АХХК-ийн нэхэмжлэлтэй

захиргааны хэргийн тухай

 

Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанаар Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 128/ШШ2026/0150 дугаар шийдвэртэй захиргааны хэргийг нэхэмжлэгч болон хариуцагч нарын давж заалдах гомдлоор хянан хэлэлцэв.

Шүүх бүрэлдэхүүн:

Шүүх хуралдаан даргалагч шүүгч Ц.Сайхантуяа

Бүрэлдэхүүнд оролцсон шүүгч Г.Билгүүн 

Илтгэгч шүүгч Ц.Одмаа

 

Хэргийн оролцогчид:

Нэхэмжлэгч: АХХК

Хариуцагч: Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын Хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч С.Г, Ц.М, У.О

 

Шүүх хуралдааны оролцогчид:

Нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч П.О, Д.Д, С.Э

Нэхэмжлэгчийн өмгөөлөгч Ч.Л

Хариуцагч С.Г

Хариуцагч нарын итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Х.А

 

Шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга М.Чулуунцэцэг 

Хэргийн индекс: 128/2025/0514/З                                          

                                             ТОДОРХОЙЛОХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 128/ШШ2026/0150 дугаар шийдвэрээр “... Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 47.3, 47.5, 47.6, 47.14, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-н 12 дугаар зүйлийн 12.1.5, 13 дугаар зүйлийн 13.1, 13.7, 13.9-д тус тус заасныг баримтлан Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын татварын улсын байцаагч нарын 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаар нөхөн ногдуулалтын актын 3 болон 4 дэх хэсэг буюу дагалдах бүтээгдэхүүнд холбогдох хэсгийг 6 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж, дахин шинээр акт гаргахыг хариуцагч нарт даалгаж, АХХК-ийн нэхэмжлэлийн үлдэх Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газраас 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн №НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын тэмдэглэх нь хэсгийн хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчлүүдээс 1, 2 дахь хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдуулан 249,267,172.63 төгрөгөөр алдагдлыг бууруулсныг хүчингүй болгуулах шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож” шийдвэрлэжээ.

2. Нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч Б.Х шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч дараах үндэслэлээр давж заалдах гомдол гаргасан байна. Үүнд:

2.1. Маргаан бүхий актын 1,2 дахь хэсэгт заагдсан зөрчилд холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагыг шийдвэрлэсэн тухайд, Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 108 дугаар зүйлийн 108.1 дэх хэсэгт заасны дагуу шүүх хуралдаан даргалагч шийдвэрийнхээ үндэслэлийг сонсгож танилцуулахдаа маргаан бүхийн актын 1 болон 2 дахь хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн үндэслэлээ “Нэхэмжлэгч тухайн зөрчлүүдийн талаарх гомдлоо татварын маргаан таслах зөвлөлд гаргаагүй тул тухайн зөрчилд холбогдох хэсэгт урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагаа хийгдээгүй гэж үзэх үндэслэлтэй” гэж тайлбарласан боловч бичгээр албажиж гарсан шүүхийн шийдвэрт үндэслэлээ өөрөөр тайлбарласан байгаа талаар юуны өмнө дурдах нь зүйтэй. Шүүх хуралдаан даргалагч маргааныг хэрхэн шийдвэрлэсэн талаарх шийдвэрийнхээ талаар хэргийн оролцогчдод танилцуулж сонсгосноор шүүхийн шийдвэр хүчинтэй болдог. Өөрөөр хэлбэл хуулийн энэхүү зохицуулалт нь нэгэнт шүүхийн шийдвэр гарсан болохыг, маргааныг хэрхэн шийдвэрлэсэн болохыг хэргийн оролцогчдод танилцуулснаар тухайн шүүх танилцуулсан шийдвэрийнхээ агуулгыг өөрчлөх боломжгүй, хэргийн оролцогчдод танилцуулснаас өөрөөр шийдвэр гаргахгүй, шийдвэрлээгүй асуудлыг шийдвэрт тусгах эрхгүй болохыг хуульчилж байгаа хэлбэр юм.

2.2. Маргаан бүхий актын 1,2 дахь хэсэгт заагдсан зөрчилд холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагыг шийдвэрлэсэн тухайд, бичгээр албажиж, хүчин төгөлдөр болсон шүүхийн шийдвэрийн үндэслэх хэсэгт дурдсанаар анхан шатны шүүх маргаан бүхий захиргааны актын 1,3 дахь хэсэгт заагдсан зөрчилд холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэл, нэхэмжлэгчийн тайлбарыг нотлох хангалттай нотлох баримт байхгүй гэх үндэслэлээр тухайн хэсэгт холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ. Актын 1,2 дахь хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдох актын дүн нь дараах хэсгүүдээс бүрдэнэ. Үүнд, А ХХК нь гүйцэтгэх захирлын А176/18 болон А16/19 тоот тушаалуудын дагуу нийт 194,054,841.73 төгрөгийн үнэ бүхий хөдлөх хөрөнгүүдийг акталсан бөгөөд А176/18 тоот тушаалын дагуу эвдрэл ихтэй, цаашид зориулалтаар нь ашиглах боломжгүй, засварын зардал нь тухайн техникүүдийн өөрийн өртгөөс нь давах техникүүдийг задалж, ашиглах боломжтой хуучин сэлбэгүүдийг буцааж орлого авсан бол А16/19 тушаалын дагуу актлагдсан хөрөнгүүд нь ихэвчлэн 2011, 2012 онд орлого авсан сандал, ширээ, зурагт, компьютер, гагнуурын аппарат, насос гэх мэт 96 ширхэг эд зүйлс байгаа бөгөөд эдгээр нь бүгд уурхайд хэрэглэгддэг, ашиглалтын хугацаанаас өмнө эвдэрч ашиглах боломжгүй болсон хөрөнгүүд юм.

2.3. Хөрөнгөнд бүртгэлтэй газрын сайжруулалтад 2019 онд 55,212,330.90 төгрөгийн элэгдэл байгуулан хасагдах зардалд оруулан тооцож татвар ногдох орлогоо бууруулсан гэх хөрөнгө нь А ХХК-ийн 2019 оны үндсэн хөрөнгийн товчоо тайланд тусгагдсанаар 2013 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдөр Кемп аж ахуйн хэлтэст шалган оффис болон НБЦехийг 7,448,573.05 төгрөгөөр 2013 оны 09 дүгээр сарын 30-ны өдөр Хилийн хэлтэст баяжмал буулгах талбайг 544,977,263.91 төгрөгөөр тус тус үндсэн хөрөнгийн орлого авсан бөгөөд тухайн хөрөнгүүдийг үндсэн хөрөнгөд бүртгэхдээ буруу дансанд буюу 2001000... дугаартай газрын сайжруулалт дансанд бүртгэгдсэн байсан хөрөнгүүд бөгөөд тухайн хөрөнгийн элэгдэл нь бодитоор тооцогдсон элэгдэл байтал татварын улсын байцаагч тухайн хөрөнгүүдийн элэгдэл тооцсон дүнгээр нь алдагдлыг бууруулж акт тавьсан.

2.4. Татварын улсын байцаагч дээрх актлагдсан хөрөнгүүдийг Татварын ерөнхий хуулийн 13.7 “Албан татвар төлөгч өмчилж байгаа элэгдэл, хорогдлын шимтгэл тооцох хөрөнгөө албан татвар ногдох орлого олох зорилгоор ашиглахаа зогсоовол уг хөрөнгийг үлдэгдэл өртөг, зах зээлийн үнийн аль их үнээр худалдан борлуулсан гэж үзэж албан татвар ногдуулна” гэснийг үндэслэн зөрчлийг шийдвэрлэхдээ ашиглалтаас хасагдсан хөрөнгүүдийн үлдэх өртгөөс нь татвар ногдох орлогыг тодорхойлж түүнээс хөрөнгө борлуулсны татварын зохих хувь хэмжээгээр (10%) татвар ногдуулалгүй үлдэх өртгийн дүнгээр бүхэлд нь буюу 100%-иар татвар төлөгчийн тухайн жилийн алдагдлыг бууруулсан нь үндэслэлгүй бөгөөд захиргааны байгууллагын авсан хариуцлагын арга хэмжээ нь тухайн зөрчлийнхөө шинж чанартай нийцээгүй, үндэслэл болгосон хуулийн заалтыг буруу тайлбарлаж хэрэглэсэн. Нэхэмжлэгчийн зүгээс дээрх тайлбар үндэслэлээ нотлох үүднээс тухайн үед татварын албаар баталгаажсан санхүүгийн тайлангийн холбогдох хэсгүүд (үндсэн хөрөнгийн товчоо тайлан, орлого авсан сэлбэг хэрэгслийн бүртгэл), хөрөнгө актлах тухай удирдлагын тушаал шийдвэр зэрэг санхүүгийн баримтуудыг нотлох баримтын шаардлага ханган хэрэгт хавсаргасан. Түүнчлэн нэхэмжлэгч тал маргаан бүхий захиргааны актыг бүхэлд нь хүчингүй болгуулах тухай гомдлыг Татварын маргаан таслах зөвлөлд гаргасан байтал урьдчилан шийдвэрлэх ажиллагаа хийгдээгүй гэх хариуцагчийн тайлбар татгалзал мөн үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

2.5. Маргаан бүхий актын 3,4 дэх хэсэгт заагдсан зөрчилд холбогдох нэхэмжлэлийн шаардлагыг шийдвэрлэсэн тухайд, шүүгч маргаан бүхий актын 3 болон 4 дэх хэсэгт заасан зөрчлүүдийг бүхэлд нь дагалдах ашигт малтмалд хамааруулан авч үзэж 6 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж, энэ хугацаанд хариуцагчийг шинэ акт гаргахыг даалгаж шийдвэрлэсэн. Гэтэл тус хэсэгт холбогдох зөрчлийн арга хэмжээ нь доорх 2 зөрчилд авсан хариуцлагын арга хэмжээнээс бүрдэх бөгөөд нэхэмжлэгч тал бичгээр гаргасан нэхэмжлэл болон шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа зөрчил тус бүрээр нэхэмжлэлийн шаардлагын үндэслэлээ тайлбарласан байтал шүүгч нэхэмжлэлийн шаардлага, түүний үндэслэл тус бүрээр маргааны зүйлийг ялгаж шийдвэрлээгүй. Үүнд, 20,196,869,817.59 төгрөгийн үнэ бүхий төмрийн хүдрийн баяжмалыг тайлагнаагүй гэх зөрчил: Нэхэмжлэгчийн 2019 онд экспортод гаргасан 20.1 тэрбум төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий төмрийн хүдрийн баяжмалд АМНАТ ногдуулаагүй гэх зөрчилд татварын улсын байцаагч нар нийт 3,4 тэрбум төгрөгийн акт тавьсан. А ХХК-ийн 2019 онд нийт 151,710,688,539.18 үнэлгээ бүхий 1,176,650.81 тонн баяжмал экспортод гаргасан бөгөөд энэ тоо хэмжээ нь АМНАТ-ын тайлан болон гаалийн мэдээтэй таарч байгаа. Гэтэл татварын улсын байцаагч нар Засгийн газрын 2019.09.04-ний өдрийн 342 дугаар тогтоолыг удирдлага болгон 2019 оны 9,10,11,12 саруудад экспортод гаргасан бүтээгдэхүүний үнийг гэрээний үнээр бус жишиг үнээр тооцож уг зөрүү дүн болох 20.1 тэрбум төгрөгийн үнэлгээг гаргаж ирсэн байдаг. Засгийн газрын тухай хуулийн 7 дугаар зүйлд Засгийн газрын тогтоол нь хуульд өөрөөр заагаагүй бол гарсан өдрөөсөө эхлэн хүчин төгөлдөр болно гэж хуульчилсан байдаг ч тус 342 дугаар тогтоол нь захиргааны хэм хэмжээний акт болохынхоо хувьд Захиргааны ерөнхий хуулиар зохицуулагдах ба хуульд зааснаар захиргааны хэм хэмжээний актын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэгдсэнээр хүчин төгөлдөр болдог. Ийнхүү хүчин төгөлдөр болоогүй хэм хэмжээний актыг дагаж мөрдөх үүрэг иргэн, хуулийн этгээдэд үүсэхгүй. Тухайн 342 дугаар тогтоолыг батлан гаргасан субъект нь Засгийн газар тул тус хэм хэмжээний акт нь УИХ-д хүргэгдэх бөгөөд УИХ-ын эрх зүйн мэдээлэл төрийн мэдээлэл эмхэтгэлд нийтлэгдсэнээр хуулийн хүчин төгөлдөр болно.

2.6. Улмаар Засгийн газрын 2019 оны 342 дугаар тогтоол нь төрийн мэдээлэл эмхэтгэлийн 2020 оны 04 дүгээр сарын 06-ны өдрийн №13 дугаарт нийтлэгдсэн байдаг. Татвар төлөгч аж ахуйн нэгж АМНАТ-ын жилийн эцсийн тайлангаа дараа оны 02 дугаар сарын 10-ны дотор гаргаж илгээдэг. Гэтэл жилийн эцсийн тайлан гарах хугацаанаас хойш хүчин төгөлдөр болж нийтэд мэдээлсэн хэм хэмжээний актад үндэслэн борлуулалтын үнэлгээний зөрүү 20.1 тэрбум төгрөгийг тооцож ийм үнэ бүхий баяжмалыг тайлагнаагүй гэж үзэж нөхөн татвар, алданги, торгууль гээд 3.4 тэрбум төгрөгийн акт тавьж байгаа нь үндэслэлгүй. АМНАТ өөрөө татварын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг, энэ ч утгаараа татвар төлөгч иргэн, аж ахуйн нэгжүүд татвар ногдох орлогоо хэрхэн тодорхойлох, хэзээ ямар хувь хэмжээгээр, ямар хууль тогтоомж, хэм хэмжээний актыг удирдлага болгон татвар төлөх вэ гэдгийг урьдчилан мэдсэн байх ёстой. Гэтэл Засгийн газрын 342 дугаар тогтоол батлагдан гарсан талаар татвар төлөгч мэдээгүй, мэдэх ч боломжгүй байсан атал тухайн хэм хэмжээний актыг үндэслэн үндсэн болон өсөн нэмэгдэх АМНАТ тус бүрээр нөхөн татвар, торгууль алданги ногдуулсан нь үндэслэлгүй.

2.7. 2019 онд экспортолсон нийт төмрийн хүдрийн баяжмалд агуулагдах 63,867,982,976.86 төгрөгийн үнэ бүхий дагалдах ашигт малтмалд АМНАТ ногдуулж тайлагнаагүй гэх зөрчил Засгийн газрын 2011 оны 193 дугаар тогтоолд АМНАТ ногдуулах ашигт малтмалын бүтээгдэхүүний төрөл ангилалд тус бүрийн агуулгын хувь хэмжээг тодорхой зааглан ялгаж өгсөн бөгөөд агуулгын хувь хэмжээг тодорхойлоход гаалийн лабораторийн дүгнэлтийг үндэслэдэг. А ХХК-ийн 2019 онд экспортод гаргасан төмрийн хүдрийн баяжмалд агуулагдаж байгаа зэс, хөнгөн цагаан, цайр, хар тугалга гэх 4 нэр төрлийн элементийн агуулгын хувь хэмжээ нь дунджаар 0.01%-ийн агуулга байгаа. Энэ агуулгын хувь хэмжээ нь Засгийн газрын 2011 оны 193 дугаар тогтоолын хавсралтад заасан уул уурхайн бүтээгдэхүүний аль ч ангилалд хамаарахгүй. Үндсэн төмрийн хүдрийн баяжмалаас ялган авах боломжгүй, эдийн засгийн үр ашиггүй гэдэг утгаараа “хүдэр” ангилалд ч хамаарахгүй. Гэтэл татварын улсын байцаагч татвар төлөгч аж ахуйн нэгжийн бүтэн жил экспортод гаргасан нийт бүтээгдэхүүний агуулгыг нэмж тооцон түүнийгээ 99.99% агуулга бүхий эцсийн бүтээгдэхүүний үнээр тооцож АМНАТ ногдуулж байгаа нь үндэслэлгүй юм. Түүнчлэн дагалдах ашигт малтмалын бүтээгдэхүүний агуулгын хувь хэмжээнд үндэслэн ямар аргачлалаар уул уурхайн бүтээгдэхүүний аль ангилалд хамааруулан татвар ногдох орлогыг хэрхэн тодорхойлсон нь ойлгомжгүйн зэрэгцээ А ХХК нь 2019 онд экспортолсон нийт 1,176,650.81 тонн баяжмалаас төмрийн хүдрийн баяжмалын АМНАТ-ыг тайлагнаж төлсөн. Гэтэл хариуцагчийн тайлбарласанчлан гаалийн төв лабораторийн шинжилгээний дүгнэлт дэх ашигт малтмал тус бүрийн агуулгын хувь хэмжээг үндэслэн АМНАТ ногдуулах ёстой гэж үзвэл 1,176,650.81 тонн бүтээгдэхүүний 61-63% нь төмрийн хүдрийн баяжмал гэж үзэж хувь тэнцүүлэн АМНAT ногдуулах ёстой. Энэ нь татварыг давхардуулан ногдуулахгүй байх хуулийн зарчимд нийцнэ.

2.8. Маргаан бүхий захиргааны актад тусгагдсан зөрчлүүдэд нөхөн татвараас гадна алданги болон торгуулийн арга хэмжээ авагдсан. Татварын улсын байцаагч алданги, торгууль ногдуулахдаа Татварын ерөнхий хуулийн 74, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дэх заалтуудыг тус тус удирдлага болгосон. Зөрчлийн тухай хуулийн 11.19 дэх заалтыг 2019 оны 03 дугаар сарын 22-ны өдөр өөрчлөн найруулсан бөгөөд татварын улсын байцаагч зөрчлийн дүнгийн 30%-иар тооцож торгууль ногдуулсан байгаа нь 2019.03.22-ны өдөр өөрчлөн найруулсан заалтыг бус түүнээс өмнөх хугацаанд хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан заалтыг удирдлага болгон 2019 оны татвар ногдуулалтад бүхэлд нь торгууль ногдуулж, татвар төлөгчийн эрх зүйн байдлыг дордуулсан заалтыг сонгож хэрэглэсэн нь үндэслэлгүй бөгөөд захиргааны байгууллагын алданги, торгууль ногдуулсан асуудлыг шүүх мөн л тухайн зөрчил, маргааны үйл баримт тус бүрээр нь ялгамжтай шийдвэрлэх учиртай. Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн шаардлага, түүний үндэслэл тус бүрээр асуудлыг ул суурьтай авч үзэж шийдвэрлээгүйгээс шүүхийн шийдвэр үндэслэл бүхий байх шаардлагыг хангаагүй байх тул шийдвэрийг бүхэлд нь хүчингүй болгож, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж шийдвэрлэж өгнө үү” гэжээ.

3. Хариуцагч нар шүүхийн шийдвэрийг эс зөвшөөрч дараах үндэслэлээр давж заалдах гомдол гаргасан байна. Үүнд:

3.1. Татварын улсын байцаагч нар нь А ХХК-ийн 2019 онд экспортод гарган борлуулсан нийт 1,176,563.13 тонн төмрийн баяжмалд агуулагдаж байгаа 731,483.65 тонн төмрийн гэрээний үнэ болон олон улсын зах зээлийн үнийн зөрүү болох 20,196,869,817.59 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээнд, мөн уг баяжмалд агуулагдаж байгаа 15,775.71 тонн 63,867,982,976.86 төгрөгийн үнэлгээ бүхий бусад ашигт малтмал болох /зэс, хар тугалга, цайр, хөнгөн цагаан/ дагалдах бүтээгдэхүүнд ашигт малтмалын нөөц ашигласны үндсэн болон нэмэлт төлбөрийг ногдуулж, төсөвт төлөөгүйд нь Ашигт малтмалын тухай хууль /2006 он/-ийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д “Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уурхайн эдэлбэрээс олборлож худалдсан, эсхүл худалдахаар ачуулсан болон ашигласан бүх төрлийн бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээнээс тооцож ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг улсын төсөвт төлнө”, "47.2-т “Энэ хуулийн 47.1-д заасан борлуулалтын үнэлгээг дараахь журмаар тооцно” 47.2.1-д “экспортод бүтээгдэхүүн гаргасан бол олон улсын худалдаанд хүлээн зөвшөөрөгдсөн тухайн сарын дунджийг тогтоох зарчмыг үндэслэн тухайн бүтээгдэхүүний, эсхүл түүнтэй адил төстэй бүтээгдэхүүний олон улсын зах зээлийн үнийг баримтална”, 47.3-д “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр дараахь хэмжээтэй байна”, 47.3.2-т “энэ хуулийн 47.3.1, 47.3.3-т заасан Монголбанк, түүнээс эрх олгосон банканд худалдсан алтнаас бусад ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн доод хэмжээ нь тухайн уурхайн эдэлбэрээс олборлож худалдсан, эсхүл худалдахаар ачуулсан болон ашигласан бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээний 5,0 хувьтай тэнцүү, мөн хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д “Доор дурдсан этгээд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр төлөгч байна”, 47.1.2-т “ашигт малтмал экспортолсон этгээд”  /Энэ хэсгийг 2019 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/, 47.3-д “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг дараах хэмжээгээр ногдуулна”, 47.3.3-д “энэ хуулийн 47.3.1, 47.3.2-т зааснаас бусад бүх төрлийн ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр тухайн бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээний 5.0 хувь” /Энэ хэсгийг 2019 оны 11 дүгээр сарын 22-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/ мөн хуулийн /2006 он/-ийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д “Ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч нь уурхайн эдэлбэрээс олборлож худалдсан, эсхүл худалдахаар ачуулсан болон ашигласан бүх төрлийн бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээнээс тооцож ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг улсын төсөвт төлнө”, 47.5-д “Энэ хуулийн 47.4-т заасан нэмэлт төлбөрийн хувийг дараахь байдлаар тодорхойлно”, 47.8-д “Энэ хуулийн 47.5-д заасан хүдэр, баяжмал, бүтээгдэхүүний боловсруулалтын түвшинд тавигдах шаардлага, ангилал, тооцох үндсэн зарчим, аргачлалыг геологи, уул уурхайн болон санхүүгийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг үндэслэнэ”, мөн хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д “Доор дурдсан этгээд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр төлөгч байна” 47.1.2-т “ашигт малтмал экспортолсон этгээд” /Энэ хэсгийг 2019 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдрийн хуулиар өөрчлөн найруулсан/, 47.4-д “Тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлийн үнийн өсөлтөөс хамаарч энэ хуулийн 47.3.2-т заасан хувь дээр мөн хуулийн 47.5-д заасан хувийг нэмсэн дүнгээр тооцож ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг ногдуулна, /Энэ хэсгийг Үндсэн хуулийн цэцийн 2019 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн 04 дүгээр тогтоолоор хүчингүй болгосон/, 47.5-д “Энэ хуулийн 47.3.3-т заасан хувь дээр тухайн бүтээгдэхүүний зах зээлийн үнийн өсөлт, боловсруулалтын түвшнээс хамаарч доор дурдсан хувийг нэмэгдүүлж тооцно”,  1. Зэс: тн: бүтээгдэхүүн: зах зээлийн үнийн түвшин /ам.доллароор/ 5000-6000 хүртэл 1.0%, 6000-7000 хүртэл 2.00%", 3. Цайр: тн: зах зээлийн үнийн түвшин /ам доллароор/ 2000-2500 хүртэл 0.80%, 2500-3000 хүртэл 1.20%, 5. Төмөр: тн төмрийн баяжмал: зах зээлийн үнийн түвшин /ам.доллароор/ 70-80 хүртэл 1.40%, 80 90 хүртэл 2.10%, Хар тугалга: тн: зах зээлийн үнийн түвшин /ам.доллароор/ 1800-2100 хүртэл 0.80%” гэсэн заалтыг тус тус үндэслэн нөхөн татвар, торгууль, алданги тооцож, ногдуулалтын акт үйлдсэн.

3.2. 2019 оны 03 дугаар сарын 26011120 кодтой гаалийн мэдүүлгээр “Хар саарал өнгөтэй, хуурай, жижиг ширхэгтэй Fe-62.38%, Al-1.05%, Си-101.2мг/кг, Zn-343.9мг/кг” гэсэн гаалийн лабораторийн дүгнэлттэй 109,748.00 тонн төмрийн баяжмал экспортолсон. Иймд татварын улсын байцаагчдын нөхөн ногдуулалтын актын 3 болон 4 дэх хэсэг тооцооллын зөрүү байхгүй тул Нийслэл дэх захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг өөрчилж нөхөн ногдуулалтын актыг хэвээр үлдээж өгнө үү” гэжээ.

      ХЯНАВАЛ:

1. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 118 дугаар зүйлийн 118.3-д заасны дагуу хэргийг хянаад дараах үндэслэлээр шүүхийн шийдвэрт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэлээ.

2. Тогтоогдсон үйл баримтын тухайд:

2.1. Говь-Алтай аймгийн Ц сумын нутаг, Тт төмрийн хүдэр олборлолтын үйл ажиллагаа явуулдаг АХХК-ийн 2019 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 2019 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийг дуусталх хугацааны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд татварын хяналт шалгалт хийх ерөнхий удирдамж, 2123200881 тоот томилолтоор эрсдэлд суурилсан төлөвлөгөөт бус, иж бүрэн шалгалтыг Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын татварын хяналт, шалгалтын хэлтсийн Татварын улсын байцаагч У.О, Ц.М, С.Г нар хийж гүйцэтгэжээ.

2.2. Улмаар 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актаар 5,561,104,282.23 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,673,171,073.66 төгрөгийн торгууль, 1,115,713,362.85 төгрөгийн алданги, нийт 8,349,988,718.74 төгрөгийн төлбөр төлүүлэхээр акт тогтоосон байх ба АХХК-иас уг нөхөн ногдуулалтын актыг эс зөвшөөрч гаргасан гомдлыг Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх татварын маргаан таслах зөвлөл хянаад, 2025 оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрийн 02 дугаар тогтоолоор хэвээр үлдээсэн байна.

2.3. Улмаар АХХК-иас “Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын тэмдэглэх нь хэсгийн хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчлүүдээс 1, 2 дахь хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдуулан 249,267,172.63 төгрөгөөр алдагдлыг бууруулсныг, мөн нөхөн ногдуулалтын актын тэмдэглэх нь хэсгийн хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчлүүдээс 3, 4 дэх хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдуулан нийт 8,308,836,707.75 төгрөгийн төлбөр ногдуулсныг тус тус хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг нэр бүхий татварын улсын байцаагч нарт холбогдуулан гаргажээ.

3. “Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын тэмдэглэх нь хэсгийн хяналт шалгалтаар илэрсэн зөрчлүүдээс 1, 2 дахь хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдуулан 249,267,172.63 төгрөгөөр алдагдлыг бууруулсныг хүчингүй болгуулах” шаардлагын тухайд:

3.1. Маргаан бүхий актын тэмдэглэх нь хэсгийн 1-д “Захирлын тушаалаар 2019 онд 194,054,841.73 төгрөгийн үлдэгдэл өртөг бүхий үндсэн хөрөнгийг худалдан борлуулах болон акталж данснаас хасахдаа Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн 13 дугаар зүйлд заасныг”, 2-т “Хөрөнгөд бүртгэлтэй газрын сайжруулалтад 2019 оны 55,212,330.90 төгрөгийн элэгдэл байгуулан хасагдах зардалд оруулан тооцож татвар ногдуулах орлого бууруулсан нь Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн 13 дугаар зүйлд заасныг” зөрчсөн гэж дүгнэсэн.

3.2. Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн 13 дугаар зүйлд “Элэгдэл, хорогдлын шимтгэл тооцох”, 13.1-д “Албан татвар төлөгчийн 1 жилээс дээшхи хугацаанд ашиглах хөрөнгөд энэ хуулийн 12.1.5-д заасан элэгдэл, хорогдлын шимтгэл тооцно”, 13.7-д “Албан татвар төлөгч өмчилж байгаа элэгдэл хорогдлын шимтгэл тооцох хөрөнгөө албан татвар ногдох орлого олох зорилгоор ашиглахаа зогсоовол уг хөрөнгийг үлдэгдэл өртөг, зах зээлийн үнийн аль их үнээр худалдан борлуулсан гэж үзэж албан татвар ногдуулна”, 13 дугаар зүйлийн 13.9-д “Газар, бараа, материалын нөөцөд элэгдэл, хорогдлын шимтгэл тооцохгүй” гэж тус тус заасан.

3.3. АХХК-ийн гүйцэтгэх захирлын 2018 оны 02 дугаар сарын 24-ний өдрийн А-176/18 дугаар тушаалаар АХХК-ийн Уулын баяжуулах Тын үйлдвэрийн хуучин сэлбэгийн агуулахад байршилтай актлагдсан техникүүдийг задалж, шаардлага хангасан сэлбэгүүдийг орлогод авах комиссыг томилж, 2019 оны 03 дугаар сарын 15-ны өдрийн А-16/19 дүгээр тушаалаар цаашид зориулалтын дагуу ашиглах боломжгүй болсон 29 нэр төрлийн 96 тоо ширхэг бүхий эд хөрөнгийн жагсаалтыг нэгдүгээр хавсралтаар баталсан байх ба нэхэмжлэгчээс “... уг эд хөрөнгүүдийг татвар ногдох орлого олох зорилгоор ашиглахаа зогсоож, хуучин сэлбэгээ буцаагаад орлого олох үйл ажиллагаанд ашигласан” гэж тайлбарлаж байна.

3.4. Гэтэл хэрэгт авагдсан баримт, талуудын тайлбараас үзвэл, АХХК нь дээрх эд хөрөнгүүдийг мөн зорилгоор ашигласан гэх үйл баримт тогтоогдоогүй байх тул хариуцагчаас Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын /2006/ тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1-д зааснаар албан татвар ногдуулсан нь үндэслэлтэй байна.

3.5. Түүнчлэн, Татварын улсын байцаагч нар маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын актаар “А” ХХК-ийн хөрөнгөд бүртгэлтэй газрын сайжруулалтад 55,212,330.90 төгрөгийн элэгдэл байгуулан хасагдах зардалд оруулж албан татвар ногдох орлого бууруулсан гэж 55,212,330.90 төгрөгийн зөрчлийн дүнгээр тус компанийн 2019 оны аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангийн алдагдлыг бууруулан баталгаажуулсан нь мөн хуулийн зохицуулалтад нийцжээ.

3.6. Тодруулбал, нэхэмжлэгчээс “... тухайн үеийн нягтлан бодогч газрын сайжруулалт дансанд бүртгэж алдаа гаргасан” гэж тайлбарлах боловч Татварын ерөнхий хуулийн 31 дүгээр зүйлийн 31.1-д “Татвар төлөгч татварын тайланг дараагийн татварын жилд багтаан залруулж болно” гэж зааснаар гаргасан алдаа зөрчлөө засаж, тайлагнах бүрэн боломжтой байсан боловч татварын хяналт, шалгалт хийх хүртэл энэ үүргээ биелүүлээгүй, мөн шалтгаанаар татвар ногдох орлогоо буруу тайлагнах нь татвар зайлшгүй байх болон шударга ёсны зарчимд нийцэхгүй. Анхан шатны шүүх нэхэмжлэлийн дээрх шаардлагыг хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн нь зөв болжээ.

4. “Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын актын тэмдэглэх нь хэсгийн 3, 4 дэх хэсэгт заасан зөрчлүүдэд холбогдуулан нийт 8,308,836,707.75 төгрөгийн төлбөр ногдуулсныг хүчингүй болгуулах” шаардлагын тухайд:

4.1. Анхан шатны шүүх дээрх нэхэмжлэлийн шаардлагыг шийдвэрлэхдээ Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11 дэх хэсэгт заасны дагуу хариуцагчаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл маргаан бүхий актын холбогдох хэсгийг түдгэлзүүлж шийдвэрлэсэн нь зөв боловч дутуу дүгнэлт өгсөн байх ба энэ нь шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, АХХК-ийн нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангах үндэслэл болохгүй тул Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхээс дүгнэлт хийж, шийдвэрт өөрчлөлт оруулах нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн үзлээ.

4.2. Тодруулбал,  Маргаан бүхий актын тэмдэглэх нь хэсгийн 3-д “Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын 2019 онд экспортод гарган борлуулсан 20,196,869,817.59 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий төмрийн хүдрийн баяжмал, 63,867,982,976.86 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий экспортод гарган борлуулсан төмрийн хүдрийн баяжмалд агуулагдах дагалдах бүтээгдэхүүнд ашигт малтмалын нөөц ашигласны үндсэн төлбөр ногдуулж төсөвт төлөөгүй нь Ашигт малтмалын тухай хууль /2006 он/-ийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 47.2, 47.2.1, 47.3, 47.3.2, 47.3.1, 47.3.2, 47.3.3-д заасныг”, 4-т “Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсын 2019 онд экспортод гарган борлуулсан 20,196,869,817.59 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий төмрийн хүдрийн баяжмал, 63,867,982,976.86 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий экспортод гарган борлуулсан төмрийн хүдрийн баяжмалд агуулагдах дагалдах бүтээгдэхүүнд ашигт малтмалын нөөц ашигласны нэмэлт төлбөрийг ногдуулаагүй нь Ашигт малтмалын тухай хууль /2006 он/-ийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 47.1.2, 47.4, 47.5, 47.8 дахь хэсэгт заасныг” тус тус зөрчсөн гэж дүгнэжээ.

4.3. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.3.11-д “Шүүх хэргийн нөхцөл байдлыг цаашид тодруулах шаардлагатай гэж үзсэн бөгөөд нэмж тодруулах зүйлийн цар хүрээ шүүхийн шинжлэн судлах боломжоос хэтэрсэн гэж үзвэл захиргааны байгууллагаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл захиргааны актыг зургаан сар хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлэх” гэж заасан.

4.4. Нэхэмжлэгч АХХК нь MV-01537* болон MV-01352* дугаартай ашигт малтмалын ашиглалтын тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр Говь-Алтай аймгийн Ц сумын нутагт орших Тын төмрийн хүдрийн ордод олборлолтын үйл ажиллагаа явуулж, 2019 онд 61-63 хувийн агууламжтай 1,176,671 тонн төмрийн хүдрийн баяжмал 13,312 удаагийн гаалийн мэдүүлгээр Бүгд Найрамдах Хятад Ард Улсад экспортолсон болох нь хэрэгт авагдсан баримтуудаар тогтоогдож байна.

4.5. Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1-д “Доор дурдсан этгээд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр төлөгч байна”, 47.1.1-д “ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч”, 47.1.2-т “ашигт малтмал экспортолсон этгээд”, 47.1.3-д “Монголбанк, түүнээс эрх олгосон арилжааны банканд алт тушаасан этгээд”, 47.3.3-д “энэ хуулийн 47.3.1, 47.3.2-т зааснаас бусад бүх төрлийн ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр тухайн бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээний 5.0 хувь”, 47.6-д “Ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн хувийг тооцох, төлбөр ногдуулах, тайлагнах, төлөх журмыг Засгийн газар батална”, 47.14-т “Экспортын бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээний үндэслэл болгох олон улсын жишиг үнэ тогтоодог биржийн, зах зээлийн үнийн эх сурвалжийн нэрийг тухайн бүтээгдэхүүний нэр төрлийг харгалзан Засгийн газар нийтэд зарлана” гэж тус тус заасан.

4.6. Дээрх хуульд заасны дагуу Засгийн газрын 2019 оны 342 дугаар тогтоолын 2 дугаар хавсралтаар батлагдсан “Гадаадын зах зээлд борлуулсан нүүрс, төмрийн хүдэр, төмрийн хүдрийн баяжмалд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр ногдуулах борлуулалтын үнэлгээ тооцох журам”-ын 2.7-д “Аж ахуйн нэгжийн тухайн сард экспортолсон, экспортлохоор ачуулсан нүүрс, төмрийн хүдэр, төмрийн хүдрийн баяжмалын энэ журмын 2.3, 2.4-т заасны дагуу тодорхойлсон борлуулалтын үнэлгээ нь Ашигт малтмалын тухай хуулийн 47.2.1 дэх заалт, мөн зүйлийн 47.14 дэх хэсэгт заасны дагуу олон улсын худалдаанд хүлээн зөвшөөрөгдсөн тухайн сарын дунджийг тогтоох зарчмыг үндэслэн тухайн бүтээгдэхүүний олон улсын зах зээлийн үнийг баримлан нийтэд зарласан үнээс 30 болон түүнээс дээш хувиар бага бол ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр ногдуулах борлуулалтын үнэлгээг энэ журмын 2.1-д заасны дагуу тодорхойлно” гэж, мөн Засгийн газрын 2019 оны 465 дугаар тогтоолоор батлагдсан журмын 2.2-т “Ашигт малтмалын хүдэр, баяжмал бүтээгдэхүүний агуулгын хувь нь Засгийн газраас тогтоосон үнийн эх сурвалжид үндэслэн нийтэд мэдээлсэн тухайн ашигт малтмалын агуулгын хувиас ялгаатай тохиолдолд нийтэд зарласан жишиг үнийн мэдээлэлд заасан агуулгын хувь үүнээс тухайн ашигт малтмалын нэгж агуулгын хувьд ногдох үнийг тодорхойлон борлуулж байгаа ашигт малтмалын нэгж агуулгын хувь хэмжээнд хувь тэнцүүлэх зарчмаар борлуулалтын үнэлгээг тооцно”, 2.8-д “Нүүрснээс бусад ашигт малтмалын бүтээгдэхүүнд АМНАТ ногдуулах борлуулалтын үнэлгээг лабораторийн шинжилгээний дүгнэлтээр тодорхойлсон агуулгын цэвэр хувь, хэмжээнд үндэслэн үндсэн болон дагалдах металл, эрдэс бүтээгдэхүүн тус бүрээр тооцно” гэж тус тус зааснаар АХХК нь өөрийн экспортод гаргасан төмрийн хүдрийн баяжмалын гэрээний үнийг нийтэд тодорхой зарласан олон улсын зах зээлийн үнэтэй харьцуулан борлуулалтын үнэлгээг олон улсын зах зээлийн үнээр тооцож ашигт малтмалын төлбөрийг үнэн зөв тайлагнаж, төлөх үүрэгтэй.

4.7. Хариуцагч Татварын улсын байцаагч нараас нэхэмжлэгч АХХК-ийн 2019 оны 01, 02, 03, 04, 05, 06, 07, 08, 09 дүгээр сарын ашигт малтмалын нөөц ашигласны татварт ногдох хувь хэмжээг Засгийн газрын 2016 оны 02 дугаар сарын 01-ний өдрийн “Биржийн болон зах зээлийн үнийн эх сурвалжийн нэр зарлах тухай” 81 дүгээр тогтоолд заасны дагуу жишиг үнийн аргаар тооцсон, 2019 оны 10, 11, 12 дугаар сарын хүдэр, төмөртэй холбоотой хэсгийг Засгийн газрын 2019 оны 342 дугаар тогтоолын 2 дугаар хавсралтаар батлагдсан “Гадаадын зах зээлд борлуулсан нүүрс, төмрийн хүдэр, төмрийн хүдрийн баяжмалд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр ногдуулах борлуулалтын үнэлгээ тооцох журам”-д заасны дагуу тооцоолсон байна.

4.8. Өөрөөр хэлбэл, гэрээний үнэ, жишиг үнэ хоёр 30-аас дээш хувиар зөрүүтэй буюу гэрээний үнэ 45 ам.доллар, жишиг үнэ 80 ам.доллар байгаа тохиолдолд маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын актын дээрх байдлаар тооцоолсон хэсэг нь үндэслэлтэй. Энэ талаарх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт үндэслэлтэй байна.

4.9. Харин дагалдах баялгийн тухайд буюу хариуцагч татварын улсын байцаагч нараас АХХК-ийн 2019 онд экспортод гарган борлуулсан 63,867,982,976.86 төгрөгийн борлуулалтын үнэлгээ бүхий экспортод гарган борлуулсан төмрийн хүдрийн баяжмалд агуулагдах дагалдах бүтээгдэхүүнд ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийг тооцохдоо цэвэр бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээгээр, эсхүл хүдрийн борлуулалтын үнэлгээгээр тооцсон гэдэг нь тодорхойгүй, дагалдах бүтээгдэхүүний нийт хэмжээг ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр тооцсон төмрийн хүдрийн хэмжээнээс хасч тооцсон эсэх, эсхүл нэмж тооцсон эсэхийг тодруулах шаардлагатай, хариуцагчаас энэ талаар холбогдох тооцооллыг гаргаж өгөөгүй.

4.10. Өөрөөр хэлбэл, хариуцагчаас борлуулалтын үнэлгээ тооцсон аргачлал тодорхойгүй, дагалдах эрдэс баялгийг цэвэр бүтээгдэхүүнээр тооцсон үндэслэл тодорхойгүй, түүнчлэн, экспортолсон төмрийн хүдэрт агуулагдаж буй дагалдах эрдэс бүтээгдэхүүний ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөр тооцсон жинг хэрхэн тооцсон тооцооллын үндэслэл тодорхойгүй байх бөгөөд энэ нь хариуцагч байгууллагын хуулиар хүлээсэн чиг үүрэгт хамаарах асуудал байна.

4.11. Татварын ерөнхий газрын даргын 2010 оны 06 дугаар сарын 17-ны өдрийн 322 дугаар тушаалаар батлагдсан “Уул, уурхайн экспортын бүтээгдэхүүний борлуулалтын үнэлгээг тооцох аргачлал”-ын 2.5-д “Тухайн экспортын бүтээгдэхүүний агуулгын хувийг тогтоохдоо Гаалийн төв лабораторийн дүгнэлтийг үндэслэнэ. Гаалийн байгууллага нь олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөх дүгнэлт гаргах эрх бүхий бусад итгэмжлэгдсэн лаборатороор тухай бүтээгдэхүүний чанар, агуулга, найрлагын дундаж ханшид үндэслэнэ”, 2.7-д “Тухайн бүтээгдэхүүнд агуулагдаж буй дагалдах металл, үнэт металл, бусад эрдэс бүтээгдэхүүний хувьд аргачлалын 2.5-д заасны дагуу тогтоосон дагалдах бүтээгдэхүүний агуулгын талаархи дүгнэлтийг үндэслэн тухайн дагалдах үнэт металл, эрдэс бүтээгдэхүүн тус бүрийн хэмжээг тооцож, борлуулалтын үнэлгээг энэхүү аргачлалын дагуу тооцно” гэж тус тус заасан.

4.12. Гаалийн төв лабораторийн 2019 оны 02 дугаар сарын 26-ны өдрийн 003345*, 2019 оны 03 дугаар сарын 26-ны өдрийн 003390*, 2019 оны 04 дүгээр сарын 25-ны өдрийн 003447*, 2025 оны 05 дугаар сарын 24-ний өдрийн 003498*, 2019 оны 06 дугаар сарын 25-ны өдрийн 003555*, 2019 оны 07 дугаар сарын 24-ний өдрийн 003609*, 2019 оны 08 дугаар сарын 23-ны өдрийн 011900018*, 2019 оны 09 дүгээр сарын 24-ний өдрийн 011900071*, 2019 оны 11 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 011900189* дугаар дүгнэлтүүдээс үзвэл, дагалдах бүтээгдэхүүний ангиллын хувь хэмжээний тооцоолол тодорхойгүй буюу хилээр гаргасан төмрийн хүдэрт дагалдах баялгийн ямар хувь хэмжээнээс тооцон, энэ тооцоолол нь тонн төмрийн хүдрийн нийт хэмжээнд нэмэгдсэн, эсхүл хасагдсан эсэх нь ойлгомжгүй, жишиг үнийн мэдээлэлд заасан агуулгын хувь, хилээр гаргасан бүтээгдэхүүний агуулгын хувь, хэмжээнд хэрхэн хувь тэнцүүлж бодсон, энэ нь Засгийн газраас тогтоосон журам болон аргачлалд хэрхэн нийцэж байгаа талаар тодорхой үндэслэлийг маргаан бүхий актад бичих нь татвар ойлгомжтой, тодорхой байх зарчимд нийцнэ.

4.13. Өөрөөр хэлбэл, борлуулалтын үнэлгээг лабораторийн шинжилгээний дүгнэлтийн агуулгын цэвэр хувь, хэмжээнд үндэслэн үндсэн болон дагалдах металл, эрдэс бүтээгдэхүүний тооцож ашигт малтмалын нөөц ашигласны татвар ногдуулах үүргээ биелүүлж буй хариуцагч нарыг энэ тохиолдолд буруутгах үндэслэл болгож буй Гаалийн төв лабораторийн дүгнэлтэд бичигдэх металл, эрдэс, цэвэр болон дагалдах элементийн хувь хэмжээг тодорхой тусгах, ойлгомжтой бичих, лавлаж тооцох нь зүйтэй.

4.14. Анхан шатны шүүх энэ талаар үндэслэлтэй, зөв дүгнэж хэргийг шийдвэрлэсэн боловч шийдвэрийн Тогтоох хэсэгтээ “Татварын ерөнхий газрын Том татвар төлөгчийн газрын 2023 оны 12 дугаар сарын 22-ны өдрийн НА-212300000** дугаартай нөхөн ногдуулалтын 3, 4 дэх хэсэг буюу дагалдах бүтээгдэхүүнд холбогдох хэсгийг” гэж нэхэмжлэлийн шаардлагын хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн хэсгийг хамтад нь хариуцагчаас дахин шинэ акт гаргах хүртэл хугацаагаар түдгэлзүүлж шийдвэрлэсэн байх тул давж заалдах шатны шүүхээс шийдвэрийн Тогтоох хэсэгт өөрчлөлт оруулж шийдвэрлэв.

5. Эдгээр үндэслэлүүдээр талуудаас гаргасан давж заалдах гомдлуудыг хүлээн авч, шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгох үндэслэл тогтоогдохгүй байх тул анхан шатны шүүхийн шийдвэрт зохих өөрчлөлтийг оруулж, нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч болон хариуцагч нарын давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхиж шийдвэрлэв.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.2, 120 дугаар зүйлийн 120.3-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2026 оны 02 дугаар сарын 09-ний өдрийн 150 дугаар шийдвэрийн Тогтоох хэсгийн 1 дэх заалтын “...3 болон 4 дэх хэсэг буюу дагалдах бүтээгдэхүүнд холбогдох хэсгийг...” гэснийг “...3 болон 4 дэх хэсгийн дагалдах бүтээгдэхүүнд холбогдох хэсгийг...” гэж өөрчилж, шийдвэрийн тогтоох хэсгийн бусад заалтыг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн төлөөлөгч, хариуцагч нарын давж заалдах гомдлыг хангахгүй орхисугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1, 48 дугаар зүйлийн 48.3, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.3 дахь хэсэгт тус тус заасныг баримтлан нэхэмжлэгчээс давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжид төлсөн 70,200 төгрөгийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, хариуцагч нар давж заалдах гомдол гаргахдаа улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдсөн болохыг дурдсугай.

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 119 дүгээр зүйлийн 119.5 дахь хэсэгт зааснаар шүүхийн хууль хэрэглээний зөрүүг арилгах, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны ноцтой зөрчил гаргасан нь шүүхийн шийдвэрт нөлөөлсөн, хуулийг Улсын дээд шүүхийн тогтоол, тайлбараас өөрөөр хэрэглэсэн, эрх зүйн шинэ ойлголт, эсхүл хууль хэрэглээг тогтооход зарчмын хувьд нийтлэг ач холбогдолтой гэж хэргийн оролцогч нар үзвэл магадлалыг гардан авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимд хяналтын журмаар гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

 

ШҮҮГЧ                                                   Ц.САЙХАНТУЯА

 

ШҮҮГЧ                                                   Г.БИЛГҮҮН  

 

ШҮҮГЧ                                                   Ц.ОДМАА