалд тавигдах шаардлагын хувьд хуульд заасан нөхцөлийг нэгэн зэрэг хангасан зардлыг албан татвар ногдох орлогоос хасч тооцохоор байна.

3.2. Гэтэл нэхэмжлэгчийн тайлагнасан 464,173,018.18 төгрөг бүхий хасагдах зардал нь дээрх хуульд заасан баримт болон холбогдох бүртгэлээр баталгаажаагүй хий бичилттэй падаанаар тайлагнасан зардал болох нь тогтоогдож байх төдийгүй нэхэмжлэгч “Н” ХХК нь нийт 20 ширхэг баримтаар 464,173,018.18  төгрөгийн хий бичилттэй падаанаар татвар ногдох орлогоо бууруулсан зөрчлөө хүлээн зөвшөөрсөн байх тул энэ талаарх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэлтэй.

3.3. Тодруулбал, Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.5-д “Албан татвар суутган төлөгч нь бэлтгэн нийлүүлэгчид албан татвар төлсөн нь нэхэмжлэл, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын падаан, нягтлан бодох бүртгэлийн бусад баримтад тусгагдаагүй бол уг албан татварыг хасаж тооцохгүй” гэх зохицуулалтын дагуу дээрх зөрчил нь Татварын ерөнхий газрын 2025 оны 06 дугаар сарын 12-ны өдрийн 07/1695 дугаар албан бичиг, хэрэгт авагдсан баримт, холбогдох аж ахуйн нэгжүүдийн танилцуулга, хэргийн оролцогчдын тайлбаруудаар “Н” ХХК нь хий бичилттэй падаан ашиглаж татвар ногдох орлогоос хасаж тооцсон, түүнийгээ хуулийн хугацаанд багтаан залруулаагүй болох нь тус тус тогтоогдож байх тул нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн “... анхан шатны баримтыг тулгаж шалгаагүй, тэр үед 20 тэрбум төгрөгийн борлуулалтын орлого тайлагнасан ...” гэх гомдол үндэслэлгүй.

4. Түүнчлэн нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа “... “Н” ХХК нь НӨАТ-ын 2023 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар 1,508,517,328 төгрөгийн татварын илүү төлөлттэй байсан бөгөөд тайлангийн засвараар ногдуулсан 317,509,117 төгрөгөөр илүү төлөлтийг бууруулж 1,091,008,211 төгрөгийн илүү төлөлттэй байна ... НӨАТ-ын илүү төлөлттэй бол илүү төлөлтийг хасаад дутуу төлөлттэй бол торгууль, алданги ногдуулж, илүү төлөлттэй бол зөвхөн нөхөн татвар ногдуулдаг ...” гэж дурддаг бөгөөд тус тайлбарыг хүлээн авах боломжгүй.

4.1. Учир нь Татварын ерөнхий хуулийн 72 дугаар зүйлийн 72.3-д “Энэ хуулийн 72.1-д заасан мөнгөн хөрөнгийг татвар төлөгч зөвшөөрвөл энэ хуулийн 49.1.2, 49.1.3-т заасан журмаар шийдвэрлэх бөгөөд энэ нь тухайн илүү төлөлтийн дүнд энэ хуулийн 73 дугаар зүйлд заасны дагуу алданги тооцохгүй байх үндэслэл болохгүй.” гэж,

“Илүү төлсөн албан татварыг буцаан олгох, хяналт тавих, нягтлан бодох бүртгэлд тусгах журам”-ын Хоёр. Буцаан олгох илүү төлсөн албан татварыг тодорхойлох, бүртгэх гээд 2.1-д “Албан татвар төлөгч нь буцаан олголт авах хүсэлтээ жилийн эцсийн албан татварын тайлангийн хамт харьяалах татварын албанд цахим, эсхүл цаасан хэлбэрээр хүргүүлнэ” гэж тус тус зохицуулсанчлан нэхэмжлэгч компаниас илүү төлөлттэй холбоотой буцаан олголтыг авахдаа тухайн хүсэлтээ жилийн эцсийн татварын тайлангийн хамт харьяалах татварын албанд хүргүүлэх учиртай.

4.2. Гэтэл хэрэгт үүнтэй холбоотой хүсэлт, бусад ямарваа нэг баримт авагдаагүй байх тул нөхөн татвар, торгууль, алдангийг илүү төлөлтөөс хасч зөвхөн нөхөн татвар ногдуулах хууль зүйн үндэслэлгүй.

4.3. Анхан шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэхдээ хэргийн оролцогчдын тайлбар, хэрэгт авагдсан нотлох баримтуудыг үнэн зөв, эргэлзээгүй, ач холбогдолтой талаас нь үнэлж, хэргийн үйл баримт, бодит нөхцөл байдлыг зөв тодорхойлсон, хэрэглэх ёстой хуулийг зөв тайлбарлаж хэрэглэсэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны журмыг зөрчөөгүй байх тул шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхих нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзлээ.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.1-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 630 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн Ж.Э давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д зааснаар нэхэмжлэгчээс давж заалдах гомдол гаргахдаа төлсөн 70200 /далан мянга хоёр зуу/ төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5 дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж хэргийн оролцогч нар үзвэл магадлалыг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

 

ШҮҮГЧ                                                       С.МӨНХЖАРГАЛ

 

ШҮҮГЧ                                                       Э.ЛХАГВАСҮРЭН

 

ШҮҮГЧ                                                        Д.ОЮУМАА