*******гийн нэхэмжлэлтэй

иргэний хэргийн тухай

 

******* аймгийн Эрүү, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн иргэний хэргийн шүүх хуралдааныг шүүгч Н.Туяа даргалж, шүүгч Б.Дамба, М.Нямбаяр нарын бүрэлдэхүүнтэй хийж,

            ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шүүхийн 2019 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн ******* дугаар шийдвэртэй, ******* аймгийн ******* сумын ******* ******* айлын  сууцны ******* тоотод оршин суух, ******* тоот регистрийн дугаартай, ******* овогт ын гийн нэхэмжлэлтэй, ******* аймгийн ******* сумын ******* багт байрлах ******* аймгийн “”   //-т холбогдох иргэний хэргийг хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч МЭрдэнэ-Оюу.ны давж заалдах журмаар гаргасан гомдлыг үндэслэн, 2020 оны 2 дугаар сарын 18-ны өдөр хүлээн авч, шүүгч М.Нямбаярын илтгэснээр тус шүүхийн шүүх хуралдааны танхимд хянан хэлэлцэв.

             Шүүх хуралдаанд нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Мөнхбат, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М., нарийн бичгийн даргаар О.Ням-Адъяа нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

            Нэхэмжлэлийн шаардлага: Ажилд эгүүлэн тогтоолгох тухай.

Нэхэмжлэлийн агуулга: “” газрын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаартай тушаалыг хүчингүй болгуулах, урьд эрхэлж байсан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтны илд эгүүлэн тогтоолгох, илгүй байсан хугацааны цалин хөлстэй тэнцэх олговор гаргуулах, илгүй байсан хугацааны нийгмийн болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг тооцуулж, дэвтэрт бичилт хийлгэхийг даалгах.

Хариуцагч “” газрын даргын 2016 оны 12 дугаар сарын 16-ны өдрийн дугаар тушаалаар нэхэмжлэгч ******* намайг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтнаар томилон иллуулсан. Ажил олгогч “” газраас илтан ******* надтай хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтны байранд хөдөлмөрийн гэрээ байгуулсан.Гэтэл “” газрын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаартай тушаалаар ******* намайг лаас чөлөөлснийг хуульд нийцээгүй, Үндсэн хуулиар баталгауулсан хөдөлмөрлөх, цалин хөлс авах эрхийг зөрчсөн гэж үзэж байна. Үүнд:

Нэг: Ажил олгогчийн дээрх тушаалд Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.1-т заасан 3 үндэслэлийн алийг нь баримталснаа заагаагүй буюу эрх зүйн үндэслэлээ тусгаагүй байна. Энэ нь ил олгогч нь хөдөлмөрийн гэрээ дуусгавар болгохдоо үндэслэлээ тодорхой заасан, хөдөлмөрийн гэрээ болон бусад хуулийг баримталсан шийдвэр /тушаал, тогтоол, захирамж/ гаргах хуулийн шаардлагыг зөрчиж байна. Мэдэгдэх хуудсанд заагдсан хугацаа дууссан гэдэг шалтгаан ил олгогчийн санаачилгаар илтантай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээг цуцлах үндэслэл огтхон ч биш.

Хоёр: Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.3-т ил, албан тушаал нь хэвээр хадгалагд байгаа илтны хөдөлмөрийн гэрээг нэгж, байгууллага татан буугдсанаас бусад тохиолдолд ил олгогчийн санаачилгаар цуцлахыг хориглоно гэжээ.Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.3 дахь заалт болон хөдөлмөрийн гэрээ, лын байрны тодорхойлолтоор ******* миний хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтны лын байр хэвээр хадгалагд байхад ил олгогчоос хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан нь хуулийн дээрх заалтыг зөрчиж байна.

Гурав: Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 43 дугаар зүйлийн 43.1-д ил олгогч нь илтантай байгуулсан хөдөлмөрийн гэрээг цуцлахдаа ил хүлээлгэн өгөх хугацааг тогтоож, уг хугацааг лаас халах тухай шийдвэрт заана гэжээ. Ажил олгогчийн дээрх тушаалд илтан ******* миний ил хүлээлгэн өгөх хугацааг заагаагүй нь хуулийн дээрх заалтыг зөрчиж байна. Ингэсэн атлаа хөдөлмөрийн гэрээг дараагийн өдрөөр тасалбар болгон цуцалсан нь эрхзүйн зөрчилтэй байна.

Дөрөв: Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 42 дугаар зүйлийн 42.1-д ил олгогч нь энэ хуулийн 37.1.6, 40.1.1, 40.1.2, 40.1.3-т заасан үндэслэлээр лаас халагдсан илтанд нэг сар, түүнээс дээш хугацааны дунд цалин хөлстэй тэнцэх тэтгэмж олгоно гэжээ.

Гэтэл ил олгогчийн дээрх тушаалд тэтгэмж олгох талаар тусгаагүй атлаа холбогдох тооцоог хийхийг ерөнхий санхүүчид даалгасан нь хуулийн дээрх заалтыг зөрчиж байна.

Тав: Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.2-т “Ажил олгогч нь үйлдвэрлэл, үйлчилгээний онцлог, лын байрны эрсдэлийн түвшин, илтны тоог харгалзан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан бүтэц болон илтан, зөвлөл иллуулна” гэжээ. Хуулийн дээрх заалтаар “” нь хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан бүтэц иллуулах үүрэгтэй.  Гэтэл ил олгогчоос илтан ******* намайг хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтны лаас чөлөөлсөн нь хуулийн дээрх заалтад нийцэхгүй байна.

Зургаа: “” газрын бүтэц тоог тус газрын төлөөлөн удирдах зөвлөл тогтоодог дүрэмтэй.

******* аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын Тэргүүлэгчдийн 2019 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдрийн 73 дугаар тогтоолоор “” газрын 2019 оны орлого, зарлагын төлөвлөгөөг баталсан байна.

“” газрын Төлөөлөн удирдах зөвлөлөөс тус газрын бүтэц, тоог шинэчлэн батлаагүй байхад ил олгогчоос илтан намайг лаас чөлөөлснийг эрхзүйн үндэслэлгүй гэж үзэж байна.

Иймд нэхэмжлэгч ******* миний “” т холбогдох гомдлыг бүхэлд нь ханг шийдвэрлэхийг хүсье гэжээ.

            Хариуцагчийн хариу тайлбар:  ******* аймгийн ИТХ-ын тэргүүлэгчдийн хуралдаанаас “” ОНӨААТҮГ-ын тоог хэтэрхий нэмэгдүүлсэн гэж үзэж 10 тоог хассан, бүтэц тоог ачаалалд нийцүүлэн оновчтой тогтоох, усны химич, бактериологич, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын инженер зэрэг мэргэжлийн хүмүүсээр бүрдүүлэн оновчтой тогтоох үүрэг өгсөн.

******* аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн 2019 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 73 дугаар тогтоолын хавсралтаар ******* НААҮ-ний “” ОНӨААТҮГ-ын 2019 оны тоо, бүтцээр “Усан хангамжийн химич, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтан” иллуулахаар баталсан.

Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.5-д зааснаар *******д мэдэгдэх хуудсыг 2019 оны 7 дугаар сарын 25-ны өдөр гардуулсан.

Усан хангамжийн химич, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтны тоо нэгтгэгдсэн бөгөөд ******* нь химич мэргэжлээр төгсөөгүй, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтнаар бакалаврын боловсрол байхгүй учраас иллах боломж байхгүй гэж үзэж Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.1-д заасан үндэслэлээр хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан.

*******д лаас чөлөөлөх мэдэгдэх хуудас өгөхдөө болон тушаал гаргах үедээ дууд уулзахад өөр салбарт шилжин ил гэдэг санал тавьсан боловч хүлээн авалгүй би танай байгууллагад иллахгүй, миний тушаал гаргаад өг өөр илд орохоор боллоо гэх мэт тайлбар өгсөн байдаг юм.

Иймд “” ОНӨААТҮГ-ын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаар тушаалыг хүчингүй болгуулах, урьд эрхэлж байсан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илд эгүүлэн тогтоолгох, илгүй байсан хугацааны олговор гаргуулах, нийгмийн болон эрүүл мэндийн шимтгэл нөхөн тооцуулах гэсэн нэхэмжлэгч *******гийн нэхэмжлэлийн шаардлага хууль зүйн үндэслэлгүй байх тул нэхэмжлэлийг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2019 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн ******* дугаар шийдвэрээр: “1.Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 128 дугаар зүйлийн 128.1.2-т зааснаар ******* аймгийн “Шим ус” газрын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаартай *******гийн хөдөлмөрийн гэрээ цуцалж, лаас нь чөлөөлөх тухай тушаалыг хүчингүй болгож, нэхэмжлэгч ******* овогт ын г ******* аймгийн “Шим ус” газрын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл асуудал хариуцсан илтны илд эгүүлэн тогтоосугай.

2.Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 69 дүгээр зүйлийн 69.1-д зааснаар хариуцагч ******* аймгийн “Шим ус” газраас илгүй байсан хугацааны дунд цалин хөлстэй тэнцэх олговор 1,735,194 /нэг сая долоон зуун гучин таван мянга нэг зуун ерэн дөрөв/ төгрөгийг гаргуулж нэхэмжлэгч *******д олгож, нэхэмжлэлийн шаардлагаас 39,471 /гучин есэн мянга дөрвөн зуун далан нэг/ төгрөгийг хэрэгсэхгүй болгосугай.

3.Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 46 дугаар зүйлийн 46.1-д зааснаар нэхэмжлэгч *******гийн илгүй байсан хугацааны нийгмийн даатгалын шимтгэл болон бусад татварыг суутган, нийгмийн даатгалын болон эрүүл мэндийн дэвтэрт зохих бичилт хийхийг хариуцагч ******* аймгийн “Шим ус” т даалгасугай.

4.Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 57 дугаар зүйлийн 57.3, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.5-д зааснаар энэхүү нэхэмжлэл нь улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгддөг болохыг дурд, Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай 57 дугаар зүйлийн 57.1, Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 7 дугаар зүйлийн 7.1.1, 7.1.2-т зааснаар хариуцагч ******* аймгийн Шим ус газраас улсын тэмдэгтийн хураамж нийт 112,913 /нэг зуун арван хоёр мянга есөн зуун арван гурав/ төгрөгийг гаргуулж улсын орлогод оруулсугай гэж шийдвэрлэжээ.

            Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийн давж заалдсан гомдлын агуулга: Анхан шатны шүүхийн шийдвэр нь хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх хуулийн шаардлагыг зөрчсөн. ******* аймгийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн 2019 оны 6 дугаар сарын 06-ны өдрийн 73 дугаар тогтоолын хавсралтаар ******* НААҮ-ний “” ОНӨААТҮГ-ын 2019 оны тоо, бүтцээр “Усан хангамжийн химич, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтан” иллуулахаар баталсан баримтыг анхан шатны шүүхээс үндэслэлгүйгээр ойлгомжгүй баримт гэжээ.

 Усан хангамжийн химич, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтны тоо нэгтгэгдсэн бөгөөд ******* нь химич мэргэжлээр төгсөөгүй, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтнаар баклаврын боловсрол байхгүй учраас иллах боломж байхгүй гэж үзэж Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 40 дүгээр зүйлийн 40.1.1-д заасан үндэслэлээр хөдөлмөрийн гэрээг цуцалсан. “” ОНӨААТҮГ-ын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаар тушаалыг гаргахдаа Хөдөлмөрийн хуульд заасан үндэслэлээр *******г лаас чөлөөлсөн бөгөөд хөдөлмөрийн хуульд заасан мэдэгдлийг хүргүүлсэн лаас чөлөөлөх хугацааг тушаалдаа тусгасан, 3 сарын дунд цалин хөлстэй тэнцэх тэтгэмж олгохоор тусгайлан тушаал гаргасан, тоо бүтцийг батлахдаа “Усан хангамж химич, Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл илтан” иллуулахаар лын байр нэгтгэгдсэн тул Хөдөлмөрийн хуулийг зөрчөөгүй. Иймд анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг хэрэгсэхгүй болгож өгнө үү гэжээ.

            Анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагааны журам зөрчсөнөөс шийдвэр нь хууль ёсны бөгөөд үндэслэл бүхий байх Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 116 дугаар зүйлийн 116.2-т заасан хуулийн шаардлага хангаагүй байна.

            Нэхэмжлэгч ******* нь ******* аймгийн “Шим ус” т холбогдуулан ******* аймгийн “Шим ус” газрын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаар тушаалыг хүчингүй болгуулах, урьд эрхэлж байсан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл асуудал хариуцсан илтны илд эгүүлэн тогтоолгох, илгүй байсан хугацааны дунд цалин хөлстэй тэнцэх олговор гаргуулах, илгүй байсан хугацааны нийгмийн даатгалын болон эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцуулж, дэвтэрт бичилт хийлгэхийг даалгах тухай шаардлага бүхий нэхэмжлэлийг шүүхэд гаргээ.

            Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М. нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрсөн үндэслэлээ “тухайн байгууллагын илтны тоог цөөрүүлсэн, *******гийн лын байр нэгтгэгдсэн, нэгтгэгдсэн албан тушаалд ******* нь боловсролын хувьд шаардлага хангаагүй байгаа,”  гэж тайлбарлээ.

            Анхан шатны шүүх ******* аймгийн “Шим ус” газрын даргын 2019 оны 9 дүгээр сарын 25-ны өдрийн дугаар тушаалыг хүчингүй болгож, *******г урьд эрхэлж байсан хөдөлмөрийн аюулгүй байдал эрүүл асуудал хариуцсан илтны илд эгүүлэн тогтоож, илгүй байсан хугацааны дунд цалин хөлстэй тэнцэх олговорт 1,735,194 төгрөгийг хариуцагчаас гаргуулан нэхэмжлэгчид олгож, түүний илгүй байсан хугацааны нийгмийн даатгалын болон эрүүл мэндийн даатгалын дэвтэрт зохих бичилт хийхийг хариуцагчид даалг шийдвэрлэжээ.

            *******гийн нэхэмжлэлтэй “Шим ус” т холбогдох хэрэгт хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагаа явуулж байсан шүүгч С.Оюунжаргал чөлөө авсан тул 2019 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдөр 153/ЗТ2019/00164 дугаартай зөвлөгөөний тогтоолоор түүний үлдэгдэл хэргүүдэд /*******гийн нэхэмжлэлтэй “Шим ус” т холбогдох хэрэгт/ хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагаа явуулах, шүүх хуралдаан даргалагчаар Ерөнхий шүүгч Ц.Оюун-Эрдэнийг томилжээ.

            2019 оны 12 дугаар сарын 02-ны өдрийн 153/ЗТ2019/00167 дугаар шүүгчдийн зөвлөгөөний тогтоолын үндэслэх хэсэгт “шүүгч С.Оюунжаргалын чөлөөний хугацаа дуусч илдаа эргэн орох болсон тул түүний үлдэгдэл хэргүүдийг хүлээлгэн өгөх нь зүйтэй байна” гэсэн атлаа тогтоох хэсэгтээ шүүгч С.Оюунжаргалыг хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагаа явуулах, шүүх хуралдаан даргалагчаар томилоогүй байна. Өөрөөр хэлбэл хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагаа явуулах, шүүх хуралдаан даргалагчаар Ерөнхий шүүгч Ц.Оюун-Эрдэнийг томилсон 2019 оны 11 дүгээр сарын 25-ны өдөр 153/ЗТ2019/00164 дугаартай зөвлөгөөний тогтоолын тогтоох хэсгийг хуулбарласан байна.

            Энэ нь Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.4, 78 дугаар зүйлийн 78.2, Монгол Улсын шүүхийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.1.3 дахь хэсгүүдийг зөрчсөн байх тул Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 168 дугаар зүйлийн 168.1.4-т заасан хууль бус бүрэлдэхүүнээр хэргийг хянан шийдвэрлэсэн гэж үзэхээр байна.

Иймд шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийн дахин шийдвэрлүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцаах нь зүйтэй гэж шүүх бүрэлдэхүүн дүгнэв.

Давж заалдах шатны шүүхээс анхан шатны шүүх хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагааны журам зөрчсөн үндэслэлээр шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр буцаасан тул хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.ы давж заалдсан гомдолд хууль зүйн дүгнэлт өгөөгүй болно.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.1.5-д заасныг удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

            1. ******* аймаг дахь сум дундын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхийн 2019 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн ******* дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин шийдвэрлүүлэхээр мөн шүүхэд буцаасугай.

            2. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 59 дүгээр зүйлийн 59.3-т заасныг баримтлан хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч М.ы давж заалдах гомдол гаргахдаа төлсөн улсын тэмдэгтийн хураамж 112913 төгрөгийг шүүгчийн захирамжаар зохих данснаас гарг буцаан олгосугай.

            3. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 167 дугаар зүйлийн 167.5, 172 дугаар зүйлийн 172.1, 172.2.-т зааснаар зохигч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч давж заалдах шатны шүүхийн энэ магадлалд “шүүх хэрэглэвэл зохих хуулийг хэрэглээгүй”, “хэрэглэх ёсгүй хуулийг хэрэглэсэн”, “хуулийг буруу тайлбарл хэрэглэсэн”, “төсөөтэй харилцааг зохицуулсан хуулийг буруу хэрэглэсэн”, “шүүх хуулиар тогтоосон хэрэг хянан шийдвэрлэх иллагааны журам зөрчсөн” зэрэг үндэслэлүүдээр, магадлалыг гардан авсан, эсхүл хүргүүлснээс хойш 14 хоногийн дотор хяналтын журмаар Улсын Дээд шүүхэд гомдол гаргах эрхтэйг тайлбарласугай.

 

 

 

 

 

 

                                ДАРГАЛАГЧ ШҮҮГЧ                                       Н.ТУЯА

 

                                                ШҮҮГЧИД                                        Б.ДАМБА

 

                                                                                                         М.НЯМБАЯР