“МД” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

 

            Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх бүрэлдэхүүн:

 

            Даргалагч: Шүүгч О.Оюунгэрэл

            Бүрэлдэхүүнд оролцсон: Шүүгч З.Ганзориг

            Илтгэгч: Шүүгч Т.Энхмаа

 

            Давж заалдах гомдол гаргасан: “МД” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал С.А,

            Нэхэмжлэгч: “МД” ХХК

Хариуцагч: Сангийн яамны ХААУБ Д.Г

Гуравдагч этгээд: ШЕЗ

           

Нэхэмжлэлийн шаардлага: “ХААУБ Д.Г-ын  2025 оны 04 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 13 дугаар дүгнэлтийн 4.1, 4.2 дахь хэсгийг тус тус хүчингүй болгуулах”-

 

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн 891 дүгээр шийдвэр;

 

            Шүүх хуралдааны оролцогчид:

            Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Э.Ч

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч: Н.Э нар;

            Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Б.Хатантуул

            Хэргийн индекс: 128/2025/0579/3

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

            1. Нэхэмжлэгч “МД” ХХК нь Сангийн яамны ХААУБ Д.Г-д холбогдуулан “ХААУБ Д.Г-ын 2025 оны 04 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 13 дугаар дүгнэлтийн 4.1, 4.2 дахь хэсгийг тус тус хүчингүй болгуулах”-аар маргажээ.

            2. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн 891 дүгээр шийдвэрээр Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.5.1, 56.5.3, 56.6.1-д заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн байна.

            3. Нэхэмжлэгч “МД” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал С.А давж заалдах гомдолдоо:

            3.1. “МД” ХХК нь 2024 оны 10 дугаар сард ШЕЗ-өөс зарласан Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын үйлчилгээ үзүүлэх тендер шалгаруулалтад оролцож, шалгаран ШЕЗ-ийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 01/1992 тоот гэрээ байгуулах тухай албан бичиг ирүүлснээр гэрээг байгуулсан болно.

            3.2. Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд зааснаар төрийн (төсвийн) худалдан авах ажиллагааны оролцогч байж болохгүй тухай зөвлөмжийн хүрээнд нэхэмжлэгч нь 2024 оны 12 дугаар сарын 27-нд албан ёсоор гэрээнээс татгалзах хүсэлтээ нэн даруй илгээж, өөрийн зүгээс хамаарах бүхий л арга хэмжээгээ авч зохих ёсоор мэдэгдэл албан бичгүүдийг явуулсан. Хэдийгээр дээрх хуулийг мэдээгүй нь манай шийдвэр гаргах түвшний алдаа гэлээ ч үүнийг хүлээн авсан тал огт буруугүй гэж дүгнэн цаашлаад хар жагсаалтад оруулсан нь үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Манай компанийн үүсгэн байгуулагч ард түмний төлөөлөгч болон УИХ-д сонгогдсоноос хойш 3 сарын дараа, анх удаа төрийн тендерт оролцсон тул бид энэ талаар мэдээлэл мэдлэггүй байсан болно.

            3.3. Тендерийн комисс болох үнэлгээний хороо нь сонгон шалгаруулалт явуулахдаа, мөн гэрээний санал илгээхдээ, гэрээг байгуулахдаа гээд 3 удаа тендер нь хуульд нийцсэн эсэхийг нягталсан байх ёстой бөгөөд хуульд заасан шаардлага шалгуур хангасан, сонирхлын зөрчлийн хоригт ороогүй эсэхийг нягтлах нь тендерийн комисс буюу үнэлгээний хорооны үүрэг билээ. Сонгон шалгаруулалтын комисс хуулийн 7-р зүйлд зааснаар оролцогчийн ерөнхий шаардлагыг магадлах бөгөөд аль нэг нөхцөл үүссэн бол ерөнхий шаардлагыг хангаагүй гэж үзэхээр заасны нэг нь дээрх хориг байна. Хуулийн байгууллага, хууль хэрэгжүүлэгч төв байгууллага нь хянах үүргээ биелүүлээгүй асуудалд хэн хариуцлага тооцох ёстой вэ гэдэг нь эргэлзээтэй хэвээр үлдлээ.

            3.4. Хяналт шалгалт хийсэн улсын байцаагч Д.Г нь 13 дугаартай дүгнэлтийг гаргасан ба манай компанийг хуурамч баримт бичиг ирүүлсэн гэж үзэн, дүгнэлтийн 4.2 дахь хэсэгтээ Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.1.1 дэх заалтыг үндэслэн “МД” ХХК-ийг тендер шалгаруулалтад оролцох эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн жагсаалтад бүртгэх саналыг гаргаж, Сангийн яаманд хүргүүлсэн нь үндэслэлгүй байна. Нийтэд илэрхий зүйлийн талаар хуурамч баримт бичиг ирүүлсэн гэж дүгнэсэн нь үндэслэлгүй байна. Өөрөөр хэлбэл гэрээний талууд аль аль нь алдаа гаргасан, үүнийгээ засаж залруулах, эсвэл хугацаанаас нь өмнө цуцлах (эрхийн хүрээнд), аль нэг тал гэм хорыг хариуцах зэрэг хэлбэрээр гэрээний харилцаагаа зохицуулахаар байхад зөрчлийн арга хэмжээг авч хар жагсаалтад бүртгэж байгаа нь үндэслэлгүй гэж үзэж байна. Мөн гэрээний талууд үйл баримтын талаар маргаагүй, харин гэрээг цуцалж болох эсэх талаар саналууд солилцож байсан бөгөөд нэхэмжлэгч ямар нэгэн байдлаар гэрээний үүргээ зөрчөөгүй, улсын байцаагчийн шалгалтын хугацаанд талуудын хооронд байгуулсан гэрээ цуцлагдаагүй байсан ба анхан шатны шүүхийн шийдвэр гарсны дараа талууд гэрээг дүгнэж цуцалсан. Түүнчлэн нэхэмжлэгч тал даатгуулагчийн болон нийтийн эрх ашиг сонирхлыг хамгаалах үүднээс дараагийн тендер зарлагдаж, бусад хуулийн этгээдтэй даатгалын гэрээг байгуулах хүртэл эрсдэлийг хамгаалж, үүргээ биелүүлж байсныг дурдах нь зүйтэй байна.

            3.5. Даатгуулагч буюу гуравдагч этгээд 2025 оны 01 дүгээр сарын 03-ны өдөр 03/07 дугаар албан бичгээр гэрээний талаар чиглэл, зөвлөмж хүсэж Сангийн яаманд хандсан байдаг бөгөөд хариуцагчийн зүгээс Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.6.3-т “Гэрээний үүргийн гүйцэтгэлд гарсан алдааг залруулах зөвлөмжийг захиалагчид хүргүүлэх” гэж заасны дагуу аливаа гэрээтэй холбоотой асуудалд чиглэл, зөвлөмж өгөөгүйн улмаас нэхэмжлэгч мөн хуулийн 56.7-т “Энэ хуулийн 56.6.2, 56.6.3-т заасан дүгнэлт, зөвлөмжийг холбогдох эрх бүхий албан тушаалтан, байгууллагад хүргүүлснээс хойш ажлын 15 өдрийн дотор дүгнэлт, зөвлөмжийн хэрэгжилтийн талаар улсын байцаагчид хариу мэдэгдэнэ” гэж заасны дагуу хариу мэдэгдэх боломжгүй болсон. Өөрөөр хэлбэл гэрээ байгуулагдаад даатгуулагчаас чиглэл, зөвлөмж хүссэн хүсэлтэд аливаа хариуг хариуцагч өгөөгүй, гэрээнээс татгалзах болон цуцлагдах хугацаа хүртэл ямар мэргэжлийн арга зүйн чиглэл, зөвлөмж, ажиллагаа явуулсан нь тодорхойгүйгээр шууд дүгнэлт гаргаж, нэхэмжлэгчийн гэрээнээс татгалзах болсон шалтгааныг зөрчил гэж үзэж, өөр ажиллагааг явуулах, дутуу хийх зэргээр гэрээний талуудын эрхэд халдсан гэж үзэж байна.

            3.6. Түүнчлэн гэрээг цуцалж болох эсэх санал солилцож байсан, талууд гэрээг цуцлах шийдвэр гаргасан нь гэрээний харилцааг үргэлжлүүлэхээс татгалзсан үр дагаврыг үүсгэхээс биш тендерт оролцох эрхээ хязгаарлуулах үр дагавар үүссэн эсэхийг, ямар шалтгааны улмаас гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй, цаашид биелүүлэх боломжгүй болсон нөхцөлийг тогтоогоогүй атлаа гэрээгээр хүлээсэн үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй болж гэрээг цуцлах санал гаргасны төлөө ямар үндэслэлээр хар жагсаалтад бүртгэсэн, цаашид тендерт оролцох эрхийг хязгаарлаж байгаа зэрэг нь үндэслэлгүй байна.

            3.7. Өөрөөр хэлбэл, төрийн худалдан авах ажиллагааны хүрээнд байгуулагдсан гэрээ цуцлагдсан тохиолдол бүрд гүйцэтгэгч этгээдийн тендерт оролцох эрхийг хязгаарлана гэж үзэхгүй бөгөөд ХААУБ-д нөхцөл байдлыг тогтоох бүрэн эрхийг олгосон нь тендерт оролцох эрхийг хязгаарлах хариуцлага хүлээлгэхийн өмнө тухайн зөрчлийн шалтгаан нөхцөлийг шалгаж, зөвхөн буруутай тохиолдолд арга хэмжээ авахыг үүрэг болгосон байтал эдгээр үйл баримтыг тогтоогоогүй атлаа тендерт оролцох эрхээ хязгаарлуулах хуулийн этгээд гэж тогтоогоод байгаа нь үндэслэлгүй байна. Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд нийцсэн эсэхэд дүгнэлт өгөх боломжгүй байна гэж улсын байцаагчийн дүгнэлтийн 3.2-д тодорхойлсон хэр нь тэрхүү хуулийг зөрчсөн гэж үзэж Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56.6-д зааснаар тендер шалгаруулалтад оролцох эрхийг хязгаарласан нь хууль хэрэглээний зөрчилтэй байдлыг бий болгож байгаа ба энэ талаар анхан шатны шүүх дээрх мэтгэлцээнийг шүүх хэрхэн үнэлж дүгнэсэн талаараа шийдвэртээ огт тусгаагүй мөн ойлгомжгүй байна.

            3.8. Шүүх шийдвэрийнхээ үндэслэх хэсгийн 4 дэх хэсэгт тэмдэглэсэн үүсгэн байгуулагчийн хувь эзэмшил болон тогтоолыг шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад тогтоосон гэх боловч эрх хязгаарлах сөрөг үйлчлэлтэй акт гаргаж буй улсын байцаагчийн хяналт шалгалтын явцад дээрх үйл баримтыг огт тогтоож шалгаагүй, магадлаагүй болно.

            3.9. Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.6.1 дэх заалтыг баримт бичгийг өөрчилсөн, худал мэдүүлсэн, мэргэжлийн алдаа гаргасан зэрэг ноцтой зөрчил оногдуулдаг шийтгэлийн нэг төрөл. Бидний хувьд гэрээ байгуулагдмагц хянуулсны дүнд зөрчилдөөн үүсэж болзошгүй нөхцөл байдал болохыг дүгнэн нэн даруй гэрээнийхээ нөгөө талд хандсан асуудлыг шийдвэрлэх бүхий л алхмыг хийсэн. Улсын байцаагч нь мэргэшсэн хуульчдад зөвлөмж хүргүүлэх, хариуцлагын асуудлыг огт дурдаагүй хэр нь хуультай зөрчилдөх нөхцөл үүсэж болзошгүй гэж санаачилга гаргасан талыг “эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн” хар жагсаалтад оруулахаар дүгнэлт гаргаж буй хууль тогтоомж хийгээд шударга ёсонд нийцэхгүй байна. Энэхүү жагсаалт нь 3 жилийн хугацаатай гэх боловч үйл ажиллагааны бүхий л явцад дурдагдах эрх зүйн байдлыг ноцтой дордуулсан шийтгэл юм.

            3.10. Шүүхээс нотлох баримт цуглуулсан эсэх талаар болон сонсох ажиллагааны талаарх нэхэмжлэгчийн үндэслэлд огт дүгнэлт өгөөгүй байна. Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулиар захиргааны акт гаргахад сонсох болон мэдэгдэх ажиллагааг зохицуулаагүй тул Захиргааны ерөнхий хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.3-т “Захиргааны байгууллагын үйл ажиллагааг тухайлсан хуулиар зохицуулаагүйгээс бусад харилцааг энэ хуулиар зохицуулна” гэж заасны дагуу тус хууль хэрэглэгдэхээр байна.

            3.11. Захиргааны ерөнхий хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1-д “Захиргааны байгууллага захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагаанд хамаарах бодит нөхцөл байдлыг тогтооно.”, 24.2-т “Энэ хуулийн 24.1-д заасан бодит нөхцөл байдлыг тогтооход ач холбогдол бүхий шаардлагатай ажиллагаа хийх, нотлох баримтыг цуглуулах, үнэлэх үүргийг захиргааны байгууллага хүлээнэ.”, 26 дугаар зүйлийн 26.1-д “Захиргааны акт, захиргааны гэрээг батлан гаргахын өмнө эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж болзошгүй этгээдэд захиргааны шийдвэр гаргахад ач холбогдол бүхий нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломж олгоно” гэж заасан. Гэтэл ХААУБ-аас нөхцөл байдлыг тогтоож, үндэслэл бүхий шийдвэр гаргах ажиллагааг хийгээгүй, эрх нь хөндөгдөж болзошгүй компанийг оролцуулан тайлбар, санал гаргах боломжийг олгох үүргээ хэрэгжүүлээгүй, гэрээний харилцаа үргэлжилж буй эсэх талаар ч нөхцөлийг тогтоохгүйгээр ... компани буруутай мэдүүлгээс шалтгаалан гэрээнээс татгалзах санал гаргасан, үүнийг өөрсдөө мэдүүлсэн тул ... Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийг зөрчсөн эсэх талаар шалгах шаардлагагүй... гэж үзсэн нь мөн Захиргааны ерөнхий хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1, 26 дугаар зүйлийн 26.1-д заасныг зөрчсөн хууль бус шийдвэр болжээ.

            3.12. Анхан шатны шүүх улсын байцаагчийн дүгнэлтийг нотлох гэж өөрсдөө баримт цуглуулж хэргийг шийдвэрлэж буй нь үндэслэлгүй байна. Улсын байцаагч дүгнэлтээ үнэн зөв үндэслэл бүхий гаргасан уу хийвэл зохих ажиллагааг хийсэн үү, баримт нотолгоог цуглуулсан уу, сонсох ажиллагааг хуульд заасны дагуу хийсэн үү, шийтгэл ногдуулж буй хуулийн этгээд өөрсдөө эхэлж мэдэгдэж асуудлыг тавьсан зэргийг харгалзсан уу гэх зэрэг хуульд нийцсэн шударга ёсыг хангасан эсэхэд талуудын мэтгэлцсэн асуудал огт дүгнэлт өгөлгүйгээр өөрсдийн цуглуулсан баримтаар дүгнэлтийг зөвтгөснийг хүлээн зөвшөөрөх үндэслэлгүй байна.

Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү” гэжээ.

 

ХЯНАВАЛ:

 

Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.3-д зааснаар хэргийг бүхэлд нь хянав.

 

Маргаан бүхий үйл баримтын талаар:

 

1. Нэхэмжлэгч “МД” ХХК нь 2024 оны 8 дугаар сард ШЕЗ-өөс зарласан “Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын үйлчилгээ үзүүлэх тендер шалгаруулалт”-д оролцон шалгарч, ШЕЗ 2024 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдрийн “Гэрээ байгуулах тухай” 01/1992 дугаар албан бичиг ирүүлсэн байна.
2. Нэхэмжлэгч /даатгагч/ “МД” ХХК болон даатгуулагч ШЕЗ-ийн хооронд 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын D24705ХХХХ дугаартай гэрээг 2024 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн 00 цагаас 2025 оны 12 дугаар сарын 21-ний өдрийн 24 цаг хүртэл хүчинтэй байх хугацаагаар байгуулжээ.
3. Үүний дараа нэхэмжлэгч “МД” ХХК нь 2024 оны 12 дугаар сарын 27-ны өдрийн 01/11-1933 дугаартай албан бичгээр “Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2-т зааснаар манай компани төрийн худалдан авах ажиллагаанд оролцогч байж болохгүй нөхцөл байдал үүссэн тул Иргэний хуулийн 204 дүгээр зүйлийн 204.1-д заасны дагуу гэрээнээс татгалзаж байна” гэж ШЕЗ-д мэдэгдсэн байна.
4. ШЕЗ 2025 оны 01 дүгээр сарын 03-ны өдөр “...гэрээтэй холбоотой асуудалд улсын байцаагчийн дүгнэлт гаргаж, мэргэжил арга зүйн чиглэл өгнө үү” гэх агуулга бүхий 03/07 дугаар албан бичгээр Сангийн яаманд ханджээ.
5. Харин дээрх албан бичгийн дагуу 3 сар 21 хоногийн дараа Сангийн яамны ХААУБ-ийн маргаан бүхий 2025 оны 04 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 13 дугаар дүгнэлтийн;

4.1-т “МД” ХХК-тай холбоотойгоор Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56.5.1, 56.5.3 дахь заалтад заасан нөхцөл үүссэн гэж үзэх үндэслэлтэй

4.2-т Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.6.1 дэх заалтыг үндэслэн “МД” ХХК-ийг тендер шалгаруулалтад оролцох эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн жагсаалтад бүртгэх саналыг санхүү,төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлэхийг мэдэгдэж байна” гэснийг нэхэмжлэгч хуулийн этгээд эс зөвшөөрч маргажээ.

 

Хууль хэрэглээний талаар:

 

6. Нэхэмжлэгч “МД” ХХК нь ШЕЗ-өөс 2024 онд зарласан Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын үйлчилгээ үзүүлэх тендерт Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн дагуу оролцож, шалгаран даатгалын гэрээ байгуулсан асуудлаар ямар нэгэн гомдол гараагүй, энэ талаар хэргийн оролцогчдын хэн аль нь маргаагүй тул давж заалдах шатны шүүх Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.5-д заасны дагуу хэргийн оролцогчдын маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийх хууль зүйн үндэслэлгүй гэж үзлээ.
7. “МД” ХХК болон даатгуулагч ШЕЗ-ийн хооронд 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр байгуулсан “Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын D24705ХХХХ дугаартай гэрээ”-ний Ерөнхий зүйлийн 1.2-т “Талууд энэ гэрээ хэрэгжүүлэхдээ Монгол улсын Үндсэн хууль, Иргэний хууль, Монгол Улсын шүүхийн тухай хууль, Даатгалын тухай хууль болон холбогдох бусад хууль тогтоомжийг дагаж мөрдөх”-өөр заасан байна.
   1. Даатгалын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.2-т “Даатгагч, даатгуулагчийн хооронд үүсэх гэрээний харилцааг Иргэний хуулиар зохицуулна.”, Иргэний хуулийн 431 дүгээр зүйлийн 431.1-д “Даатгалын гэрээгээр даатгагч нь даатгалын тохиолдол бий болоход даатгуулагчид учирсан хохирол буюу хэлэлцэн тохирсон даатгалын нөхөн төлбөрийг төлөх, даатгуулагч нь даатгалын хураамж төлөх үүргийг тус тус хүлээнэ.” гэж тус тус хуульчилснаас дүгнэхэд, нэхэмжлэгч “МД“ ХХК болон ШЕЗ-ийн хооронд байгуулсан “Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн үйлчилгээтэй холбоотой даатгалын гэрээ”-г цуцлах харилцааг Иргэний хууль, Даатгалын хууль болон талуудын хооронд байгуулсан даатгалын гэрээг үндэслэн маргааныг шийдвэрлэхээр зохицуулсан байна.
8.  Тухайлбал “МД” ХХК болон даатгуулагч ШЕЗ-ийн хооронд 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр байгуулсан “Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын D24705ХХХХ дугаартай гэрээ”-ний 12.2 дахь хэсэгт “Маргааныг эв зүйгээр шийдвэрлэж чадахгүйд хүрвэл Санхүүгийн зохицуулах хороонд, хорооны шийдвэрийг эс зөвшөөрөл шүүхээр шийдвэрлүүлнэ” гэж гэрээтэй холбоотой маргааныг шийдвэрлэх зохицуулалтыг Улсын байцаагч дүгнэлт гаргахдаа анхаарч үзээгүй, ШЕЗ-ийн “...гэрээ цуцлахтай холбоотой асуудлаар дүгнэлт гаргуулах, мэргэжил арга зүйн чиглэл авах хүсэлтийн хүрээнээс хэтэрсэн, гэрээний оролцогчдын маргаагүй асуудлаар дүгнэлт хийсэн нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.2.4-т “захиргааны шийдвэр гаргах ажиллагааг өргөдөл, гомдлын үндсэн дээр үүсгэсэн бол түүнийг тусгах;” гэсэн заалтыг зөрчсөн байна.
9.  Маргаан бүхий Сангийн яамны ХААУБ-ийн 2025 оны 13 дугаар дүгнэлтийн “Тодорхойлох нь” хэсгийн 3.1-д “...“МД” ХХК-ийн ШЕЗ-тэй байгуулсан 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдрийн D24705ХХХХ/ШЕЗ164 дугаартай гэрээнээс татгалзсан асуудал нь “...Нийтийн албанд болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд нийцсэн эсэхэд дүгнэлт гаргах боломжгүй байна” /1хх-ийн 46 дахь талд/ гэсэн атлаа энэхүү дүгнэлтийн эсрэг нэхэмжлэгчийн цаашид тендерт оролцох эрхийг хөндсөн шийдвэр гаргасан байна.
10. Нэхэмжлэгчийн тендерт ирүүлсэн материал, Тендерийн үнэлгээний хорооны шийдвэртэй холбогдуулан талууд маргаагүй, ямар нэг гомдол гараагүй, тендерт ялагчтай гэрээ байгуулснаар тендер шалгаруулалтын үйл ажиллагаа нэгэнт явагдаад дуусгавар болсон байхад даатгалын гэрээнээс татгалзсан асуудлаар Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн дагуу улсын байцаагч дүгнэлт гаргасан нь үндэслэлгүй.
11. Хариуцагч улсын байцаагч маргаан бүхий дүгнэлтдээ Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.5.1-д “худалдан авах ажиллагаанд оролцоход оролцогчийн ерөнхий болон чадавхын шаардлага, туршлагыг хангах талаар хуурамч баримт бичиг, эсхүл бусад этгээдийн баримт бичгийг өөрчилж тендер ирүүлсэн;”, 56.5.3-т “улс, орон нутгийн төсөв болон захиалагчийн хөрөнгөөр худалдан авах гэрээний үүргээ гүйцэтгээгүйн улмаас гэрээ цуцлагдсан, гэрээнээс татгалзсан, эсхүл захиалагч хохирол барагдуулахыг шаардсан;” гэж заасан нөхцөл үүссэн гэж дүгнэн, нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийг цаашид тендерт оролцох эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн жагсаалтад бүртгэх санал гаргасан нь Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.5-т “Худалдан авах гэрээний үүргийн гүйцэтгэлийн харилцааг хуульд өөрөөр заагаагүй бол Иргэний хуулиар зохицуулна.” гэсэн заалттай зөрчилдсөн, гэрээний талуудын маргаагүй асуудлаар нэхэмжлэгчийн хууль ёсны эрхийг дордуулсан, хууль зүйн үндэслэлгүй дүгнэлт болжээ.
12. Маргааны энэ тохиолдолд нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн хувьд “даатгалын гэрээний үүргээ гүйцэтгээгүй” гэх Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.5.3-д заасан урьдчилсан нөхцөл бүрдээгүйн зэрэгцээ хариуцагчийн дүгнэлтэд тодорхойлсон “зөрүүтэй мэдээлэл ирүүлсэн” гэх нөхцөл ч тус хуулийн 56.5.1 дэх заалтын агуулгад тусгагдаагүй. Тодруулбал, улсын байцаагчийн дүгнэлтэд заасан “тендер шалгаруулалтад оролцох эрхээ хязгаарлуулсан этгээдийн жагсаалт”-д бүртгэх үндэслэл дээрх байдлаар бүрдээгүйгээс гадна тендер шалгаруулалтад үл хамаарах харилцаанд хамаатуулж гаргасан нь хууль зүйн үндэслэлгүй.
13. Талууд /даатгагч, даатгуулагч/-ын хооронд 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр байгуулсан D24705ХХХХ дугаартай Даатгалын гэрээний 10.2.5-д “Хуульд заасан бусад үндэслэл”-ээр гэрээ дуусгавар болох, 10.3-т “...Гэрээг хугацаанаас нь өмнө цуцлах саналтай бол энэ тухай нөгөө талдаа 1 сарын өмнө бичгээр мэдэгдсэн байна.” гэж заасныг үндэслэн “МД” ХХК нь ШЕЗ-д гэрээ цуцлах хүсэлтээ 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр мэдэгдэж, гэрээнд заасан даатгалын хураамж болох 1,201,200,000.00 /нэг тэрбум хоёр зуун нэг сая хоёр зуун мянга/ төгрөгийг даатгуулагч ШЕЗ-д 2025 оны 1 дүгээр сарын 28-ны өдөр буцаан шилжүүлж хохиролгүй болгосон байна.
14.  Иргэний хуулийн 204 дүгээр зүйлийн 204.1-д “Аль нэг тал нь гэрээнээс татгалзах бол энэ тухай нөгөө талдаа мэдэгдэнэ.”, 221 дүгээр зүйлийн 221.1-д “Хүндэтгэн үзэх үндэслэл байвал урт хугацаатай гэрээний талууд гэрээ дуусгавар болох хугацааг харгалзахгүйгээр гэрээнээс татгалзаж болно.”, 221.4-т “Эрх бүхий этгээд гэрээ цуцлах үндэслэл байгааг мэдсэнээс хойш ердийн боломжит хугацааны дотор гэрээнээс татгалзаж болно.” гэж гэрээний талуудын гэрээнээс татгалзах харилцааг иргэний хуулиар хуульчлан зохицуулсан байна.
15.  ШЕЗ-ийн 2025 оны 1 дүгээр сарын 03-ны өдрийн №03/07 дугаар албан бичгээр “...гэрээтэй холбоотой асуудалд улсын байцаагчийн дүгнэлт гаргаж, мэргэжил арга зүйн чиглэл өгнө үү” гэсэн хүсэлтэд “МД” ХХК гэрээнээс татгалзсаныг зөрчил гэж үзэн хариуцагч Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 56 дугаар зүйлийн 56.5.3-т заасан үндэслэлээр гэрээг цуцлах асуудалтай холбогдуулж дүгнэлт хийсэн нь үндэслэлгүй бөгөөд уг дүгнэлтийн улмаас нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол зөрчигдсөн байна.
16. Нэхэмжлэгч “МД” ХХК болон ШЕЗ-ийн хооронд 2024 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр байгуулсан Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгалын D24705ХХХХ дугаартай гэрээ нь анхан шатны шүүхээр маргааныг хянан шийдвэрлэхээс өмнө цуцлагдсан, дахин тендер зарлаж “ХД” ХХК тендерт ялж 2025 оны 05 дугаар сарын 27-ны өдөр ШЕЗ-тэй “Ш-ийн амь нас, эрүүл мэндийн даатгал”-ын Г25629ХХХ дугаартай гэрээ байгуулсан нь нийтэд илэрхий нотлох шаардлагагүй үйл баримт байна. Өөрөөр хэлбэл нэгэнт цуцлагдан дуусгавар болсон гэрээтэй холбоотой асуудлаар захиргааны акт гаргасан нь Захиргааны ерөнхий хуулийн 4.2 дугаар зүйлийн 4.2.1-д “хуульд үндэслэх;”, 4.2.5-д “зорилгодоо нийцсэн, бодит нөхцөлд тохирсон, шийдвэр нь үндэслэл бүхий байх;” гэсэн захиргааны үйл ажиллагааны зарчимтай нийцэхгүй байна.
17. Иймд нэхэмжлэгчийн давж заалдах гомдлыг хангаж, анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгон нэхэмжлэгч “МД” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж давж заалдах шатны шүүх үзэв.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 121 дүгээр зүйлийн 121.1.2 дахь заалтыг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2025 оны 12 дугаар сарын 03-ны өдрийн 128/ШШ/2025/0891 дүгээр шийдвэрийг хүчингүй болгож, Захиргааны ерөнхий хуулийн 4.2 дугаар зүйлийн 4.2.1, 4.2.5, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 39.5, 56 дугаар зүйлийн 56.5.1, 56.5.3-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч “МД” ХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж, Сангийн яамны ХААУБ-ийн 2025 оны 04 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 13 дугаар дүгнэлтийн 4.1, 4.2 дахь хэсгийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангасугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3 дахь хэсэгт заасныг баримтлан нэхэмжлэгчээс давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70200 төгрөгийг улсын төсөвт хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5 дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж хэргийн оролцогч, тэдгээрийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар үзвэл магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

ШҮҮГЧ                                                             О.ОЮУНГЭРЭЛ

ШҮҮГЧ                                                              З.ГАНЗОРИГ  

 ШҮҮГЧ                                                             Т.ЭНХМАА