“Тгт” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

 Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн

Шүүх бүрэлдэхүүн:

Даргалагч: Шүүгч Н.Хонинхүү

Бүрэлдэхүүнд оролцсон: Шүүгч Г.Билгүүн

Илтгэгч: Шүүгч А.Сарангэрэл,

 

Давж заалдах гомдол гаргасан хэргийн оролцогч: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Н

Хэргийн оролцогчид:

Нэхэмжлэгч: “Тгт” ХХК

Хариуцагч: Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс

Нэхэмжлэлийн шаардлага: “Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-24240000*** дугаартай Татварын нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах тухай

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 96 дугаар шийдвэр,

Шүүх хуралдаанд оролцогчид: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Н, нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Б.Тж, хариуцагч Ч.Бс, Б.См, хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Дс

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: М.Ч

Хэргийн индекс: 128/2025/0925/3

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 96 дугаар шийдвэрээр:

“Татварын ерөнхий хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.48, 15 дугаар зүйлийн 15.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.1, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1, 7 дугаар зүйлийн 7.4, 7.4.3, 10 дугаар зүйлийн 10.1.2, 30 дугаар зүйлийн 30.1, 30.2, 30.6-д заасныг тус тус баримтлан “Тгт” ХХК-иас Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс нарт холбогдуулан гаргасан татварын улсын байцаагч нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-24240000*** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож” шийдвэрлэжээ.

2.Давж заалдах гомдлын агуулга: Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Э.Н дараах үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч байна. Үүнд:

Анхан шатны шүүх Татварын ерөнхий хууль болон Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн холбогдох заалтуудыг буруу тайлбарлан хэрэглэсэн, хэрэгт авагдсан нотлох баримтыг буруу үнэлсэн тул анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлагыг хангаагүй. Тодруулбал,

2.1. Шүүх ААНОАТТХ-ийн холбогдох заалтуудыг зөв тайлбарлан хэрэглэж нэхэмжлэгчийн маргаж буй үндэслэлд үндэслэл бүхий дүгнэлт хийж чадаагүй. Шүүх шүүхийн шийдвэрийн 8-д Э.О нь өөрийн 100 хувийн хувьцаа эзэмшдэг "Тгт" ХХК (ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлүүд эзэмшдэг)- ийн хувьцааг бүхэлд нь Ш.Эбт бэлэглэсэн үйл баримтыг "төрийн байгууллагаас олгосон эрхийг борлуулсан, шилжүүлсэн орлого олсон" гэж дүгнэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна.

Учир нь, 2019.03.22-ны өдөр батлагдаж, 2020.01.01-ний өдрөөс эхлэн хүчин төгөлдөр дагаж мөрдөгдсөн ААНОАТТХ-ийн 30 дугаар зүйлд "Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний татварын харилцаа"-г нарийвчлан зохицуулсан. Энэхүү зүйлийн 30.2-т "Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно." гэж заасан.

Гэтэл Э.О нь МУ-***766, MV-***765, MV-***285 дугаартай ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч "Тгт" ХХК-д эзэмшиж байсан өөрийн 100 хувийн хувьцааг 2020.08.25-ны өдөр Ш.Эбт бэлэглэх замаар шилжүүлсэн нь Э.О, Ш.Эб нарын байгуулсан бэлэглэлийн гэрээ, ярилцлагын тэмдэглэл зэрэг нотлох баримтуудаар хангалттай нотлогдож байгаа. Өөрөөр хэлбэл, эцсийн эзэмшигч болох Э.О нь өөрийн хувьцааг борлуулах, шилжүүлэх замаар бус, хариу төлбөргүйгээр Ш.Эбт шилжүүлсэн буюу ямар нэг үнээр худалдан борлуулаагүй, Згүй байгаа нь манай компанийг ААНОАТТХ-ийн 10.1.2- т заасан "төрийн байгууллагаас олгосон эрхийг борлуулсан, шилжүүлсэн орлого олсон" гэж үзэх урьдчилсан нөхцөлийг хангахгүй байна.

Мөн Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалын 1-р хавсралтаар батлагдсан "Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлал", 2-р хавсралтаар батлагдсан "Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах журам"-ын аль алинд эцсийн эзэмшигч хувьцааг бэлэглэсэн тохиолдолд татвар ногдуулах талаар заагаагүй, ийнхүү заах нь хуулийн дээрх заалтад нийцэхгүй юм. Иймд шүүх Э.О болон Ш.Эб нарын хооронд хийгдсэн хэлцэл, түүнд холбогдох баримтуудыг зөв үнэлж, ААНОАТТХ-ийн 30 дугаар зүйлийн 30.2 дахь хэсгийг зөв тайлбарлан хэрэглэж хэргийг шийдвэрлээгүй гэж үзэж байна.

2.2. Шүүх Татварын ерөнхий хуулийн хөөн хэлэлцэх хугацаа тоолохтой холбоотой заалтыг зөв сонгож тайлбарлан хэрэглэж чадаагүй.

Хэдийгээр нэхэмжлэгчийн зүгээс ААНОАТТХ-ийг зөрчсөн ямар нэгэн үйлдэл, үйл ажиллагаа явуулаагүй боловч энэ нөхцөлд ТЕХ-ийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д заасан хөөн хэлэлцэх хугацааны өнгөрсөн байгаа талаар маргасан. Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д "Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах, хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх бөгөөд Иргэний хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа татварын хууль тогтоомжид хамаарахгүй." гэж, 15.3-т "Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно:" гээд 15.3.3-т "борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрөл болон суутгаж төлдөг татварын хувьд тухайн төрлийн татварын тайланг гарган, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс" гэж заасан. Харин "Эцсийн эзэмшигчийн хувьцаа, хувь оролцоог өөрчлөх замаар эрх борлуулсан, шилжүүлсний татварын харилцаа"-г тусад нь нарийвчлан зохицуулж, мөн маргаан бүхий актад зааснаар ААНОАТТХ-ийн 30 дугаар зүйлийн 30.11-т "Энэ хуулийн 30.10-т заасны дагуу ногдуулах албан татварыг тухайн эрх эзэмшигч ногдуулж, 30 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлнэ." гэж заасан.

Үйл баримтын тухайд, Э.О, Ш.Эб нарын хооронд 2020.08.15-ны өдөр байгуулагдсан "Компанийн хувьцаа бэлэглэлийн гэрээ"-г 2020.08.25-ны өдөр улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байдаг тул эрх эзэмшигчийн татвар ногдуулж, төсөвт шилжүүлэх 30 хоногийн хугацаа 2020.09.24-ний өдөр дуусч, улмаар 2020.09.25-ны өдрөөс татварын хөөн хэлэлцэх хугацаа тоологдож эхэлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, хариуцагч улсын байцаагч нараас зөрчил гэж буй нэхэмжлэгч компанийн үйлдэлд нөхөн татвар ногдуулах, алданги, торгууль ногдуулах хөөн хэлэлцэх хугацаа 2024.09.24-ний өдөр дуусгавар болсон байхад 2024.12.31-ний өдөр нэхэмжлэгчид татварын нөхөн ногдуулалт хийж, алданги, торгууль ногдуулсан нь ТЕХ-ийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.3-т нийцэхгүй байна. Гэтэл борлуулалт хийгдсэнээс хойш тодорхой хугацааны дотор татвар төлөхөөр хуульд заасан буюу тухайн харилцааг нарийвчлан зохицуулсан ААНОАТТX- ийн 30 дугаар зүйлийн 30.11 дэх хэсэгт "татварыг 30 хоногийн дотор төсөвт шилжүүлэх" талаар тодорхой заасаар байтал шүүх ТЕХ-ийн 15 дугаар зүйлийн 15.3.2-т "тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс" гэж заасны дагуу хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолно гэж шийдвэрлэснийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байна.

Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж өгнө үү.

ХЯНАВАЛ:

 

            Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.3-д зааснаар анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг бүхэлд нь хянаад дараах үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэв.

            1.Нэхэмжлэлийн шаардлага, үндэслэлийн тухайд:

1.1.Нэхэмжлэгч “Тгт” ХХК-иас Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс нарт холбогдуулан ““Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн татварын хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс нарын 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-24240000*** дугаартай Татварын нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгуулах”-аар маргасан байна.

1.2.Нэхэмжлэгчээс нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэлээ “...нэхэмжлэгч нь бусад этгээдэд орлого олгоогүй буюу төлбөрийг шилжүүлээгүй, мөн тухайн орлогыг олсон хувь хүн нь аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар төлөгч биш байх тул нэхэмжлэгчийг “суутгагч”-ийн үүргээ биелүүлээгүй гэсэн үндэслэлээр нөхөн татвар ногдуулсан нь хууль бус” гэж маргажээ.

1.3.Хариуцагчаас “...тусгай зөвшөөрөл нь хувь хүнд биш аж ахуй нэгжид олгогддог, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль болон Сангийн сайдын 2019 оны 302 дугаар тушаалаар батлагдсан аргачлалын дагуу тухайн ашигт малтмалын лицензийг бусдад бэлэглэсэн, шилжүүлсэн, зарсан тохиолдолд тусгай зөвшөөрлийг борлуулсанд тооцохоор заасан тул албан татвар ногдуулах үндэслэлтэй” гэж тус тус тайлбарласан.

 

2.Маргааны үйл баримтын тухайд:

2.1.Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн хяналт шалгалтын тасгийн татварын улсын байцаагч Б.См, Ч.Бс нар нь 2424200742 тоот томилолтын дагуу “Тгт” ХХК-ийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2020 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус иж бүрэн шалгалтыг хийж маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын актыг гаргажээ.

            2.2.Маргаан бүхий 2024 оны НА-24240000*** нөхөн ногдуулалтын актаар[1] хяналт шалгалтын явцад нийт 16,293,960,000 төгрөгийн зөрчил илэрсэн гэж үзэж, Татварын ерөнхий хууль 73 дугаар зүйлийн 73.1, 82 дугаар зүйлийн 82.1.2 дахь заалтыг тус тус үндэслэн 1,629,396,000 төгрөгийн нөхөн татвар, 651,758,400 төгрөгийн торгууль, 723,761,409.24 төгрөгийн алданги нийт 3,004,915,809.24 төгрөгийн төлбөрийг нэхэмжлэгч “Тгт” ХХК-иар төлүүлэхээр тогтоосон.

            2.3.Маргаан бүхий актын Тэмдэглэх хэсэгт “...Монгол Улсын иргэн Э.О нь 2020 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдөр тус компанийн хувьцааны 100 хувийг Монгол улсын иргэн Ш.Эбт шилжүүлэхдээ /тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ буюу Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар “Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлал”-ын/ дагуу тодорхойлсон MV-***766, MV-***765, MV-***285 дугаарын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлж татвар суутган авч төсөвт төлөөгүй нь холбогдох хуулийн заалтуудыг зөрчсөн гэж үзжээ.

            2.4.Хэрэгт авагдсан баримтуудаас үзвэл, нэхэмжлэгч “Тгт” ХХК нь анх гадаад худалдаа, жимс, жимсгэний аж ахуй, аялал жуулчлал, барилгын засвар үйлчилгээний чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулахаар 1 хувьцаа эзэмшигчтэйгээр үүсгэн байгуулагдаж, 2017 оны 02 дугаар сарын 10-ны өдрөөс Дг аймгийн Эд сумын нутагт орших Шарга овоо-1 нэртэй газарт 967.29 гектар талбайд ашигт малтмал ашиглалтын МV-***765 тоот[2], тус сумын Т толгой нэртэй газар 213.16 гектар талбайд ашиглалтын МV-***766 тоот[3], 2017 оны 06 дугаар сарын 28-ны өдрөөс мөн сумын З толгой нэртэй газарт 2965.50 гектар талбайд ашиглалтын МV-***285 тоот[4] тусгай зөвшөөрлүүдийг тус тус эзэмшсэн байна.

            2.5.Улмаар “Тгт” ХХК-ийн 100 хувийн хувьцаа эзэмшигч байсан Э.О нь 2020 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдрийн Компанийн хувьцаа бэлэглэлийн гэрээгээр[5] 100 хувийн буюу нэг бүр нь 23,600 төгрөгийн үнэтэй 10,000 ширхэг хувьцааг иргэн Ш.Эбт шилжүүлэхээр тохиролцож, 2020 оны 08 дугаар сарын 14-ний өдөр байгуулагдсан компанийн эрх шилжүүлэх гэрээг[6] 2020 оны 08 дугаар сарын 15-ны өдөр нотариатаар баталгаажуулсан үйл баримт тогтоогдож байна.

3.Маргааны үйл баримтад хамаарах хуулийн заалтууд.

3.1.Татварын ерөнхий хуулийн 6.1.48-д ““эцсийн эзэмшигч” гэж ашигт малтмал, газрын тос, цацраг идэвхт ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл, газар эзэмших, ашиглах эрх эзэмшигч этгээдийн 30 болон түүнээс дээш хувийн хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийг өөрөө, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдээр төлөөлүүлэн эзэмшдэг, саналын эрхийг төлөөлүүлэн хэрэгжүүлдэг, эсхүл ногдол ашгийг хүлээн авах эрхтэй этгээдийг.” 82.1-т “Татвар төлөгч нь татвар төлөхгүй байх, төлөх татварын хэмжээг бууруулах, эсхүл татвар ногдох зүйлийг нуух зорилгоор татвар ногдуулаагүй буюу татварын ногдлыг бууруулсан бол татварын улсын байцаагч татварыг нөхөн төлүүлж, дараах хэмжээгээр торгоно”, 82.1.1-т “төлбөл зохих татварын дүнг 50 хүртэл хувиар бууруулсан бол нөхөн төлөх татварын дүнгийн 30 хувиар” гэж,

3.2.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д “Тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлого олсон, эсхүл орлого олоогүй боловч хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэг бүхий аж ахуйн нэгж нь албан татвар төлөгч байна”, 7 дугаар зүйлийн 7.4-д “Албан татвар төлөгчийн дараах орлогод албан татвар ногдоно”, 7.4.3-т “хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлого”, 10 дугаар зүйлийн 10.1-д “Хөрөнгө борлуулсан, шилжүүлсний орлогод дараах орлого хамаарна”, 10.1.2-т “төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого”, 30 дугаар зүйлийн 30.1-д “"Эцсийн эзэмшигч" гэж Татварын ерөнхий хуулийн 6.1.48-д заасныг ойлгоно”, 30.2-д “Эцсийн эзэмшигчийн эзэмшиж байгаа хувьцаа, хувь оролцоо, саналын эрхийг борлуулах, шилжүүлэх замаар Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу олгосон газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийг бүрэн буюу хэсэгчлэн борлуулах, шилжүүлэхтэй холбогдон олсон орлогыг тухайн эрх эзэмшигч аж ахуйн нэгжийн энэ хуулийн 10.1.2-т заасан орлогод тооцно”, 30.6-д “Энэ хуулийн 30.4-т заасан орлогод албан татвар ногдуулах журам, газар эзэмших, ашиглах эрх, ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлалыг тус тус санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална” гэж,

            3.3.Сангийн сайдын 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 302 дугаар тушаалаар батлагдсан “Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуул, ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлох аргачлал”-ын 1.1-д “Энэхүү аргачлалын зорилго нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 18.8, 30.6-д заасан эцсийн эзэмшигч, хуулийн этгээдийн ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал, газрын тосны хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл борлуулсан, шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулах үнэлгээ тооцох, татварын ногдлыг тодорхойлоход оршино.” гэж тус тус заасан.

            3.4.Хуулийн дээрх зохицуулалтаас үзвэл, ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу олгосон ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг борлуулсан, шилжүүлсэн тохиолдолд хуульд заасны дагуу албан татвар төлөх үүрэгтэй байна.

            3.5.Дээрх үйл баримтуудаас дүгнэхэд нэхэмжлэгч “Тгт” ХХК нь компанийн хувьцаа бэлэглэх, эрх шилжүүлэх гэрээний үндсэн дээр ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх борлуулсны орлогод аж ахуйн нэгжийн албан татвар ногдуулж төлөх үүрэг нэхэмжлэгч хуулийн этгээдэд үүссэн байна.

            3.6.Тодруулбал, “Тгт” ХХК нь 100 хувь хувьцаа эзэмшигч Э.Огийн эзэмшиж байсан хувьцааг шилжүүлж,  эцсийн өмчлөгч өөрчлөх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эрх шилжүүлсний орлогод албан татвар ногдуулж төлөөгүй болох нь тогтоогджээ.

3.7.Иймд компанийн хувьцаа бэлэглэх, эрх шилжүүлэх гэрээ байгуулж, эцсийн өмчлөгчийг өөрчлөх замаар ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийг шилжүүлсэн нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1.2-ийн “төрийн байгууллагаас олгосон эрх борлуулсан, шилжүүлсний орлого” гэж үзэхээр байх бөгөөд уг орлогод албан татвар ногдуулж төлөөгүй гэж үзэж нөхөн ногдуулалтын акт үйлдсэн хариуцагчийн шийдвэр хуульд нийцжээ.

3.8.Нэхэмжлэгч нь “...эцсийн эзэмшигч болох Э.О нь өөрийн хувьцааг борлуулах, шилжүүлэх замаар бус, хариу төлбөргүйгээр Ш.Эбт шилжүүлсэн буюу ямар нэг үнээр худалдан борлуулаагүй, Згүй байгаа нь манай компанийг Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлийн 10.1.2- т заасан "төрийн байгууллагаас олгосон эрхийг борлуулсан, шилжүүлсэн орлого олсон" гэж үзэх урьдчилсан нөхцөлийг хангахгүй байна.” гэж тайлбарлан маргаж байх боловч уг үндэслэлээр маргаан бүхий 2024 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн НА-24240000*** дугаар нөхөн ногдуулалтын актыг хүчингүй болгох үндэслэл тогтоогдсонгүй.  

4.Түүнчлэн, Татварын ерөнхий хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д “Татварын нөхөн ногдуулалт хийх, алданги, торгууль ногдуулах, хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх, алдагдал шилжүүлэх, нэмэгдсэн өртгийн албан татварын ногдуулалт, төлөлтийг баталгаажуулах хөөн хэлэлцэх хугацаа 4 жил байх бөгөөд Иргэний хуульд заасан хөөн хэлэлцэх хугацаа татварын хууль тогтоомжид хамаарахгүй”, 15.3-т “Энэ хуулийн 15.1-д заасан хугацааг дараах байдлаар тоолно” 15.3.2-т “тайланг сар, улирлаар гаргаж татвар төлөхөөр хуульд заасан татварын төрлийн хувьд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс” гэж тус тус заажээ.

4.1.Иймд хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд анхан шатны шүүхийн “...хуульд заасны дагуу тухайн татварын жилд албан татвар ногдох орлогын тайланг татвар ногдуулах орлогын хэмжээнээс хамааран улирлаар эсхүл хагас жилээр тайлагнахаар, харин жилийн эцсийн татварын тайланг дараа оны 02 дугаар сарын 10-ны дотор харьяалах татварын албанд хүргүүлэхээр байх бөгөөд энэхүү тохиолдолд тухайн жилийн 12 дугаар сарын буюу жилийн эцсийн тайлан гаргаж, татвараа төлж дууссан байх ёстой өдрийн дараагийн ажлын өдрөөс хөөн хэлэлцэх хугацааг тоолохоор зохицуулсан тул мөн оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн дотор татвар ногдуулж төлөх үүрэг үүссэн, хөөн хэлэлцэх хугацааны тухайд дараа он буюу 2021 оны 02 дугаар сарын 11-ний өдрөөс тоолоход акт хөөн хэлэлцэх хугацаандаа гэж үзнэ.” гэх дүгнэлт үндэслэлтэй байх тул нэхэмжлэгчийн “..."Компанийн хувьцаа бэлэглэлийн гэрээ"-г 2020.08.25-ны өдөр улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн байдаг тул эрх эзэмшигчийн татвар ногдуулж, төсөвт шилжүүлэх 30 хоногийн хугацаа 2020.09.24-ний өдөр дуусаж, улмаар 2020.09.25-ны өдрөөс татварын хөөн хэлэлцэх хугацаа тоологдож эхэлсэн” гэх гомдлыг хүлээн авах үндэслэлгүй байна.

Эдгээр үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх тул шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэв.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.1-д заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 96 дугаар шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2.Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д заасны дагуу нэхэмжлэгч талын давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70,200 төгрөгийг улсын орлогод хэвээр үлдээсүгэй.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5 дахь хэсэгт зааснаар анхан болон давж заалдах шатны шүүх хуулийг зөрүүтэй хэрэглэсэн, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, шүүх хуулийг Улсын дээд шүүхийн албан ёсны тайлбараас өөрөөр тайлбарлаж хэрэглэсэн гэж хэргийн оролцогч нар үзвэл магадлалыг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

                                   ШҮҮГЧ                                                          Н.ХОНИНХҮҮ

 

                                  ШҮҮГЧ                                                        Г.БИЛГҮҮН

 

       ШҮҮГЧ                                                          А.САРАНГЭРЭЛ