Д.Б-ын  нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

            Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн давж заалдах журмаар хэргийг шийдвэрлэсэн шүүх бүрэлдэхүүн:

 

            Даргалагч: Шүүгч З.Ганзориг

            Бүрэлдэхүүнд оролцсон: Шүүгч Л.Одбаатар

            Илтгэгч: Шүүгч Т.Энхмаа

 

            Давж заалдах гомдол гаргасан: Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М, М.М нар

 

Нэхэмжлэгч: Д.Б

Хариуцагч: Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга

           

Давж заалдах гомдол гаргасан шүүхийн шийдвэр: Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн өдрийн 105 дугаар шийдвэр;

            Шүүх хуралдааны оролцогчид:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.Ц,

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Б.М, М.М,

Хариуцагчийн өмгөөлөгч Б.Н-Э нар;

            Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга: Ж.Цогтсайхан

            Хэргийн индекс: 128/2025/0995/З

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

1. Нэхэмжлэгч Д.Б нь Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргад холбогдуулан “Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/221 тоот албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх тухай тушаалыг хүчингүй болгуулах, урьд эрхэлж байсан ажил албан тушаалд эгүүлэн томилохыг даалгах, ажилгүй байсан хугацааны цалин хөлсийг гаргуулах, эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх”-ээр маргажээ.
2. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 105 дугаар шийдвэрээр: Захиргааны ерөнхий хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.2.1, 4.2.5, 4.2.6, 40 дүгээр зүйлийн 40.2.3, 40.3, 40.4-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч Д.Б-ын  нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хангаж, Байгаль орчин уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын 2025 оны 08 сарын 25-ны Б/221 дүгээр тушаалыг хүчингүй болгож, нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  урьд эрхэлж байсан Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр эгүүлэн тогтоож, нэхэмжлэгчийн ажилгүй байсан хугацааны дундаж цалин хөлстэй тэнцэх олговрыг 2025 оны 08 дугаар сарын 26-ны өдрөөс эхлэн ажилд нь буцаан томилсон тушаал гарсан өдөр хүртэл хугацаагаар тооцон олгох, тус дүнгээс эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын нөхөн бичилт хийхийг хариуцагч Байгаль орчин уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргад даалгаж шийдвэрлэжээ.
3. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.М давж заалдах гомдолдоо:

3.1. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсэгт “...холбогдох хуульд заасан ажлаас чөлөөлөх талаар хууль зүйн үндэслэл болон ямар шалтгааны улмаас ажлаас чөлөөлөх болсон нөхцөл байдлыг заагаагүй нь мөн хуулийн 40.2.3-т, 40.4-т заасныг зөрчсөн хууль бус акт гэж үзнэ” гэжээ.

Анхан шатны шүүхээс маргаан бүхий захиргааны акт болох Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/221 тоот “албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх” тухай тушаал нь нэхэмжлэгч Д.Б-ыг Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн Бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх болсон үндэслэлийг тодруулалгүйгээр шийдвэрээ гаргасан байна.

Төрийн албаны тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийн 37, 39 дүгээр зүйлд заасныг зөрчсөн, албан үүргээ биелүүлээгүй болон энэ хуульд заасан бусад тохиолдолд тухайн зөрчлийн шинж байдал, түүнийг анх буюу давтан үйлдсэнийг нь харгалзан төрийн үйлчилгээний албан хаагчаас бусад албан хаагчид дараах сахилгын шийтгэлийн аль тохирохыг ногдуулна” гэж хуульчилсан.

Нэхэмжлэгч нь Төрийн албаны тухай хуулийн 37 болон 39 дүгээр зүйлд заасныг зөрчсөн, өөрийн албан үүргээ биелүүлээгүй талаар үгүйсгэсэн дүгнэлтийг хийгээгүй байна.

Тодруулбал хариуцагчаас маргаан бүхий захиргааны актыг гаргахдаа нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  албан үүргээс чөлөөлөх үндэслэлээс гадна өөр эрх зүйн хэм хэмжээг бичсэн байх нь актыг бүхэлд нь хүчингүй болгох, нэхэмжлэлийг хангах үндэслэл болохгүй.

Анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгч Д.Б нь ямарваа нэгэн хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ажлын байранд ирдэггүй, үүнээс шалтгаалан албан үүргээ гүйцэтгээгүй, иргэдээс гаргасан өргөдөл гомдлыг шийдвэрлэлгүйгээр хуулийн хугацааг хэтрүүлсэн зэрэг үйл баримтад огт дүгнэлт хийгээгүй.

3.2. Мөн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 9-д “...захиргааны байгууллага захиргааны акт чиглэгдэж буй этгээдийн эрхийг хөндсөн шийдвэр гаргахдаа түүнд мэдэгдэж, нөхцөл байдлыг тогтоож, тайлбар, санал гаргах боломжийг олгох ёстой ба захиргааны акт чиглэгдэж буй этгээдийг шийдвэр гаргах ажиллагаанд оролцуулаагүй, мэдэгдэх, сонсох ажиллагаа хийгээгүй нь захиргааны шийдвэрт нөлөөлөхүйц байх тохиолдолд тухайн захиргааны актыг хүчингүй болгох үндэслэл болно” гэж дүгнэсэн.

Энэхүү дүгнэлтийнхээ дагуу “сонсох ажиллагаа хийгээгүй нь захиргааны шийдвэрт нөлөөлөхүйц байх” гэж дүгнэхдээ мөн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 11-д “...нэхэмжлэгчээс тусгай шалгалт зарлагдахаар өрсөлдөх зорилгоор мэргэшүүлэх багц сургалтад хамрагдсан гэж тайлбарласан зэргээс үзэхэд эдгээр нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломжийг нэхэмжлэгчид олгоогүй нь хууль бус болжээ” гэж дүгнэжээ.

Гэвч нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий акт гарах болсон үндэслэл үйл баримтыг хэрхэн үгүйсгэх болсон талаар дүгнэлт хийлгээгүй мөртлөө сонсох ажиллагаа хуулийн дагуу явагдаагүй үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан нь үндэслэлгүй юм.

3.3. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 8-11 дэх хэсэгт сонсох ажиллагааны дүгнэлт хийсэн боловч шүүхээс энэ талаар баримт ирүүлээгүй шалтгаанаар Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1 дэх хэсэгт заасан нотлох баримтыг цуглуулах үүргээ биелүүлэхгүй байх шалтгаан болохгүй.

Шүүх хуралдаанд хариуцагчийн төлөөлөгч нь сонсох ажиллагаа хийгээгүй талаар маргаагүй гэж бодит байдлаас зөрүүтэй дүгнэлт хийсэн.

3.4. Нэхэмжлэгч Д.Б нь “Төрийн албаны тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.2, 6.2-т зааснаар төрийн жинхэнэ албан хаагч” биш юм. Тодруулбал нэхэмжлэгч Д.Б нь Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан.

Түүнийг чөлөөлсөн өдөр буюу 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/222 “Ц.У-ийг албан тушаалаас чөлөөлж, шилжүүлэн томилох тухай” тушаалаар Ц.У-ийг тус албан тушаалд Төрийн албаны тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.5 дахь хэсэгт заасны дагуу шилжүүлэн томилсон.

Гэтэл анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгчийг өмнө эрхэлж байсан ажил албан тушаалд эгүүлэн томилох шийдвэр гаргасан, нэхэмжлэгч энэ талаар нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан байхад Ц.У-ийг гуравдагч этгээдээр оролцуулаагүй. Өөрөөр хэлбэл,

-Анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгч Д.Б-ын  урьд эрхэлж байсан ажил, албан тушаалд Ц.У томилогдсоныг мэдсэн,

-Энэ талаар буюу бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээдээр Ц.У-ийг оролцуулах талаар хариуцагч хүсэлт гаргасан,

-Угаас нэхэмжлэгч нь төрийн жинхэнэ албан хаагч биш бөгөөд албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч байхад түүний шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхийн талаар дүгнэлт хийхэд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д “үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаар үүссэн маргааны үйл баримтын талаар бие даасан шаардлага гаргасан, эсхүл эдгээрийн улмаас эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа гэж үзсэн гуравдагч этгээдийг тухайн этгээдийн хүсэлтээр, эсхүл шүүгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулна” гэж заасны дагуу Ц.У-ийг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулаагүй нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил болно. Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 121 дүгээр зүйлийн 121.1.4 дэх хэсгийг үндэслэн Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 128/ШШ2026/0105 дугаартай шийдвэрийг хүчингүй болгож, анхан шатны шүүхээр дахин хэлэлцүүлэхээр буцааж өгнө үү.” гэжээ.

4. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.М шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч гаргасан давж заалдах гомдолдоо:

4.1. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсэгт “...холбогдох хуульд заасан ажлаас чөлөөлөх талаар хууль зүйн үндэслэл болон ямар шалтгааны улмаас ажлаас чөлөөлөх болсон нөхцөл байдлыг заагаагүй нь мөн хуулийн 40.2.3-т, 40.4-т заасныг зөрчсөн хууль бус акт гэж үзнэ” гэжээ.

Анхан шатны шүүхээс маргаан бүхий захиргааны акт болох Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/221 тоот “Албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх” тухай тушаал нь нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн Бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх болсон үндэслэлийг тодруулалгүйгээр шийдвэрээ гаргасан байна. Төрийн албаны тухай хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол энэ хуулийн 37, 39 дүгээр зүйлд заасныг зөрчсөн, албан үүргээ биелүүлээгүй болон энэ хуульд заасан бусад тохиолдолд тухайн зөрчлийн шинж байдал, түүнийг анх буюу давтан үйлдсэнийг нь харгалзан төрийн үйлчилгээний албан хаагчаас бусад албан хаагчид дараах сахилгын шийтгэлийн аль тохирохыг ногдуулна.” гэж хуульчилсан.

Нэхэмжлэгч нь Төрийн албаны тухай хуулийн 37 болон 39 дүгээр зүйлд заасныг зөрчсөн, өөрийн албан үүргээ биелүүлээгүй талаар үгүйсгэсэн дүгнэлтийг хийгээгүй байна. Тодруулбал: хариуцагчаас маргаан бүхий захиргааны актыг гаргахдаа нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  албан үүргээс чөлөөлөх үндэслэлээс гадна өөр эрх зүйн хэм хэмжээг бичсэн байх нь актыг бүхэлд нь хүчингүй болгох, нэхэмжлэлийг хангах үндэслэл болохгүй. Анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгч Д.Б нь ямарваа нэгэн хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр ажлын байранд ирдэггүй, үүнээс шалтгаалан албан үүргээ гүйцэтгээгүй, иргэдээс гаргасан өргөдөл гомдлыг шийдвэрлэлгүйгээр хуулийн хугацааг хэтрүүлсэн зэрэг үйл баримтад огт дүгнэлт хийгээгүй.

4.2. Мөн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 9-д “...захиргааны байгууллага захиргааны акт чиглэгдэж буй этгээдийн эрхийг хөндсөн шийдвэр гаргахдаа түүнд мэдэгдэж, нөхцөл байдлыг тогтоож, тайлбар, санал гаргах боломжийг олгох ёстой ба захиргааны акт чиглэгдэж буй этгээдийг шийдвэр гаргах ажиллагаанд оролцуулаагүй, мэдэгдэх, сонсох ажиллагаа хийгээгүй нь захиргааны шийдвэрт нөлөөлөхүйц байх тохиолдолд тухайн захиргааны актыг хүчингүй болгох үндэслэл болно” гэж дүгнэсэн. Энэхүү дүгнэлтийнхээ дагуу “сонсох ажиллагаа хийгээгүй нь захиргааны шийдвэрт нөлөөлөхүйц байх гэж дүгнэхдээ мөн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 11-д “...нэхэмжлэгчээс тусгай шалгалт зарлагдахаар өрсөлдөх зорилгоор мэргэшүүлэх багц сургалтад хамрагдсан гэж тайлбарласан зэргээс үзэхэд эдгээр нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломжийг нэхэмжлэгчид олгоогүй нь хууль бус болжээ” гэж дүгнэжээ. Гэвч нэхэмжлэгч нь маргаан бүхий захиргааны акт гарах болсон үндэслэл үйл баримтыг хэрхэн үгүйсгэх болсон талаар дүгнэлт хийлгээгүй атлаа сонсох ажиллагаа хуулийн дагуу явагдаагүй үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангасан нь хууль зүйн үндэслэлгүй юм.

4.3. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийн Үндэслэх хэсгийн 8-11 дэх хэсэгт сонсох ажиллагааны дүгнэлт хийсэн боловч шүүхээс энэ талаар баримт ирүүлээгүй шалтгаанаар Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1 дэх хэсэгт заасан нотлох баримтыг цуглуулах үүргээ биелүүлэхгүй байх шалтгаан болохгүй. Шүүх хуралдаанд хариуцагчийн төлөөлөгч нь сонсох ажиллагаа хийгээгүй талаар маргаагүй гэж бодит байдлаас зөрүүтэй дүгнэлт хийсэн.

4.4. Нэхэмжлэгч Д.Б нь “Төрийн албаны тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1.2, 6.2-т зааснаар төрийн жинхэнэ албан хаагч” биш юм. Тодруулбал: нэхэмжлэгч Д.Б нь Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан. Түүнийг чөлөөлсөн өдөр буюу 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/222 “Ц.У-ийг  албан тушаалаас чөлөөлж, шилжүүлэн томилох тухай” тушаалаар Ц.У-ийг  тус албан тушаалд Төрийн албаны тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.5 дахь хэсэгт заасны дагуу шилжүүлэн томилсон. Гэтэл анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгчийг өмнө эрхэлж байсан ажил албан тушаалд эгүүлэн томилох шийдвэр гаргасан, нэхэмжлэгч энэ талаар нэхэмжлэлийн шаардлага гаргасан байхад Ц.У-ийг  гуравдагч этгээдээр оролцуулаагүй. Өөрөөр хэлбэл:

-Анхан шатны шүүхээс нэхэмжлэгч Д.Б-ын  урьд эрхэлж байсан ажил, албан тушаалд Ц.У томилогдсоныг мэдсэн. Энэ талаар буюу бие даасан шаардлага гаргаагүй гуравдагч этгээдээр Ц.У-ийг  оролцуулах талаар хариуцагч хүсэлт гаргасан,

-Угаас нэхэмжлэгч нь төрийн жинхэнэ албан хаагч биш бөгөөд албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч байхад түүний шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрхийн талаар дүгнэлт хийхэд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 22 дугаар зүйлийн 22.1-д “үндсэн нэхэмжлэлийн шаардлагаар үүссэн маргааны үйл баримтын талаар бие даасан шаардлага гаргасан, эсхүл эдгээрийн улмаас эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа гэж үзсэн гуравдагч этгээдийг тухайн этгээдийн хүсэлтээр, эсхүл шүүгч хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулна.” гэж заасны дагуу Ц.У-ийг  хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд оролцуулаагүй нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил болно. Учир нь Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.5-д “Нэхэмжлэлийн шаардлагад тодорхойлсон захиргааны акт, захиргааны гэрээний улмаас эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа этгээдийг гуравдагч этгээд гэнэ.” гэснийг зөрчсөн.

Нөгөө талаар, Төрийн албаны тухай хуулийн 1 дүгээр зүйлийн 1.1-д “Энэ хуулийн зорилт нь төрийн албаны мэргэшсэн, тогтвортой, ил тод, хариуцлагатай байх эрх зүйн үндсийг бүрдүүлэх, төрийн албаны төв байгууллага, төрийн албан хаагчийн эрх зүйн байдал, нийгмийн баталгааг тогтоохтой холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.”, 7 дугаар зүйлийн 7.1.2-т “мэргэшсэн, тогтвортой байх;”, 23 дугаар зүйлийн 23.2.2-т “эрхэлсэн түшмэлийн ангилалд хамаарах албан тушаалд томилогдох бол төрийн албанд 12-оос доошгүй жил, үүнээс ахлах түшмэлийн албан тушаалд 4-өөс доошгүй жил ажилласан байх бөгөөд мэргэшүүлэх багц сургалтад хамрагдаж, төгссөн байх;”, 23 дугаар зүйлийн 23.3-т “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн жинхэнэ албаны удирдах, гүйцэтгэх албан тушаалд тавигдах тусгай шаардлага болон албан тушаалын тодорхойлолт боловсруулах нийтлэг журмыг төрийн албаны төв байгууллага батална”, 26 дугаар зүйлийн 26.2-т “Энэ хуулийн 22.1-д заасан нийтлэг болон 23 дугаар зүйлд заасан тусгай шаардлагыг хангасан тохиолдолд мөн хуулийн 26.1-д заасан шалгуурыг хангасанд тооцно.” гэж зохицуулсан. Гэтэл шүүх шийдвэр гаргахдаа нэхэмжлэгчийг анх томилохдоо тухайн албан тушаалд тавигдах тусгай шаардлагыг хангаагүй иргэнийг томилсон. Төрийн албан зөвлөлийн шалгалтын дүн, албан бичигт дүгнэлт гаргаагүй нь Төрийн албаны тухай хуулийн дээрх заалтуудыг зөрчиж байна.

Д.Б нь хуульд заасан шаардлага хангалгүй төрийн захиргааны удирдах албан тушаалд түр томилогдсон тул түүнд Төрийн албаны хуулиар төрийн жинхэнэ албан хаагчид олгосон эрх эдлэхгүй, баталгаа хамаарахгүй, өөрөөр хэлбэл нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдөөгүй байна. Харин Ц.У төрийн албаны ерөнхий болон тусгай шалгалт өгч, шалгуурыг бүрэн хангаж байгаа бөгөөд түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол зөрчигдөж байна.

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны 2021 оны 04 дүгээр сарын 14-ний өдрийн 221/MA2021/0182 магадлал, Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын 2024 оны 01 дүгээр сарын 08-ны өдрийн 001/ХТ2024/0006 дугаар тогтоолоор албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчийн эрх, хууль ёсны эрх зөрчигдөөгүй талаар дүгнэж шийдвэрлэсэн байдаг ба шүүхийн жишигт нийцээгүй байна.

Иймд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 121 дүгээр зүйлийн 121.1.1 дэх хэсэгт нэхэмжлэлийг хангасан анхан шатны 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 128/ШШ2026/0105 дугаартай шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгон шийдвэрлэж өгнө үү.” гэжээ.

 

ХЯНАВАЛ:

 

1. Анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг дараах үндэслэлээр хүчингүй болгож, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангаж шийдвэрлэв.
2. Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Э.Б нь нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  анх 2024 оны 10 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/200 дугаар тушаалаар “...тусгай шалгалт зохион байгуулагдах хүртэл хугацаанд...” гэсэн үндэслэлээр тус яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр томилж, улмаар 2025 оны 03 дугаар сарын 19-ний өдрийн Б/72 дугаар тушаалаар тухайн албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс 2025 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдөр дуусгавар болгож чөлөөлсөн атлаа мөн оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрийн Б/102 дугаар тушаалаар дээрх үндэслэлээр дахин томилсон байна.
3. Хэрэгт авагдсан баримтуудаас үзвэл, Төрийн албаны зөвлөлийн 2024 оны 10 дугаар сарын 31-ний өдрийн “Хүний нөөцийн үйл ажиллагаанд хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” 473 дугаар тогтоолоор Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны хүний нөөцийн үйл ажиллагаанд мэргэшил, арга зүйн зөвлөгөө өгөх, хяналт тавих ажлын удирдамжийн хүрээнд тус яаманд ажилласан ажлын хэсгийн тайлан, дүгнэлтийг үндэслэн төрийн албаны хууль тогтоомж зөрчиж албан тушаалд томилогдсон нэр бүхий 25 иргэн, албан хаагчийн нэр, албан тушаал, шийдвэрийн жагсаалтын хавсралт /4 дугаарт Д.Б багтжээ/-аар баталж, хууль тогтоомжид нийцүүлэн арга хэмжээ авахыг Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргад даалгаж, тогтоосон хугацаанд зөрчлийг арилгаагүй тохиолдолд Төрийн албаны тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1 дэх хэсэгт заасны дагуу хууль бус шийдвэрийг хүчингүй болгох зэрэг холбогдох тодорхой эрх зүйн үр дагаврыг тусгажээ.
4. Үүний дагуу хариуцагч Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч Т.З маргаан бүхий 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/221 дугаар тушаалыг гаргаж, Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэг, Монгол Улсын яамны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.6.9 дэх заалт, 9.8 дахь хэсэг, Төрийн албаны тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.4, Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 83 дугаар зүйлийн 83.3, 83.5, 110 дугаар зүйлийн 110.3 дахь хэсгийг тус тус үндэслэн нэхэмжлэгч Д.Б-ыг  Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлсөн байна.
5. Төрийн албаны тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол төрийн жинхэнэ албан тушаалын сул орон тоо гарсан тохиолдолд томилох эрх бүхий этгээд доор дурдсан журмын дагуу уг орон тоог нөхнө:”, 27.1.1-д “төрийн жинхэнэ албаны удирдах албан тушаалын сул орон тоо гарсан тохиолдолд шатлан дэвших зарчмын дагуу төрийн байгууллагад ажиллаж байгаа төрийн албан хаагчдаас болон энэ хуулийн 16.1-д заасан удирдах албан тушаалтны нөөцөд байгаа иргэдээс;”, 33 дугаар зүйлийн 33.3-т “Ерөнхий шалгалтыг төрийн жинхэнэ алба хаах хүсэлтэй, энэ хуулийн 22.1-д заасан шаардлагыг хангасан иргэн, төрийн үйлчилгээний болон улс төрийн албан хаагчаас, тусгай шалгалтыг энэ хуулийн 18.1-д заасан төрийн захиргааны албан тушаалын ангилал хооронд шилжих тохиолдолд болон энэ хуулийн 27.1.3, 33.8-д заасан нөөцөд байгаа иргэдээс тус тус авна.”, 42 дугаар зүйлийн 42.1-д “Хуульд өөрөөр заагаагүй бол эрх бүхий этгээд дараахь тохиолдолд төрийн жинхэнэ албан хаагчийн албан үүргийг төрийн жинхэнэ албан хаагчтай тохиролцсоны дагуу албан үүргийнх нь зэрэгцээ түр орлон гүйцэтгүүлж болно:”, 43 дугаар зүйлийн 43.3-т “Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн албан үүргийг дараахь журмаар түр орлон гүйцэтгүүлнэ:”, 43.4-т “Албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэх албан хаагч нь үндсэн албан тушаалаасаа чөлөөлөгдөхгүйгээр албан үүргийнхээ зэрэгцээ түр орлох албан тушаалын чиг үүрэг, эрх хэмжээг хэрэгжүүлж, үр дүнг хариуцна.”, 43.6-д “Энэ хуульд заасан журмыг зөрчиж, төрийн албан хаагчийн албан үүргийг түр орлон гүйцэтгүүлэхийг хориглоно.” гэж тус тус заажээ.
   1. Дээрх хуулийн зохицуулалтаас үзэхэд, төрийн жинхэнэ албаны удирдах албан тушаалын сул орон тоо гарсан тохиолдолд шатлан дэвших мерит зарчмын дагуу төрийн байгууллагад ажиллаж байгаа төрийн албан хаагчтай харилцан тохиролцсоны дагуу албан үүргийнхээ зэрэгцээ түр орлон гүйцэтгүүлэх болон хуульд заасан удирдах албан тушаалтны нөөцөд байгаа иргэдээс уг орон тоог нөхөх, эсхүл төрийн жинхэнэ албан хаагчтай тохиролцсоны дагуу албан үүргийнх нь зэрэгцээ түр орлон гүйцэтгүүлэхээр хуульчилжээ.
   2. Нөгөөтээгүүр, Төрийн албаны тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.1.1-42.1.10 дахь хэсэгт “Төрийн жинхэнэ албан хаагчийн албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэх үндэслэл”-ийг, 43 дугаар зүйлийн 43.3-т төрийн жинхэнэ албан хаагчийн албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэх журмыг тус тус хуульчилсан байх бөгөөд нэхэмжлэгчийг уг албан тушаалд томилсон үндэслэл болох “...тусгай шалгалт зохион байгуулагдах хүртэл хугацаанд ...” гэсэн үндэслэл хамаарахгүй байна.
   3. Нэхэмжлэгчийн тухайд уг албан тушаалд түр томилогдох үедээ Төрийн албаны тухай хуулийн дээрх төрийн байгууллагад ажиллаж байгаа гэх шаардлагыг хангаагүй, төрийн захиргааны удирдах албан тушаалтны нөөцөд бүртгэгдээгүй болох нь хэрэгт авагдсан нэхэмжлэгч, хариуцагч нарын тайлбар, холбогдох бусад баримтуудаар тогтоогдсон.
   4. Өөрөөр хэлбэл, нэхэмжлэгч Д.Б-ын төрийн албан хаагчийн анкетын ажил эрхлэлт, ажлын туршлагаас үзэхэд тэрээр 1988 онд Монгол Улсын Гаалийн ерөнхий газарт мэргэжилтэн, 1998-1999 онд Орхон аймаг дахь Гаалийн газрын дарга, 1999-2001 онд Нефть Онцгой албан татварын Гаалийн газрын дарга, 2006-2008 онд Монгол Улсын Гаалийн ерөнхий газрын дэд дарга, 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр ажилласан нь хуульд заасан дээрх төрийн албан тушаалд тодорхой хугацаагаар ажилласан байх шаардлагыг хангаагүй байна.
   5. Дээрхээс үзэхэд, нэхэмжлэгч Д.Б нь Төрийн албаны тухай хуулиар тогтоосон төрийн жинхэнэ албан тушаалд тавигдах тусгай шаардлага хангаагүй, мөн хуулийн 27 дугаар зүйлд заасан сонгон шалгаруулалт явуулах, 33 дугаар зүйлд заасан тусгай шалгалтыг өгөх зохицуулалтыг зөрчиж, дээрх албан тушаалд хууль бусаар томилогдсон байх тул түүнийг Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчийн албан тушаалаас чөлөөлсөн нь Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 9 дэх хэсэгт “Төрийн нарийн бичгийн дарга эрх хэмжээнийхээ хүрээнд Монгол Улсын хууль, Ерөнхийлөгчийн зарлиг, Улсын Их Хурал, Засгийн газрын тогтоол, шийдвэрт нийцүүлэн тушаал гаргаж, биелэлтийг хангуулна.” гэж заасны дагуу өөрийн бүрэн эрх хэмжээний хүрээнд гаргасан байх бөгөөд энэ нь Төрийн албаны тухай хууль тогтоомжийг зөрчөөгүй байна.
   6. Гэтэл анхан шатны шүүх “...Түүнчлэн дээрх Б/200 дугаар тушаал нь Д.Б-ыг “тусгай шалгалт зарлагдах хүртэл хугацаанд” гэж албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр томилсон бөгөөд нэхэмжлэгчээс тусгай шалгалт зарлагдахаар өрсөлдөх зорилгоор мэргэшүүлэх багц сургалтад хамрагдсан гэж тайлбарласан зэргээс үзэхэд эдгээр нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломжийг нэхэмжлэгчид олгоогүй нь хууль бус болжээ” гэх дүгнэлт хийж, нэхэмжлэгч Д.Б-ын нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хангаж шийдвэрлэсэн нь хууль зүйн үндэслэлгүй болжээ.
   7. Дээрх нөхцөл байдлаас дүгнэн үзвэл, хуульд заасан шаардлага хангалгүй төрийн захиргааны албан тушаал /ТЗ-2/-д түр томилогдсон Д.Б-д Төрийн албаны тухай хуулиар төрийн жинхэнэ албан хаагчид олгосон баталгаа хамаарахгүй.

 

1. 8. Нэхэмжлэгч Д.Б-ыг Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын даргын албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээр томилохдоо Төрийн албаны тухай хууль, Төрийн жинхэнэ албан хаагчийг өөр албан тушаалд шилжүүлэх, сэлгэн ажиллуулах журам, Төрийн албаны шалгалт өгөх болзол болон шатлан дэвшүүлэх, сонгон шалгаруулах журмын холбогдох заалтыг тус тус зөрчиж, уг албан тушаалд томилсон болох нь хэрэгт авагдсан баримтууд болон хэргийн оролцогчийн тайлбараар тус тус нотлогдож байгаа энэ тохиолдолд нэхэмжлэгчийг албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлсөн маргаан бүхий тушаалын улмаас түүний эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол зөрчигдсөн гэж үзэх үндэслэл тогтоогдохгүй байна.
   9. Тодруулбал, маргаан бүхий актыг хүчингүй болгуулах нэхэмжлэлийн шаардлагын хувьд, 1) уг акт нь хуульд нийцээгүй байх; 2) нэхэмжлэгчид хуулиар олгосон буюу түүнд хуулийн дагуу үүссэн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг зөрчсөн байх урьдчилсан нөхцөлийг зэрэг хангасан тохиолдолд шүүхээс хангах боломжтой.
   10. Гэтэл нэхэмжлэгчийн сэргээн тогтоолгохоор тодорхойлсон эрх хуулийн дагуу үүсээгүй болох нь Төрийн албаны зөвлөлийн 2024 оны 473 дугаар тогтоол зэргээр тогтоогдож байхад нэхэмжлэлийг хангах хууль зүйн үндэслэл бүрдээгүй гэж үзнэ.
   11. Ийм нөхцөлд сонсох ажиллагаа хийсэн ч анх түүнийг хууль зөрчиж томилсон үндэслэл зөвтгөгдөхгүй тул анхан шатны шүүхээс “...ажлаас чөлөөлөхдөө сонсох ажиллагаа явуулаагүй, шийдвэр гаргах ажиллагааны журам зөрчсөн” гэж дүгнэсэн нь учир дутагдалтай.
   12. Энэ талаар хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс гаргасан “...Д.Б нь хуульд заасан шаардлага хангалгүй төрийн захиргааны удирдах албан тушаалд түр томилогдсон тул түүнд Төрийн албаны хуулиар төрийн жинхэнэ албан хаагчид олгосон эрх эдлэхгүй, баталгаа хамаарахгүй, өөрөөр хэлбэл нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол хөндөгдөөгүй байна.” гэх гомдол үндэслэлтэй.
   13. Түүнчлэн, нэхэмжлэгчийг 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдөр албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлсний дараа мөн өдөр Байгалийн нөөцийн бодлогын хэрэгжилтийн газрын дарга Ц.У-ийг  албан ажлын зайлшгүй шаардлагыг харгалзан, түүнтэй харилцан тохиролцсоны дагуу маргаан бүхий дээрх албан тушаалд шилжүүлэн томилсон үйл баримт тогтоогдож байна.
   14. Дээрхээс үзэхэд, анхан шатны шүүх нь дээрх байдлаар нотлох баримтыг буруу үнэлж, Төрийн албаны тухай хуулийг буруу тайлбарлаж хэрэглэснээс Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.2-т “Шийдвэр хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байна.” гэж заасан хуулийн шаардлагыг хангахгүй байх тул хүчингүй болгож, нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзэв.

 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 121 дүгээр зүйлийн 121.1.1-д заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 01 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 128/ШШ2026/0105 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, Төрийн албаны тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.1, 27.1.1, 33 дугаар зүйлийн 33.3, 42 дугаар зүйлийн 42.1, 43 дугаар зүйлийн 43.3, 43.4, 43.6-т заасныг тус тус баримтлан нэхэмжлэгч Д.Б-ын  “Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамны Төрийн нарийн бичгийн даргын 2025 оны 08 дугаар сарын 25-ны өдрийн Б/221 дугаар “Албан үүргийг түр орлон гүйцэтгэгчээс чөлөөлөх тухай” тушаалыг хүчингүй болгуулах, урьд эрхэлж байсан ажил албан тушаалд эгүүлэн томилохыг даалгах, ажилгүй байсан хугацааны цалин хөлсийг гаргуулах, эрүүл мэндийн болон нийгмийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн төлүүлэх” тухай нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нарын давж заалдах гомдлыг хангасугай.

2. Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.14-д заасныг баримтлан хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч нар нь улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдсөн болохыг дурьдсугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5-т зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж үзвэл хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нар магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор Улсын Дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

 

 

 

ШҮҮГЧ                                                              З.ГАНЗОРИГ

ШҮҮГЧ                                                               Л.ОДБААТАР

ШҮҮГЧ                                                               Т.ЭНХМАА