МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

Ний*******лэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгч Б.Адъяа*******үрэн даргалж, ту******* шүүхийн шүүх хуралдааны А танхимд хий*******эн нээлттэй шүүх хуралдаанаар

Нэхэмжлэгч: Д.Э*******ы нэхэмжлэлтэй

Хариуцагч: Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргад холбогдох

Нэхэмжлэлийн шаардлага: Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ний өдрийн А/64 дүгээр захирамжийг хүчингүй болгуулах тухай шаардлага бүхий захиргааны хэргийг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Нэхэмжлэгч Д.Э*******, гуравдагч этгээдийн итгэмжлэгд*******эн төлөөлөгч Ц.Б*******, гуравдагч этгээдийн итгэмжлэгд*******эн төлөөлөгчийн өмгөөлөгч Ц.М******* шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга Ө.Акмарал нар оролцов.

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

Нэхэмжлэгч Д.Э******* шүүхэд гарга*******ан нэхэмжлэл болон шүүх хуралдаанд гарга*******ан тайлбартаа: Хан-Уул дүүргийн За*******аг дарга 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А\64 дүгээр Газар албадан чөлөөлөх тухай захирамж гаргаж Хан-Уул дүүргийн 4 дүгээр хооронд Арцатын задгайд байрлах 60 гаруй айлыг албадан нүүлгэж эд материал болон *******этгэл *******анааны хохирол учруулаад байгаа юм.

Гэтэл дээрх захирамжаа******* 3 хоногийн дараа Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын үйл ажиллагаанд хяналт тавьж үйл ажиллагааг нь удирдан чиглүүлэх эрх бүхий дээд байгууллага болох Хан-Уул дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчдийн 2013 оны 3 дугаар *******арын 29 өдрийн А\17 дугаар Ту*******гай хамгаалалтай газар нутагт газар ашиглуулах гэрээ байгуулах тухай тогтоол гарч газар эзэмших ашиглах хү*******элт гарга*******ан иргэдэд газар эзэмшүүлэхээр шийдвэрлэ*******эн нь Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 03 дугаар *******арын 26 ны өдрийн А\64 дүгээр Газар албадан чөлөөлөх тухай захирамжийг үгүй*******гэн гар*******ан хоорондоо зөрчилтэй шийдвэрүүд юм.

Хан-Уул дүүргийн За*******аг дарга 2013 оны 03 дугаар *******арын 26 ны өдрийн А\64 дүгээр Газар албадан чөлөөлөх тухай захирамж нь М******* Ул*******ын Их Хурлын 2013 оны 2 дугаар *******арын 08-ны өдрийн 23 дугаар Улаанбаатар хотыг 2020 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөний тодотгол, 2030 он хүртэл хүртлэх хөгжлийн чиг хандлагын баримт бичгийг батлах тухай тогтоолыг биелүүлээгүй буй харин ч хууль тогтоох дээд байгууллагын шийдвэр тогтоолыг э*******эргүүцэн гарга*******ан захирамж юм.

М******* Ул*******ын Их Хурлын 2013 оны 02 дугаар *******арын 08 ны өдрийн 23 дугаар тогтоолд Хан-Уул дүүргийн 4 дүгээр хороог *******уурьшлийн бү******* болгож иргэн, байгууллагад эзэмшиж ашиглуулахаар шийдвэрлэ*******эн мөн Хан-Уул дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчдийн 2013 оны 03 дугаар *******арын 29 өдрийн А\17 дугаар Ту*******гай хамгаалалтай газар нутагт газар ашиглуулах гэрээ байгуулах тухай тогтоол зэрэг нь Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А\64 дүгээр захирамжтай зөрчилдөж байх тул М******* Ул*******ын За*******аг захиргаа, нутаг дэв*******гэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.3-т заа*******ан дагуу За*******аг дарга нь өөрөө тухайн захирамжаа хүчингүй болох ё*******той бай*******ан боловч одоог хүртэл хууль зөрчин гарга*******ан захирамжаараа далайлган барилга байшин нураах, нүүлгэх зэрэг хууль бу******* ажил хийж байна.

Хан-Уул дүүргийн 4 дүгээр хороо задгайд амьдрах хэ*******эг иргэд нь газар эзэмших хү*******элт гарга*******ан байдаг бөгөөд одоог хүртэл Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 03 дугаар *******арын 26 ны өдрийн А\64 дүгээр захирамж хууль бу*******ад тооцуулахаар шат шатны байгууллагад ханд*******ан гэв.

Хариуцагч талаа******* шүүхэд гарга*******ан тайлбар болон шүүх хуралдаанд гарга*******ан тайлбартаа: Иргэн Д.Э*******ы нэхэмжлэлтэй ту******* дүүргийн За*******аг даргад холбогдох захиргааны хэрэгт дараах тайлбарыг гаргаж байна.

Ту******* дүүргийн 4 дүгээр хорооны нутаг дэв*******гэр Арцатын задгайд 2011 оноо******* Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.4-т Хүчин төгөлдөр эрхийн гэрчилгээгүй аливаа этгээд газар эзэмшихийг хориглоно мөн Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.1-т Дархан цаазат газрын болон байгалийн цогцолборт газрын хязгаарлалтын бү*******, байгалийн нөөц газар, дур*******галт газраа******* М******* Ул*******ын иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагад тодорхой зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор байгаль орчинд *******өрөг нөлөөгүй арга хэлбэрээр гэрээний үнд*******эн дээр ашиглуулж болно гэж заа*******ныг зөрчиж буу*******ан айл өрхүүдийг албадан нүүлгэх, газар чөлөөлөх ажлыг 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр захирамжаар зохион байгуул*******ан.

Дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчдийн 2013 оны 03 дугаар *******арын 29-ний өдрийн А/17 дугаар тогтоол нь М******* Ул*******ын Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.2-т Хамгаалалтын захиргаа буюу За*******аг дарга нь газар ашиглах тухай иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хү*******элт болон түүний талаарх *******аналаа төрийн захиргааны төв байгууллагад уламжилна гэж заа*******ан газар ашиглах тухай хү*******элтийг тухайн хорооны иргэдийн Нийтийн Хурлаар хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлж, газар ашиглах гэрээ байгуулж байхаар зохицуул*******ан тогтоол юм.

За*******аг дарга нь төрийн бодлого, шийдвэр, хууль тогтоомжийг орон нутагт хэрэгжүүлэгч бөгөөд М******* Ул*******ын За*******аг захиргаа, нутаг дэв*******гэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйл, Газрын тухай хуулийн 56, 57, 59 дүгээр зүйл, Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлд заа*******ан эрхийн хүрээнд 2013 оны А/64 дүгээр захирамжийг гарга*******ан.

Иймд иргэн Д.Э*******ы гарга*******ан нэхэмжлэлийг хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй бөгөөд Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 70 дугаар зүйлийн 70.2.9-д заа*******ны дагуу нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэг*******эхгүй болгож өгнө үү гэв.

Гуравдагч этгээдийн итгэмжлэгд*******эн төлөөлөгч Ц.Б******* шүүхэд гарга*******ан тайлбар болон шүүх хуралдаанд гарга*******ан тайлбартаа: Манай компани нь Хан-Уул дүүргийн, 4-р хороо, Арцатын ам гэдэг газар аялал жуулчлалын зориулалтаар 1.5 га газрыг 2011 онд зохих хууль журмын дагуу эзэмшихээр Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамнаа******* гэрчилгээ авч, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Богдхан уулын дархан цаазат газрын хамгаалалтын захиргаа, Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргатай 4 талт гэрээ байгуулан жил бүрийн газрын төлбөрт 11 880 000 төгрөг, 2015 оныг дуу*******тал 47 520 000 төгрөг төлөөд байна.

Бид иргэн Д.Э*******ы гарга*******ан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэг*******эхгүй болгуулахаар дараах тайлбарыг гаргаж байна.

Манай эзэмшлийн талбайд зуны улиралд зөвшөөрөлгүй 3-4 айл түр ирж буудаг, намар нь нүүдэг бай*******ан ба 40 айл багтах ямарч боломжгүй юм. Мөн иргэн Д.Э******* тэнд амьдарч байгаагүй бөгөөд хэрэгт явагд*******ан түүний иргэний үнэмлэхний хуулбар дээр Хан-Уул дүүргийн, 16-р хороо Буянт-Ухаа 24-р гудамж, 64 тоот гэ*******эн хаятай байна. Гэтэл тэрээр шүүхэд нэхэмжлэл гаргахдаа Хан-Уул дүүргийн, 4-р хороо, Арцат 18 гудамж 9-р хэ*******гийн задгайд гэж хаягаа худлаа бич*******эн нь нэхэмжлэлийг буцаах хангалтай үндэ*******лэл мөн.

Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 03-р *******арын 26-ний өдрийн А\64 тоот хуулийн дагуу гар*******ан тул хүчингүй болгох үндэ*******лэлгүй байна.

Хан-Уул дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын А\17 дугаар тогтоол нь За*******аг даргын А\64 тоот захирамжнаа******* *******үүлд гар*******ан байх ба агуулга нь хү*******элт гарга*******ан иргэн аж ахуйн нэгжийн хү*******элтийг тухайн хорооны иргэдээр хэлэлцүүлэн шийдвэрлүүлж газар ашиглах гэрээ байгуулахыг за*******аг даргад даалга*******ан байх тул энэ 2 шийдвэрийг хоорондоо зөрчилтэй гэж үзэх үндэ*******лэлгүй юм.

Иргэн Д.Э******* нь захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг хэтрүүл*******эн, түүний эрх ашиг ямар байдлаар зөрчигдөөгүй харин өөрөө хууль зөрч*******өн байх ба Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын *******айдын 2015 оны 6 дугаар *******арын 12-ны өдрийн А/295 дугаар тушаал нь түүний нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг *******эргээх үндэ*******лэл болохгүй.

Иймд Байгаль орчин, аялал жуулчлалын *******айдын 2011 оны 12 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/491 дүгээр тушаал, ту*******гай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглах 2011/184 дүгээр гэрчилгээ, түүний хав*******ралт нь хуульд нийц*******эн тул хэвээр үлдээхээр тайлбар гаргаж байна гэв.

ҮНДЭСЛЭХ нь:

Ту******* шүүхийн шүүгчийн 2015 оны 3 дугаар *******арын 13-ны өдрийн 1729 дүгээр захирамжаар Д.Э*******ы шүүхэд нэхэмжлэл гаргах хөөн хэлэлцэх хугацааг *******эргээ*******нээр нэхэмжлэгч Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр захирамжийг хүчингүй болгуулах нэхэмжлэлийн шаардлага гарга*******ан.

Мөн нэхэмжлэгч Д.Э*******аа******* нэр бүхий иргэдийг төлөөлөн Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын *******айдад холбогдуулан ту******* яамны *******айдын Г******* ХХК-д газар ашиглуул*******ан 2011 оны 12 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/491 дүгээр тушаал, Ту*******гай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглах 2011/184 тоот гэрчилгээний хав*******ралтыг хүчингүй болгуулах, газар ашиглах гэрээ байгуулахыг Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын *******айдад даалгах-ыг хү*******ч нэхэмжлэлийн шаардлагаа нэмэгдүүл*******нийг хүлээн авахаа******* татгалз*******ан ту******* шүүхийн 2016 оны 1 дүгээр *******арын 05-ны өдрийн 13 дугаар[1] тогтоол хүчин төгөлдөр бол*******он байна.

Иймд нэхэмжлэгчээ******* УИХ-ын 2013 оны 2 дугаар *******арын 08-ны өдрийн 23 дугаар[2] тогтоол Байгаль, орчин ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын *******айд, ний*******лэлийн За*******аг даргын 2015 оны 4 дүгээр *******арын 20-ны өдрийн хамтар*******ан *******анамж бичиг, Ний*******лэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын тэргүүлэгчдийн 2014 оны 12 дугаар *******арын 15-ны өдрийн 227 дугаар тогтоол, Хан-Уул дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн Хурлын 2012 оны 12 дугаар *******арын 19-ний өдрийн 03 дугаар тогтоолоор батлагд*******ан Дүүргийн 2013 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөө, Хан-Уул дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын Тэргүүлэгчдийн 2013 оны 3 дугаар *******арын 29-ний өдрийн А/17 дугаар[3], мөн 2013 оны 4 дүгээр *******арын 25-ны өдрийн А/30 дугаар тогтоолоор ту*******гай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглуулах гэрээ байгуулахаар шийдвэрлэ*******эн... гэх тайлбарыг гарга*******ан нь зохицуулалт болон цаг хугацааны хувьд маргаан бүхий акт болон нэхэмжлэлийн шаардлагад хамааралгүй дээрх баримтуудыг үнэлэх шаардлагагүй гэж үзлээ.

 

Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр[4] захирамжаар Дүүргийн нутаг дэв*******гэрт зохих зөвшөөрөлгүй барь*******ан ...гэр хашааг албадан буулгаж газар чөлөөлөх арга хэмжээг авах-аар шийдвэрлэ*******эн бөгөөд уг захирамжийг хэрэгжүүлэхээр Богдхан уулын дархан цаазат газрын хамгаалалтын захиргааны даргын 2013 оны 6 дугаар *******арын 13-ны өдрийн Газар албадан чөлөөлөх ажлын удирдамж[5] гарч 2013 оны 6 дугаар *******арын 13-ны өдрөө******* 20-ны өдрүүдэд Богдхан уулын дархан цаазат газрын Арцадын амны хязгаарлалтын бү*******эд зөвшөөрөлгүй гэр хашаа барь*******ан айл өрхийг албадан нүүлгэж, газар чөлөөл*******ний дотор нэхэмжлэгч Д.Э*******ы гэр хашаа хамрагджээ[6].

Нэхэмжлэгч Д.Э******* 2011 оноо******* 2013 онд маргаан бүхий газарт *******уурьшиж, ашиглах хү*******элтээ удаа дараа дүүрэг болон Байгаль орчин, ногоон хөгжил, аялал жуулчлалын яаманд гаргаж бай*******ан... гэж нэхэмжлэлдээ дурд*******ан боловч хариуцагчийн төлөөлөгч шүүх хуралдаанд гарга*******ан тайлбартаа[7] Дүүргийн За*******аг даргын 2009 оны 12 дугаар *******арын 29-ний өдрийн 392 дугаар[8] захирамжаар 9 дүгээр хороонд 19 иргэнд газар эзэмшүүл*******эн... Уг газар нь 9 дүгээр хороо бай*******ан одоо хуваагдаад 16 дугаар хороо бол*******он. Энэ тухайн үед нэхэмжлэгчийн хү*******элт шийдвэрлэгдэж бай*******ныг нотолно гэж тайлбарла*******ан, мөн Д.Э******* нарын иргэд болон У*******,******* ТББ-аа******* Арцатын 18 дугаар гудамж 9-р хэ*******гийн задгайд оршин *******уух иргэдийн иргэний бүртгэл, хаягжилт, цахилгаан эрчим хүчний а*******уудлаар холбогдох байгууллагуудад хандаж бай*******ан зэргээ******* үзэхэд албадан чөлөөл*******өн газрыг эзэмших ашиглах талаар Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргад хү*******элт гарга*******ан гэж үзэх боломжгүй байна.

Нэхэмжлэгч Д.Э*******ы гэр хашаа барьж, албадан чөлөөлөгд*******өн газарт гуравдагч этгээд Г******* ХХК 1,5 га газрыг ашиглах эрхтэй болох нь Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яамны ту*******гай хамгаалалттай нутаг дэв*******гэрт газар ашиглах 2011 оны 125 дугаар *******арын 30-ны өдрийн 2011/184 тоот гэрчилгээ[9], 2013 оны 5 дугаар *******арын 10-ны өдөр байгуул*******ан Ту*******гай хамгаалалттай газрын нутаг дэв*******гэрт газар ашиглах гэрээ[10], 2012-2014 онд газрын төлбөр төл*******өн баримт[11] зэрэг баримтаар нотлогдож байна.

Дээрх байдлуудаа******* үзэхэд Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр[12] захирамж нь Газрын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2.1-д нутаг дэв*******гэртээ газрын талаар төрөө******* явуулах нэгд*******эн бодлого, газрын тухай хууль тогтоомж, тухайн шатны иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын шийдвэрийн хэрэгжилтийг зохион байгуулж хангах; 56 дугаар зүйлийн 56.5-д Газар эзэмших, ашиглах хугацаа дуу**************ан, тэрчлэн зохих зөвшөөрөлгүй барилга байгууламж барь*******ан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад газар чөлөөлөх тухай мэдэгдлийг эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтнаа******* өг*******өн тохиолдолд тухайн иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага заа*******ан хугацаанд багтааж газар чөлөөлөх үүрэгтэй, Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 1-д Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль тогтоомжийн биелэлтэд мэргэжлийн хяналтын байгууллага, хамгаалалтын захиргаа, бүх шатны За*******аг дарга эрх хэмжээнийхээ хүрээнд хяналт тавина гэж ту******* ту******* заа*******антай нийц*******эн бөгөөд М******* ул*******ын за*******аг захиргаа, нутаг дэв*******гэрийн нэгж түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.2-т заа*******ан эрх хэмжээний хүрээнд газар эзэмших ашиглах эрхгүй этгээдээ******* газрыг албадан чөлөөлөхөөр шийдвэрлэ*******эн нь хуульд нийцжээ.

Харин Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.4-т Хүчин төгөлдөр эрхийн гэрчилгээгүй аливаа этгээд газар эзэмшихийг хориглоно гэж заа*******наар нэхэмжлэгч Д.Э******* нь маргаан бүхий актаар албадан чөлөөл*******өн газрын талаар маргах эрхгүй бөгөөд хариуцагч Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр захирамж нэхэмжлэгчийн эрх, хууль ё*******ны ашиг *******онирхлыг зөрчөөгүй байна.

Иймээ******* Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр захирамжийг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэгч Д.Э*******ы гарга*******ан нэхэмжлэлийг хэрэг*******эхгүй болгох нь зүйтэй гэж үзлээ.

Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 70 дугаар зүйлийн 70.1, 70.2.9-д заа*******ныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. М******* ул*******ын За*******аг захиргаа, нутаг дэв*******гэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 29 дүгээр зүйлийн 29.1.6-ийн а, Газрын тухай хуулийн 20 дугаар зүйлийн 20.2.1, Ту*******гай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 1-д заа*******ныг баримтлан Хан-Уул дүүргийн За*******аг даргын 2013 оны 3 дугаар *******арын 26-ны өдрийн А/64 дүгээр захирамжийг хүчингүй болгуулахаар нэхэмжлэгч Д.Э*******ы гарга*******ан нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэг*******эхгүй болго*******угай.
2. Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 80 дугаар зүйлийн 80.1, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.1 дэх хэ*******эгт заа*******ны дагуу нэхэмжлэгчээ******* ул*******ын тэмдэгтийн хураамжид төл*******өн 70200 төгрөгийг ул*******ын орлогод хэвээр үлдээ*******үгэй.

Захиргааны хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 81 дүгээр зүйлийн 81.1 дэх хэ*******эгт заа*******ны дагуу хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгчид энэхүү шийдвэрийг э******* зөвшөөрвөл шүүхийн шийдвэрийг гардан ав*******наа******* хойш 14 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд давж заалдах гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ Б.АДЪЯАСҮРЭН