2025         10           29                                   128/ШШ2025/0757                     

 

 

                              МОНГОЛ УЛСЫН НЭРИЙН ӨМНӨӨС

 

 

Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүх хуралдааныг шүүгч У.Бадамсүрэн даргалж, шүүгч Н.Дуламсүрэн, шүүгч С.Ганбат нарын бүрэлдэхүүнтэй тус шүүхийн шүүх хуралдааны 2 дугаар танхимд нээлттэй хийсэн шүүх хуралдаанаар,

Гомдол гаргагч: “А*******” ХХК /РД:/,

Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Б.Д /ИБД:/,

Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Р.А /РД:/,

Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Э.У /РД:/,

Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч: Г.Ж /ШТБЭД:/,

Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч: Г.О /ШТБЭД:/,

Хариуцагч: Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого, хяналтын газар /хуучин нэрээр/-ын ахлах байцаагч Д.Б, Б.Т

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Том татвар төлөгчийн газрын хуулийн мэргэжилтэн Х.А

Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч: Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Том татвар төлөгчийн газрын хуулийн мэргэжилтэн Ц.Т нарын хооронд үүссэн,

“...Татварын улсын байцаагчийн 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн  дугаар шийтгэлийн хуудасны 3 дахь хэсгийн 1,664,614,603.30 төгрөгийн нөхөн төлбөрийг хүчингүй болгуулах” шаардлага бүхий гомдолтой захиргааны хэргийг хянан хэлэлцэв.

Шүүх хуралдаанд: Гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Д, Р.А, Э.У, гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Г.Ж, Г.О, хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Х.А, Ц.Т, иргэдийн төлөөлөгч Г.П*******, шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга М.Алтантуул нар оролцов.

 

ТОДОРХОЙЛОХ нь:

 

            Нэг. Хэргийн үйл баримт, процессын түүхийн талаар:

          1.1.Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Улсын төсвийн орлого, хяналтын газрын Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын ахлах байцаагч Д.Баяржаргал, татварын улсын байцаагч Б.Т нараас Улсын төсвийн орлого, хяналтын газрын Хяналт шалгалтын хэлтсийн даргын олгосон 2018 оны 04 дүгээр сарын 06-ны 21180300138 дугаар томилолтын дагуу тоот регистрийн дугаартай “А*******” ХХК-ийн 2013-2017 оны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд санхүүгийн тайлан тэнцэл, татварын тайлан, нягтлан бодох бүртгэлийн анхан шатны баримт, хөндлөнгийн мэдээлэл зэргийг үндэслэн иж бүрэн хяналт шалгалт хийжээ.

          1.2.Улмаар 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн дугаартай шийтгэлийн хуудсаар  нийт 147,423,011,428.10 төгрөгийн зөрчлөөс 2013 оны  алдагдлыг 4,794,635,727.90 төгрөгөөр, 2014 оны алдагдлыг 10,253,562,979.90 төгрөгөөр, 2015 оны алдагдлыг 9,935,398,283.00 төгрөгөөр, 2016 оны алдагдлыг 11,600,098,912.00 төгрөгөөр, 2017 оны алдагдлыг 12,885,033,961.00 төгрөгөөр тус тус бууруулж, үлдэх 97,954,281,564.40 төгрөгийн зөрчилд 10,770,448,176.30 төгрөгийн нөхөн татвар, 3, 241,208,450.70 төгрөгийн торгууль, 2,159,126,634.10 алданги, нийт 16,170,783,261.10 төгрөгийн төлбөр оногдуулжээ.

         1.3.“А*******” ХХК-аас дээрх шийтгэлийн хуудсыг эс зөвшөөрч гомдол гаргасныг Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Татварын маргаан таслах зөвлөлөөс  хянаад 2019 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн 05 дугаартай тогтоолоор 147,423,011,428.10 төгрөгийн зөрчилд ногдуулсан 10,770,448,176.30 төгрөгийн нөхөн татвар, 3,241,208,450.70 төгрөгийн торгууль, 2,159,126,634.10 төгрөгийн алданги, нийт 16,170,783,261.10 төгрөгийн төлбөрөөс 438,659,895.90 төгрөгийн зөрчилд ногдох 87,731,979.20 төгрөгийн нөхөн татвар, 26,319,593.80 төгрөгийн торгууль, 17,456,395.80 төгрөгийн алданги, нийт 131,597,968.80 төгрөгийн төлбөрийг бууруулж, 86,054,666,243.10 төгрөгийн зөрчилд ногдох 9,475,376,320.40 төгрөгийн нөхөн татвар, 2,842,612,896.20 төгрөгийн торгууль, 1,895,075,264.00 төгрөгийн алданги, нийт 14,213,064,480.60 төгрөгийн төлбөрийг хүчингүй болгож, 7,317,074,058.30 , зөрчилд ногдох 75,673,163.60 төгрөгийн торгууль, 50,448,775.80 төгрөгийн зөрчилд ногдох 1,207,339,876.70 төгрөгийн нөхөн татвар, 296,602,797.10 төгрөгийн торгууль, 196,056,918.50 төгрөгийн алданги, нийт 1,699,998,872.30 төгрөгийн төлбөрийг төлүүлэхээр шийдвэрлэжээ.

           1.4.2019 оны 03 дугаар сарын 14-ний өдөр Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Татварын маргаан таслах зөвлөлийн 2019 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн 05 дугаартай тогтоолыг гомдол гаргагч “А*******” ХХК-ийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Б.Дд Татварын ерөнхий газрын 402 тоот өрөөнд гардуулжээ.

            1.5.“А*******” ХХК-аас Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын таварын улсын ахлах байцаагч Д.Б, татварын улсын байцаагч Б.Т нарт холбогдуулан “Татварын улсын байцаагчийн 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн тоот шийтгэлийн хуудасны 3 дахь хэсгийн 1,664,614,603.30 төгрөгийн нөхөн төлбөрийг хүчингүй болгуулах тухай” гомдол гаргасныг шүүх хүлээн авч тус шүүхийн 2019 оны 04 дүгээр сарын 12-ны өдрийн “Захиргааны хэрэг үүсгэх тухай” 128/ШЗ2019/2143 дугаар шүүгчийн захирамжаар 128/2019/0299/з индекс бүхий захиргааны хэрэг үүсгэн, хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулж эхэлсэн.

            1.6.Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2019 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн шүүх хуралдаанаар хэргийг хянан хэлэлцээд 128/ШШ2019/0423 дугаартай шүүхийн шийдвэрээр “Татварын улсын байцаагчийн 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн тоот шийтгэлийн хуудасны 3 дахь хэсгийн 1,664,614,603.30 төгрөгийн нөхөн төлбөрийг хүчингүй болгуулах тухай” гомдлыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэжээ.

           1.7. Дээрх шийдвэрийг гомдол гаргагчийн зүгээс эс зөвшөөрч давж заалдах журмаар гомдол гаргаснаар Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2019 оны 09 дүгээр сарын 06-ны өдрийн шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцээд 221/МА2019/0468 дугаартай магадлалаар Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2019 оны 07 дугаар сарын 03-ны өдрийн 128/ШШ2019/0423 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцааж шийдвэрлэсэн.

            1.8. Гомдол гаргагчаас 2019 оны 09 дүгээр сарын 20-ны өдөр Улсын дээд шүүхэд хяналтын журмаар гомдол гаргаснаар Монгол Улсын дээд шүүхийн 2019 оны 11 дүгээр сарын 04-ний өдрийн хяналтын шатны шүүх хуралдаанаар хэргийг хянан хэлэлцээд Монгол Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 352 дугаар тогтоолоор “Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2019 оны 09 дүгээр сарын 06-ны өдрийн 221/МА2019/0468 дугаар магадлалыг хэвээр үлдээж” шийдвэрлэснээр анхан шатны шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулах болсон.

           1.9. Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2023 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн шүүх хуралдаанаар хэргийн дахин хянан хэлэлцээд 128/ШШ2023/0083 дугаартай шүүхийн шийдвэрээр Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын Татварын хяналт шалгалтын хэлтсийн татварын улсын байцаагч Д.Б, татварын улсын байцаагч Б.Т нарын 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн дугаартай шийтгэлийн хуудасны Олсон нь хэсгийн 3-т заасан зөрчилд ногдох 1,699,998,872.30 төгрөгийн төлбөр тогтоосон заалтыг 3 сарын хугацаагаар түдгэлзүүлж шийдвэрлэсэн.

           1.10. Уг шүүхийн шийдвэрийг гомдол гаргагч талаас эс зөвшөөрч заалдах журмаар гомдол гаргаснаар Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2023 оны 03 дугаар сарын 29-ний өдрийн шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцээд 221/МА2023/0199 дугаар магадлалаар Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2023 оны 01 дүгээр сарын 20-ны өдрийн 128/ШШ2023/0083 дугаар шийдвэрийг хүчингүй болгож, хэргийг дахин хэлэлцүүлэхээр анхан шатны шүүхэд буцааж шийдвэрлэснээр анхан шатны шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг үргэлжлүүлэн явуулсан.  

           Хоёр. Гомдол гаргагчийн гомдлын үндэслэл.

2.1. Гомдол гаргагчийн төлөөлөгчөөс шүүхэд бичгээр ирүүлсэн гомдлын шаардлага, түүний үндэслэлдээ: “...Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Улсын төсвийн орлого хяналтын газрын Татварын улсын ахлах байцаагч Д.Б, татварын улсын байцаагч Б.Т нар нь “А*******” ХХК-ийн 2013-2017 оныг дуусталх хугацааны татвар ногдуулалт, төлөлтийн байдалд хяналт шалгалт хийсэн бөгөөд 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдөр тоот шийтгэлийн хуудас үйлдсэн. Бид уг шийтгэлийн хуудсын тогтоогдсон нөхцөл байдал хэсгийн 3-т заасан “А*******” ХХК-иас “К*******” ХХК-д олгосон хүүгүй зээл дээр ногдуулсан ААНОАТ болон алданги, торгууль зэргийг дараах үндэслэлийн дагуу хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа болно. тоот шийтгэлтийн хуудсанд “А*******” ХХК нь 2013-2017 онд өөрийн охин компани болох “К*******” ХХК-д зээл олгосон бөгөөд тухайн зээлэндээ зах зээлийн хүүг тооцож бүртгээгүй гэж үзэн байцаагчийн ногдуулсан дараах дүнтэй бид санал нийлэхгүй байна. Татварын байцаагчийн 1,664,614,603,30 төгрөгийн ААНОАТ болон алданги, торгуулийг Маргаан таслах зөвлөлийн 2019 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн 05 тоот тогтоолоор энэхүү нэхэмжлэлийн няцаах үндэслэл 1 болон 2-т заасан хуулийн үндэслэлийг харгалзан үзэхгүйгээр хэвээр үлдээсэн тул бид энэхүү төлбөрийг хүчингүй болгож өгнө үү.

Няцаах үндэслэл 1:

Харилцан хамааралтай этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнд үнэ шилжүүлэлтийн хяналт тавих нарийвчилсан журам, аргачлал батлуулж мөрдүүлэхийг Татварын ерөнхий хууль болон Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд заасан боловч одоог хүртэл хүчин төгөлдөр журам аргачлал байхгүй. Татварын байцаагч нар А******* ХХК-аас К******* ХХК-д олгосон зээлд хүү тооцоогүй гэсэн зөрчлийг шийтгэлийн хуудсандаа үндэслэхдээ 2008 оны 05 дугаар сарын 20-ны өдөр батлагдсан Татварын ерөнхий хуулийн 48.1 дүгээр зүйлийг удирдлага болгожээ. Хуулиар эрх олгосны дагуу Сангийн сайд 2015 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 353 тоот тушаалаар харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнд бодит үнэ тооцох аргачлалыг баталсан боловч уг аргачлал нь одоог хүртэл нийтээр дагаж мөрдөх захиргааны хэм хэмжээний актын улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэгдээгүй гэж бид үзэж байна. Тиймээс энэхүү аргачлал нь хууль зүйн хүчин чадалгүй гэж үзэж байна.Түүнчлэн Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлд харилцан хамааралтай этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнд зах зээлийн үнэ ханш мөрдөх тухай зааж өгсөн. 11.1. Энэ хуулийн 6 дугаар зүйлд заасан этгээдүүд хоорондоо зах зээлийнхээс хямд буюу өндөр үнээр бараа борлуулсан буюу шилжүүлсэн, ажил гүйцэтгэсэн, үйлчилгээ үзүүлсэн бол татварын алба нь харилцан хамааралгүй этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ижил төрлийн бараа, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын зах зээлийн үнийг жишиг болгон албан татвар ногдох орлогыг тодорхойлно, 11.2. Энэ хуулийн 7.5, 11.1-д заасан жишиг үнэ хэрэглэх аргачлалыг санхүүгийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална. Дээрх 11.2-р заалтын дагуу мөн л уг харилцааг нарийвчлан зохицуулах аргачлалыг Сангийн сайдад хуулиар олгосон боловч өнөөдрийг хүртэл хүчин төгөлдөр журам байхгүй байна. 2007 оны 04 дүгээр сарын 04-ний өдрийн 86 тоот тушаалаар Жишиг үнэ хэрэглэх аргачлал нь нийтээр дагаж мөрдөх хэм хэмжээний актад бүртгэгдэж байгаагүй бөгөөд үүнийг Сангийн сайдын 2015 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 353 тоот тушаалаар хүчингүй болгосон байна.

Захиргааны ерөнхий хуульд нийтээр дагаж мөрдөх захиргааны хэм хэмжээний актыг хүчин төгөлдөр болохтой холбоотой дараах зохицуулалтыг оруулж өгсөн байна. Харин тус хууль батлагдахаас өмнө хэрэгжиж байсан зарим эрх зүйн актаас иш татвал; Засгийн газрын 2003 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдрийн 8 дугаар тогтоолоор Монгол Улсын сайд, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга, агентлагийн даргын нийтээр дагаж мөрдүүлэхээр гаргасан шийдвэрийг хянаж бүртгэх журам болон 2010 оны 05 дугаар сарын 19-ний 119 дүгээр тогтоолоор захиргааны хэм хэмжээ тогтоосон шийдвэр гаргах журамд заасны дагуу захиргааны хэм хэмжээ тогтоосон захиргааны шийдвэрийг улсын бүртгэлд заавал бүртгүүлэх ёстой байсан байна.

Дээрх үндэслэлийг дүгнэхэд, эдгээр байцаагч нар Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйл /Татварын ногдлыг шууд бус аргаар тодорхойлох/-ийн дагуу зах зээлийн хүүг тогтоосон гэдэг боловч хаанаас тогтоосон, ямар аргачлалыг үндэслэж зах зээлийн хүү гэдгийг тогтоосон нь ойлгомжгүй байгаа бөгөөд тэдний зүгээс өөрсдийн дураар жилийн 6 хувь байх ёстой гэж тооцоолж буй нь ойлгомжгүй байдлыг үүсгэж байна. Өөрөөр хэлбэл, татварын байцаагч нар татварыг хуулиар тогтоохгүй өөрсдийн санаанаасаа тогтоож байгаа нь Үндсэн хуулийн 17.1.3-д заасан хуулиар ногдох татвар төлөх гэснийг зөрчсөн үйлдэл болжээ.

Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.6-д Татварын ногдлыг шууд бус аргаар тодорхойлох аргачлалыг санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн батална гэж хуульчилсан байдаг боловч энд хуульчлагдсан аргачлал нь нийтээр дагаж мөрдөгдөх улсын бүртгэлд өнөөг хүртэл бүртгэгдээгүй байдаг. Хэдийгээр Санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүнээс 2007 оны 86 тоот тушаал, 2015 оны 353 тоот тушаалуудаар удаа дараалан энэхүү “Татварын ногдлыг шууд бус аргаар тодорхойлох аргачлал”-ыг баталсан боловч Хууль зүй, дотоод хэргийн яамнаас уг аргачлалуудыг нийтээр дагаж мөрдөх эрхийн актаар бүртгэхээс татгалзсан байдаг. Нэгэнт тухайн аргачлал нь нийтээр дагаж мөрдөх эрх зүйн актын улсын бүртгэлд бүртгэгдээгүй тул аливаа Хууль зүйн чадвар, чадамжгүй.Нэгэнт Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйлээр Татварын ногдлыг шууд бус аргаар тодорхойлох харилцааг хуульчилсан байх боловч түүнийгээ хэрэгжүүлэх аргачлалыг мөн хуульчилсан журмаараа батлуулаагүй, нийтээр дагаж мөрдөх эрхийн акт болгож чадаагүй байх тул энэхүү Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйлээр 1-д тогтоосон татварын ногдлыг шууд бус аргаар тодорхойлох гэсэн харилцаа бүхэлдээ хуулийн хүчин чадалгүй, хэрэгжүүлэх боломжгүй болж байна. Өөрөөр хэлбэл, Үндсэн хуулийн 17.1 3-т заасан Хуулиар ногдуулсан албан татвар төлөх гэсэн суурь татварын харилцааг хэрэгжүүлэх боломжгүй байна. Иймээс байцаагчдын зүгээс өөрсдийн санаанаасаа зохиож тогтоосон зах зээлийн хүүд ногдох аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар болон холбогдох шийтгэлийг хүчингүй болгож өгөхийг хүсэж байгаа болно.

Няцаах үндэслэл 2.

А******* ХХК-аас К******* ХХК-д олгосон санхүүжилт нь бодит зээл биш харин өмчөөрхи хөрөнгө оруулалт болох талаар. К******* ХХК-ийн үндсэн үйл ажиллагаа нь уул уурхайн хайгуулын ажил хийдэг тул аливаа гуравдагч талын зээлдүүлэгчээс мөнгө зээлэх зээлжих чадвар байхгүй тодруулбал, К******* ХХК нь харилцан хамааралгүй зээлдүүлэгчээс зээл авъя гэхэд зээлээ эргэн төлөх найдвартай орлогын эх үүсвэр болон барьцаалах хөрөнгөгүй юм. Энэ нь А******* ХХК нь К******* ХХК-д сунгасан гарын зарчмын дагуу ямар ч зээл олгох боломжгүй гэсэн үг юм. Илүү тодруулбал, харьцуулагдах ажил, үйлчилгээ байхгүй улмаас сунгасан гарын зарчмаар зээл анхнаасаа байх боломжгүй тул А******* ХХК нь К******* ХХК-ийн хайгуулын үйл ажиллагааг өмчөөр буюу шууд хөрөнгө оруулалтаар санхүүжүүлэхээс өөр сонголт байхгүй гэсэн үг юм. Иймд К******* ХХК-ийн санхүүгийн байдлын тайланд тусгагдсан зээл гэх дүнгүүд нь шинж чанарынхаа хувьд бодитой зээл биш, харин А******* ХХК-аас хийсэн хөрөнгө оруулалт гэж үзэх нь зүйтэй. Үүний шалтгаан нь А******* ХХК нь К******* ХХК-д олгосон удаа дараагийн санхүүжилтүүд дээр ямар нэгэн зээлийн гэрээ хийгдээгүй болно. Манай байгууллагын удирдлагаас дээрх санхүүжилтийг зээл биш хөрөнгө оруулалт гэж үзэж дэлгэрэнгүй шинжилгээгээр нотлон харуулсан.

Үнэ шилжүүлэлтийн шинжилгээ - Өмчийн шинж чанартай зээлүүд

(А) К******* ХХК нь сунгасан гарын (зах зээлийн) зарчмаар зээлжих чадамжгүй, /үүнийг Үнэ шилжүүлэлтийн дүрмээр заавал шалгадаг/ авсан зээлээ өөрийнхөө чадвараар эргээд төлж чадах эсэхийг шалгаж буй үзүүлэлт юм.

(Б) К******* ХХК-д олгосон санхүүжилт нь дээрхи (А)-д буй шинжилгээ- тестээр/ бодитоор зээл байж чадахгүй тохиолдолд түүнийг өмч гэж үзэн хүүгийн ямар нэгэн элемент байж болохгүй талаар заасан.

ЭЗХАХБ-ын Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамжийн аргачлал. Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага /ЭЗХАХБ/ (ОЕСD)-аас батлан гаргадаг Үнэ шилжүүлэлтийн аргачлалыг (Transfer Pricing Guidelines) олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн стандартын хэмжээнд авч үздэг тул бид энэхүү аргачлалын дагуу харилцан хамааралтай ажил гүйлгээг хүлээн зөвшөөрч, үнийг бодлогыг тодорхойлсон болно.

(А) Холбоотой талын зээлүүд - Сунгасан гарын (зах зээлийн) дагуу тогтоогдох зээлжих чадамж. Сунгасан гарын (зах зээлийн) хүүгийн түвшинг тогтоохдоо авч үзэх гол хүчин зүйлс нь ах ахуйн нэгжийн зээлжих чадамж, зээлийг төлөх хугацаа болон гуравдагч этгээдээс зээл олгох бэлэн байдлын үнэлгээ зэргээс хамаардаг.

Сунгасан гарын зарчмаар тодорхойлогдох зээлийн дүнг үндэстэн дамнасан группын нэг хэсэг гэхээсээ илүүтэйгээр өөрөө бие дааж хараат бус зээлдүүлэгчээс авч чадах байсан зээлийн хэмжээг ойлгодог. Холбоотой талууд хоорондын зээл, өрийн бичгийн үнэ шилжүүлэлтийн шинжилгээ нь ерөнхийдөө дараах зүйлсээс бүрддэг.

I) Тухайн ажил гүйлгээний сунгасан гарын /зах зээлтэй уялдаж буй шинж чанарыг тодорхойлох

II) Тухайн үнэ нь зах зээлийн үнээр тогтоогдсон гэдгийг тодорхойлох (ө.х. хүүгийн түвшин, бусад үнийн бүрэлдэхүүнүүд)

Эхний элемент болох 1) нь дараах асуултуудад чиглэгдэнэ.

1. Зээлдэгч байгууллагыг бие даасан аж ахуй нэгж гэж үзээд гуравдагч этгээдээс ижил нөхцөлд ижил хэмжээтэй зээл авч чадах уу?

2. Гуравдагч этгээдээс тийм хэмжээний зээлийг зээлдэгчид итгээд өгөх үү? Зээлдэгч нь өөрийн бизнес болон сонирхогч талуудынхаа онцлог шинж чанарыг харгалзан ижил эсхүл ойролцоо хэмжээтэй зээлжих чадамжтай байсан уу?

Зээлийн чадамжийн шинжилгээ-К******* ХХК (цаашид Зээлдэгч гэх)

Зээлдэгч байгууллагын зээлжих чадамжийг (зээлжих зэрэглэл) үнэлэхдээ дараах алхмуудыг анхаарах нь зүйтэй байдаг:

1. Зээлдэгчийн бизнесийн үйл ажиллагааг шалгаж үзэк нь ижил төрлийн үйл ажиллагаа явуулдаг ойролцоо эрсдэл үүрдэг харилцан хамааралгүй этгээдийг илрүүлэхэд тусладаг - Зээлдэгчийн бизнесийн үйл ажиллагаа нь уул уурхайн хайгуулын үе шатандаа ба ихэнхдээ ийм төрлийн бизнест хөрөнгө оруулахад өндөр эрсдэлтэй байдаг. Түүнчлэн, зээлдэгч нь зээлдуүлэгчидээс зээл авах ямар барьцаа хөрөнгөгүй байсан.

2. Зээлдэгч байгууллагын сунгасан гарын зарчмаар зээлжих чадамжийг тодорхойлохдоо харилцан хамааралгүй адил түвшний групп компаниуд дээр тооцоолсон гол харьцаануудыг ашиглах-Хайгуулын эсвэл үйл ажиллагаа явуулдаггүй компаниуд гуравдагч талаас зээл авах хүчин чадал байдаггүй.

3. Зээлдэгч байгууллагын сунгасан гарын зарчмын зээлэх чадварын түвшин болон төсөөлсөн гүйцэтгэлийг үнэлэхдээ зээлдэгчийн гол санхүүгийн харьцаануудыг тооцоолж, ижил түвшний групп компаниудын эдгээр харьцаатай харьцуулах- Зээлдэгчийн гол санхүүгийн харьцаануудын үнэлгээ, тооцооллыг доорхоор харна уу.

Зээлжих чадамжийн шинжилгээнд ашигласан гол санхүүгийн харьцаанууд нь:

Өр төлбөр/эздийн өмчийн харьцаа: Нийт хүүтэй зээлийг хувьцаа эзэмшигчдийн хөрөнгөтэй (эздийн өмч) харьцуулсан харьцаа - Зээлдэгч нь хувьцаа эзэмшигчээс авсан санхүүжилтээс өөр хүүгүй эсвэл хүүтэй зээл байхгүй.

Өр төлбөр /Хүү, татвар, элэгдэл болон хорогдлын өмнөх ашгийн харьцаа: Зээлийн эргэн төлөгдөх хугацааг тодорхойлно. Хэдий хэмжээний урт хугацаатай байна төдий хэмжээний их эрсдэлтэй байна. Зээлдэгч нь одоог хүртэл алдагдалтай ажиллаж байна.

Хүү болон татварын өмнөх ашиг/хүүний харьцаа. Энэ харьцаа нь Зээлдэгчийн өр барагдуулах чадамжийг харуулдаг. Зээлдэгч нь одоог хүртэл алдагдалтай ажиллаж байна.

Хөрөнгө оруулалтын өгөөж. Хөрөнгө оруулагчдад өгөх өгөөжийг уг харьцаагаар тодорхойлдог. Энэ харьцаа нь компани нийт гаргасан хөрөнгийн зардлаа хангалттай хэмжээд нөхөж чадаж байгаа эсэхийг харуулдаг,- Зээлдэгч нь одоог хүртэл алдагдалтай ажиллаж байна.

(Б) Ажил гүйлгээний хүлээн зөвшөөрөлт

Хэдийгээр Монгол Улс татвар төлөхөөс зайлсхийхийн эсрэг ерөнхий дүрэм (өөрөөр хэлбэл, зөвхөн татварын хөнгөлөлтийг олж авахад зориулсан ажил гүйлгээний бүтцийг бий болгохоос урьдчилан сэргийлсэн татварын ерөнхий дүрэм) тусгайлан зохицуулаагүй ч гэсэн дотоодын татварын хууль тогтоомжид, шүүх зөвхөн татварын зорилгоор хөнгөлөлт эдлэх зорилгоор хийгдэж буй эдийн засгийн ямар нэгэн ач холбогдолгүй гүйлгээнээс урьдчилан сэргийлэлтийг дэмжих зорилгоор шийдвэрүүд гаргасан байдаг.

Үүнтэй холбоотойгоор Монгол Улсын шүүхүүд ихэвчлэн хэлбэрээс илүүтэйгээр агуулгыг /бодит байдал/-ыг харах зарчмыг Иргэний хуулийн дагуу тухайн ажил гүйлгээний үндсэн шинжийг тодорхойлохдоо ашигладаг. Манай тохиолдолд гадаад хэлбэр нь зээл шиг боловч агуулга-бодит байдал нь хөрөнгө оруулалт юм. Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйл. Хүчин төгөлдөр бус байх хэлцэл, 56.1.Дараах хэлцэл хүчин төгөлдөр бус байна, 56.1.1 хууль зөрчсөн буюу нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн зан суртахууны хэм хэмжээнд харшилсан хэлцэл, 56.1.2 дүр үзүүлэн хийсэн хэлцэл, 56.1.3 өөр хэлцлийг халхавчилсан зорилгоор хийсэн хэлцэл, 56.1.4 үнэн санаанаасаа бус, хөнгөмсгөөр хандаж, түүнийгээ илэрнэ гэж урьдаас тооцож, тодорхой хүсэл зориг илэрхийлэн хийсэн хэлцэл, 56.1.10 дээр дурдсан хүчин төгөлдөр бус хэлцлийн үндсэн дээр хийсэн бусад хэлцэл.

Энэ нь тухайн ажил гүйлгээнүүдийн хүлээн зөвшөөрөх эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын үнэ шилжүүлэлтийн аргачлалтай нийцэж байна. Ихэнх орнуудад татварын алба болон татвар төлөгч хоёул холбоотой талын компани хоорондын ажил гүйлгээний үнийг тодорхойлоход энэхүү аргачлалыг ашигладаг. Тиймээс Монгол Улс татварын хуульдаа энэ аргачлалыг ашиглаж болно гэж оруулсан байдаг. Сангийн сайдын 2007 оны 86 тоот тушаал Жишиг үнийн аргачлалын 1.2 дугаар зүйлд зааснаар Татварын алба нь Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын үнэ шилжүүлэлтийн аргачлалыг ашиглах мөн иш татаж болно гэж заасан байна. Сангийн сайдын 86 тоот тушаалаар нь бидний няцаах үндэслэл 1-д тодорхой заасны дагуу хууль зүйн чадамжгүй бөгөөд харин уг маргааны зүйлийн талаар Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын үнэ шилжүүлэлтийн аргачлалыг ашиглах тал дээр анхаарах ёстой юм.

Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамж 2010 оны 7 дугаар сард 2-р хэсэг, Хийгдсэн бодит гүйлгээний хүлээн зөвшөөрөлт 1.64 Хяналттай ажил гүйлгээ нь татварын албанаас хийгдэж буй шалгалтад гол төлөв холбоотой талуудын бодитоор гарсан ажил гүйлгээн дээр үндэслэнэ, яагаад гэвэл энэ нь тэдгээртэй ижил төстэй бүтэцтэй байна Онцгой тохиолдлоос бусад тохиолдолд, татварын алба нь ямар ч ажил гүйлгээг оруулахгүй орхигдуулах эсвэл бодит ажил гүйлгээг үл тоомсорлож болохгүй, 1.65 Гэсэн хэдий ч, хоёр онцгой тохиолдолд гарч болох бөгөөд татварын алба нь хяналттай ажил гүйлгээ хийхэд мөрдөж буй бүтцийг үл тоомсорлох нь зохистой ба хууль ёсны зүйл юм. Эхний тохиолдол нь ажил гүйлгээний эдийн засгийн шинж чанар нь түүний хэлбэрээс ялгаатай байгаа тохиолдолд. Энэхүү тохиолдолд татварын алба нь талуудын хэлцлийн шинж чанарыг үл тоомсорлон ажил гүйлгээний агуулгын дагуу дахин тодорхойлно.

Үүний нэгэн жишээ бол холбоотой аж ахуй нэгжид хүүтэй зээлийн хэлбэрээр сунгасан гарын зарчмын дагуу хөрөнгө оруулах нь зээлдэгч компанийн эдийн засгийн нөхцөл байдлыг харгалзан үзвэл хөрөнгө оруулалт нь иймэрхүү бүтцээр хийхгүй. Ийм тохиолдолд татварын алба нь хөрөнгө оруулалтын эдийн засгийн шинж чанарыг нь харгалзан үзвэл энэхүү зээлийг капиталын хөрөнгө оруулалт хэмээн авч үзэх нь зохистой юм.

Хоёр дахь тохиолдол нь ажил гүйлгээний агуулга болон хэлбэр ижил төстэй байгаа ч, тухайн ажил гүйлгээтэй хамааралтай хийгдэж буй зохицуулалтын хувьд нийтээр авч үзэх нь бие даасан аж ахуй нэгжүүдийн хийсэн ажил гүйлгээ нь арилжааны хувьд зохих ёсоор дагаж мөрдсөнөөс ялгаатай байх бөгөөд энэ нь татварын албаны ханыг бодит бүтэц дээр зохистой шилжүүлэх үнийг тодорхойлоход саад болдог.

Үнэ шилжүүлэлтийн шинжилгээний дүгнэлт.

К******* ХХК-ийн Монгол Улс дахь үйл ажиллагаатай холбоотой хийгдсэн зээлжих чадамжийн шинжилгээг харахад К******* ХХК нь сунгасан гарын зарчимд зааснаар зээлжих чадамжийг бие даан хангах боломж өчүүхэн эсвэл бүр байхгүй гэж үзэж болохоор байна. Тиймээс, энэ нь А******* ХХК-аас К******* ХХК-д олгогдсон мөнгөн санхүүжилтүүдийн гадаад хэлбэр нь Зээл мэт харагдавч Агуулга-бодит байдлын шинж чанарын хувьд хөрөнгө оруулалт байна гэсэн дүгнэлтэд хүрч байгаа юм. Учир нь тус компани нь уул уурхайн хайгуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг бөгөөд энэ нь асар эрсдэлтэй санхүүжилт бөгөөд ямар ч гуравдагч банк зээл өгч санхүүжүүлэхийг хүсэхгүй бас зээлийн барьцаа байхгүйгээс гадна ирээдүйд баталгаатай орлого бий болгож түүгээрээ зээлээ буцаан төлнө гэсэн төсөөллийг итгүүлэх боломжгүй юм. Иймд К******* ХХК-ийн санхүүжилтэд хүүгийн зардлууд тооцож татвараас хасагдах зардал бүртгэхгүй бөгөөд тус компанийн тайлангууд энэ дагуу бэлтгэгдсэн байна. Нөгөө талаас А******* ХХК хүүгийн орлого олсон гэж үзэж болохгүй юм. Татварын шалгалт хийгдсэн санхүүгийн жилүүдэд А******* ХХК-иас К******* ХХК-д олгосон зээл анхнаасаа байгаагүй учраас (санхүүжилт нь хөрөнгө оруулалт) хүү тооцох татварын суурь байхгүй юм. Ийм байтал татварын байцаагч нар таамаглалын үндсэн дээр бодит бус хүүгийн орлогын тооцоолол хийж аж ахуй нэгжийн орлогын албан татвар ногдуулсан гэж бид үзэж байна” гэжээ.

2.2. Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Г.Ж шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “...Гомдол гаргагчаас 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн шийтгэлийн хуудасны холбогдох хэсгийг эс зөвшөөрч гомдол гаргасан. Хариуцагч татварын улсын байцаагч нар нэхэмжлэгч хуулийн этгээдийн 2013-2017 оныг дуусталх хугацааны татварын ногдуулалт, төлөвлөлтийн байдалд хийгээд А******* ХХК-аас К******* ХХК-д хүүгүй зээл олгосон гэж үздэг. Гэтэл А******* ХХК-аас К******* ХХК-д зээл олгоогүй хөрөнгө оруулалт оруулсан. Хариуцагчаас зээл олгосон учраас зээлийн хүүг холбогдох хууль тогтоомжид заасны дагуу жишиг үнийн арга хэрэглэх байдлаар тогтоож, нөхөн татвар, алданги, торгууль нөхөн төлүүлэх нь зүйтэй гэж шийтгэлийн хуудас үйлдсэн бөгөөд үүнийг эс зөвшөөрч маргаж байгаа. Маргааны зүйл болж байгаа Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлд харилцан хамааралтай этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнд зах зээлийн үнэ ханш мөрдөх асуудал яригдаж байгаа. Тус хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1-д “хоорондоо харилцан хамаарал бүхий этгээдүүд зах зээлийнхээс хямд буюу өндөр үнээр бараа борлуулсан, шилжүүлсэн, ажил гүйцэтгэсэн үйлчилгээ үзүүлсэн бол татварын алба харилцан хамааралгүй этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ижил төрлийн бараа, ажил үйлчилгээний борлуулалтын зах зээлийн үнийг жишиг болгон албан татвар ноогдох орлогыг тодорхойлно” гэж заасан. Өөрөөр хэлбэл, К******* ХХК болон А******* ХХК-ууд нь харилцан хамааралтай буюу А******* ХХК-ийн 100 хувийн охин компани К******* ХХК-руу хөрөнгө оруулалт оруулсан байдаг. Гомдол гаргагч хуулийн этгээдийн зүгээс хөрөнгө оруулалт гэж үзэж байгаа учраас ямар нэгэн байдлаар хүү тооцоогүй, аж ахуйн нэгжийн орлогод тогтоосон татвар ногдох орлого бий болсон гэж үзээгүй. Гэтэл хариуцагч байгууллагын зүгээс жилийн 6 хувийн хүү тооцож, түүгээр төлбөр ногдуулсан. Хуульд заасны дагуу харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хооронд хүүг жишиг болгон ашиглах ёстой. Хамгийн сүүлд давж заалдах шатны шүүхээс харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хооронд тооцсон жишиг үнийн аргаар ашигласан 6 хувиар тогтоосонтой холбоотой баримтыг гаргуулах шаардлагатай гэж үзээд хэргийн дахин хэлэлцүүлэхээр буцаасан. Харамсалтай нь хариуцагчаас үүнтэй холбоотой баримтыг өнөөдрийг хүртэл гаргаж өгөөгүй. Зөвхөн давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрээс гадна өмнө нь шүүхээс хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1-д заасны дагуу хүү тооцох шаардлагатай байх тул баримтыг ирүүл гэх шаардлагыг удаа дараа шаардсан боловч хариуцагч байгууллагын хуулийн хэлтсээс үүнтэй холбоотой нэмж гаргах баримт байхгүй, 2020 оны 01 дүгээр сарын 02-ны өдрийн тайлбарын дагуу явна гэх бичгийг ирүүлсэн. Тус хариу тайлбарт 6 хувийн хүүг тогтоохдоо хэд, хэдэн компанийн асуудлыг жишиг болгож авсан гэх боловч, шүүхээс үүнтэй холбоотой удаа дараа шаардсан баримтыг гаргаж өгөөгүй.  Өнөөдрийн байдлаар бодитоор 6 хувийн хүүг тогтоосон үндэслэл, нөхцөл байдал тогтоогдоогүй, хариуцагч нотолж чадахгүй байгаа. Тийм учраас 6 хувийн хүү тогтоож байгаа нь үндэслэлгүй. Мөн А******* ХХК-аас өөрийн охин компанидаа шилжүүлсэн мөнгө хөрөнгө оруулалт байсан уу, зээл байсан уу гэдгийг тогтоохын тулд шүүхээс удаа дараагийн хуралдаануудаар шинжээч томилсон бөгөөд миний санаж байгаагаар 3 удаагийн шинжээчийн дүгнэлт гарсан. Эрх бүхий байгууллага энэхүү хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд шинжээчээр оролцоод нарийн мэргэжил шаардагдах асуудалд бу компаниас охин компани руу өгч байгаа хөрөнгө оруулалт /санхүүгийн тайлан дээр зээл гэж тусгагдсан байдаг/ зээл байсан уу, хөрөнгө оруулалт байсан уу гэдгийг тогтоох ажиллагаа хийсэн. Шинжээчийн дүгнэлтээр хөрөнгө оруулалт байна гэж дүгнэсэн. Тийм учраас хариуцагчийн шийтгэлийн хуудас үйлдэж нөхөн татварт төлүүлэх гэж байгаа нь зээл биш бөгөөд хүү тооцох асуудал байх боломжгүй байна. Мөн хүү тооцож байгаа процесс нь хуульд заасан журмын дагуу хийгдээгүй, бодит байдал дээр 6%-ийг хэрхэн тогтоосон нь тодорхойгүй байгаа учраас шийтгэлийн хуудасны гомдлын шаардлагад холбогдох хэсгийг хүчингүй болгож өгнө үү” гэв.

2.3. Гомдол гаргагчийн өмгөөлөгч Г.О шүүх хуралдаан гаргасан  тайлбартаа: “...маргааны гол агуулга нь уул уурхай, хайгуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг компанийн санхүүжилтийн асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх вэ гэдэгт байгаа. К******* ХХК-ийн тухайд цацраг идэвхт шинжтэй байгалийн нөөцийг хайх үйл ажиллагааг явуулдаг. Тухайн үед уг компанийн санхүүжилтийг А******* ХХК-аас тухай, тухай үед нь гаргаж явахад Цөмийн энергийн тухай хуулиар хөрөнгө оруулалт, хувьцаа болгоод заавал Цөмийн энергийн комисс, улмаар Засгийн газраас зөвшөөрөл авдаг тусгай харилцаатай. Гэтэл компани үйл ажиллагаагаа явуулах ёстой учраас санхүүжилтээ өр төлбөр хэлбэрээр бүртгэсэн, гэхдээ эргэн төлөгдөх боломжгүй санхүүжилт. К******* ХХК нь хайгуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг бөгөөд өнөөдрийг хүртэл ямар ч орлого олоогүй, зөвхөн хайгуулын үйл ажиллагаа явуулж зардал гаргадаг болохоор ямар ч банк уг компанид зээл олгохгүй. Ийм компанийн хувьд толгой компаниас олгож байгаа санхүүжилтийг хүүтэй зээл хэлбэрээр тооцно гэвэл энэ компанийн санхүүжилт зогсоно. Тухайн үеийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан урт хугацааны өр төлбөр гэж бүртгэсэн боловч буцаж төлөгдөх боломжгүй хөрөнгө оруулалт юм. Татварын ерөнхий хуульд Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын үнэ шилжилтийн зөвлөмжийг анхаарах ёстой гэж заасан. Уг зөвлөмжид зааснаар зөвхөн хэлбэрийг биш агуулгыг нь харна гэсэн байгаа. Өнөөдрийн практикт уул уурхайн компаниуд, бусад компаниуд толгой компаниас санхүүжилт авч ажилладаг. Энэ нь тухайн компанид оруулж байгаа хөрөнгө оруулалт бөгөөд эргэн төлөгдөх нөхцөлгүй байдаг. Татварын алба энэ болгон дээр нөхөн ногдуулалтын актаар хүү тооцдоггүй. Гомдол гаргагч компанийн үнийн дүн өндөр учраас нөхөн ногдуулалтын актаар хүү тооцож байх шиг байна. Нэг анхаарч үзэх ёстой зүйл бол яг энэ мэт санхүүжилтийг дээрх акт тогтоосон оноос хойш хийсэн боловч татварын алба үүнийг шалгаж нөхөн ногдуулалтын акт тогтоосон зүйл байдаггүй. Өнөөдрийн хэлэлцэж байгаа маргааны тухайд 2017 онд асуудал бөгөөд үүнээс хойш 2018, 2019, 2020 онуудад татварын хяналт шалгалт хийгээд өнгөрсөн онд дүгнэлт гаргахдаа өөр зөрчлүүд дээр акт тавьсан бөгөөд санхүүжилт дээр хүү тооцож нөхөн ногдуулалтын акт тавиагүй. Монгол Улсын Засгийн газраас уул уурхайн компаниуд хайгуулын хөрөнгө оруулалт хийх, хайгуул хийх шаардлагатай байгаа талаар асуудал хөндөж байгаа. Хайгуул хийж байж Монгол Улсад орж ирэх хөрөнгө оруулалтын хэмжээ, улмаар хайгуулаар нөөц тогтоогдвол цаашдаа Монгол Улсын эдийн засаг, төсөв тэлэх ёстой. Гэтэл орлого олоогүй байхад хайгуул хийх зардалд толгой компаниас өгсөн санхүүжилт дээр хүү нэмж тооцоод байвал уг ажиллагаа хумигдах гээд байна. Тийм учраас энэ асуудал бол эдийн засгийн маш том үр дагавартай асуудал юм” гэв.

Гурав. Хариуцагчийн хариу тайлбар, татгалзлын үндэслэл.

3.1. Хариуцагч Д.Б, Б.Т нараас шүүхэд бичгээр гаргасан хариу тайлбартаа: “...“А*******” ХХК болон түүний охин компани болох К******* ХХК, толгой компани болох Франц улсын хуулийн этгээд болох О******* корпораци хоорондын ажил үйлчилгээг том зургаар харна уу. А******* ХХК нь өөрийн охин компанийн үйл ажиллагаанаас ногдол ашиг хэлбэрээр ирээдүйд орлого олох магадлалтай. Толгой компани болох Франц улсын хуулийн этгээд болох О******* корпораци болон Япон улсын хуулийн этгээд М******* корпорациас авсан зээлийн шинж чанарыг авч үзэх чухал юм. Өөрөөр хэлбэл зээлийг хэн хэрэглэх гэж байгаа эдийн засгийн үр өгөөжийг хэн хүртэж байгаа вэ гэдэг нь ажил гүйлгээний мөн чанарт илүү нийцэх болно.

Нэг: Охин компанидаа үнэ төлбөргүй зээлийн үйлчилгээ үзүүлэн татвар төлөхөөс зайлсхийсэн зөрчил, А******* ХХК-иас өөрийн охин компани болох К******* ХКК-д хүүгүй зээл олгосон зөрчил, А******* ХХК нь өөрийн охин компани болох К******* компанид ямар нэг гэрээ хэлцээргүй үнэ төлбөргүй зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн асуудал нь 2 төрлийн дэд хэсэгт орж ирж байна.

а/. Зээл олгох үйлчилгээ нь тусгай зөвшөөрөл ангилалд орох уу? Зээлийн эх үүсвэр юу вэ? Зах зээлийн зарчмаар /харилцан хамааралгүй хуулийн этгээд хооронд/ хэрэглэгддэг гүйлгээ мөн үү? хүүг хэрхэн тооцсон бэ?

Няцаах үндэслэл 1

а/.Толгой компани болох Франц улсын хуулийн этгээд эзэмшигч О******* м корпораци-66% (хуучнаар А м корпораци) болон М******* корпораци-33% корпорациаас авсан зээлийн шинж чанарыг авч үзэх чухал юм. Өөрөөр хэлбэл зээлийг хэн хэрэглэх гэж байгаа эдийн засгийн үр өгөөжийг хэн хүртэж байгаа вэ гэдэг нь ажил гүйлгээний мөн чанарт илүү нийцэх болно.

Зээл бий болохдоо А******* компани өөрийн хувьцааны хувь эзэмшигч О******* м корпораци 66% (хуучнаар А м корпораци) болон М******* корпораци 33% авсан зээлийг дамжуулан авч зээл хэрэглэгч нь К******* компани болж байна. Өөрөөр хэлбэл А******* компанид зээл хэрэглэх хэрэгцээ шаардлага байхгүй байна.Гэтэл А******* ХХК нь хувь нийлүүлэгчтэйгээ хүүтэй /6+Libor/ гэрээ хийж зээлийн хүүг жил бүр бодож зээлийн хүүгийн зардлыг аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тайланд хасагдах зардлаар тайлагнаж, алдагдалтай татварын тайланг гарган татварын албанд тайлагнасан байна. Харин зээлийн хэрэглэгч буюу өөрийн охин компани болох уул уурхайн хайгуулын үйл ажиллагаа эрхэлдэг К******* компанид хүүгүйгээр зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн байна. Иймд дээрх ажил гүйлгээ нь эдийн засгийн хувьд ч, ажил гүйлгээний хувьд ч дамжуулан зээлдүүлсэн эдийн засгийн шинж чанар нь түүний хэлбэрээс ялгаатай тохиолдол харагдаж байна.

Татвар төлөгчийн зүгээс гомдолдоо Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамж /2010 оны 7 дугаар сар/-ын Д.2.-Т заасан хийгдсэн бодит гүйлгээний зөвшөөрөлтийг дурдсан байна. Гэвч ЭЗХАХБ-ын Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамж болон Орлого ба хөрөнгийн татварын загвар конвенци тайлбар нь зөвхөн хил дамжсан ажил гүйлгээ /cross border transaction/-нд хэрэглэгддэг үндсэн зарчимтай. Харин манай зөрчлийн хувьд А******* ХХК болон түүний охин компани К******* ХХК-иудын хооронд хийгдсэн зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн ажил үйлчилгээний асуудал яригдаж байгаа тул дотоодын хууль буюу Монгол Улсын татварын хуулиар зохицуулагдана.

Иймд А******* ХХК нь өөрийн охин компани болох К******* ХХК-д зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн үйлчилгээнээс зах зээлийн үнээр хүү тооцоогүй нь Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйл 18.1.1-д Татвар ногдох татвараа- үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх" заалтыг зөрчсөн. Зөрчлийн шалтгаан нь зээлийн хүүгийн орлого бол Монгол улсын Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйл 9.1-д Албан татвар төлөгчийн хөрөнгийн дараах орлогод албан татвар ногдоно, 9.1.4 дэх хэсэгт Хүүгийн орлого гэж тус тус заасан тул татвар ногдох хүүгийн орлоготой байхаар байна. Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйл, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйл заалтыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Сангийн сайдын 2007 оны 86 тоот тушаалаар баталсан Жишиг үнэ хэрэглэх аргачлал, 1.2-т Татварын алба жишиг үнийг тогтоохдоо Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагаас (ОЕСD) баталсан зөвлөмжийг ашиглаж болно гэж журамласан ба журмын 3.2-т заасан жишиг үнэ тогтоох аргын Харьцуулагдах үнийн аргыг /CUP/ хэрэглэсэн болно.

Харьцуулалт 1.

Энэ аргыг үйлчилгээний зах зээл дээр тухайн үйлчилгээтэй адил төрлийн үйлчилгээ авч буй харилцан хамааралгүй аж ахуйн адил төрлийн үйлчилгээтэй харьцуулахаар зохицуулсан байдаг бөгөөд хяналт шалгалтын явцад А******* ХХК нь О******* м корпораци болон М******* корпорациудаас авсан зээлийн хувийн хэрхэн гаргаж ирсэн үндэслэлийг шаардсаны дагуу хүүгийн түвшин сунгасан гарын үнэ буюу бодит байна гэдгийг 2018 оны 05 дугаар сарын 28-ны өдөр ирүүлсэн е-мейлээр ирүүлсэн.

Хүүг Либор+6 хувиар тогтоосон сунгасан гарын үнийг бодит гэж үзсэн А******* компанийн нотолгоонд хүүгийн хувийг тогтооход Монгол Улсын Засгийн газрын бонд, Ройтерс, Блүүмберг зэрэг санхүүгийн сувгуудаас авсан мэдээлэлд үндэслэн тогтоосон ба К******* ХХК-ийн ураны аливаа ордуудтай адил О******* ХХК-ийн нэмэлт өөрчлөлт оруулсан Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд заасны дагуу А*******" ХХК болон түүний охин компаниудтай харьцуулсан үйл ажиллагаа нь Libor+6.5%" компанийн хувьцаа эзэмшигчдээс авсан зээлээр санхүүжигдэж болно. Энэ ханшийг Эрдэнэс МГЛ ХХК болон Рио Тинто групп (охин компаниудаараа дамжуулан) тохиролцсон. Үүний үр дүнд АREVA Mines SA/ M корпорацийн А******* ХХК-д олгосон Либор+ 6%-тай нийцэж байна хэмээн хүүг тогтоосон байна. Татвар төлөгч нэгэнт өөрөө хүүгээ тогтоосон хүүгийн зардлыг бий болгосон нь тогтоогдож байгаа тул бид охин компани болох К******* ХХК-д зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн үйлчилгээнээс зах зээлийн хүү 6% гэж тооцох эхний үндэслэл гарч ирж байна. Харин Либор нь зээлийн хүүг зах зээлийн эрсдэлээс хамгаалсан хамгаалалт юм. /Уг зээлийн хүүгийн түвшинг татвар төлөгч тайлбарлахдаа Монгол улсад валютын ханш тогтмол хэлбэлзэлтэй байдаг мөн бизнесийн тогтвортой байдал зэрэг нөлөөлөл гэж үзсэн/ Валютын зохицуулалтын тухай Монгол Улсын хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 6 заалт Аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэн нь гадаадаас авсан валютын зээлийг Монголбанкинд бүртгүүлнэ гэж заасан заалт болон Монгол банкны Ерөнхийлөгчийн 2009 оны 723 дугаар тушаалаар болон Аж ахуйн нэгж, иргэний гадаад зээлийг бүртгэх маягтаар бүртгүүлсэн гадаад улсаас, гадаад валютаар авсан зээлийг бүртгүүлэх маягтаар зээлийн гэрээг байгуулснаас хойш ажлын 15 хоногийн дотор маягтыг бөглөж Монгол банканд ирүүлэхийг зөрчсөн ба А******* ХХК-ийн Франц улсын хуулийн этгээд эзэмшигч О******* м корпораци, М******* корпорациудаас авсан зээлийг бүртгүүлэн зөрчлийг арилгуулсан болно.

Татвар төлөгч ирүүлсэн гомдолдоо хүү нь 6.5 хувь эсхүл, 4 хувь, эсхүл 7 хувь, эсхүл яагаад 15 хувь байж болохгүй зүгээр л 6 гэсэн тэгш тоотой байх ёстой билээ. Ипотекийн зээл гэхэд жилийн 8 хувь байдаг, арилжааны банкнуудын олгодог зээлийн зах зээлийн хувь нь жилийн 20-35 хувь байна. Өөрөөр хэлбэл, татварын байцаагч татварыг хуулиар тогтоохгүй өөрсдийн санаанаасаа тогтоож байна гэж үзжээ. Либор хүү тооцоогүй хүү нь 6.5 эсхүл, 4 хувь, эсхүл 7, эсхүл яагаад 15 хувь болохгүй зүгээр л 6 гэсэн тэгш тоотой байх ёстой билээ гэдэг Олон улсын мөнгөний зах буюу IMM /International Monetary Markets/-д 1 жил хүртэлх хугацаатай санхүүгийн хэрэгслүүд арилжаалагддаг санхүүгийн зах гэж товчхондоо ойлгож болно. 1 жил хүртэл хугацаагаар санхүүжилтийн хэрэгсэл гаргаж шаардлагатай хөрөнгийг зах дээрээс татах, хүүгийн эрсдэлээс хамгаалах дериватив арилжаанууд нь бүгд мөнгөний захад багтана. Татвар төлөгч ирүүлсэн А******* компанийн нотолгоонд хүүгийн хувийн тогтоосон тайлбартаа мөн үндэслэлээ дурдаж өгсөн байна. Өөрөөр хэлбэл А******* компанийн хүү дараах зүйлээс бүрдсэн байна.

1.а/ Эрсдэлгүй хэмжээ буюу Либор /Эрсдэлийн үзүүлэлт/,

1.б/ Монгол улстай холбогдсон улс төрийн болон бизнес эрхлэх эрсдэл. Үүнийг Монгол Улсын засгийн газрын бонд авсан байна.

1.в/ Үйл ажиллагааны эрсдэл. Үүнд К******* компанийн Ураны аливаа компаниудтай адил Оордыг Монгол Улсын засгийн газар стратегийн ач холбогдол бүхий орд хэмээн тооцсон үүрэх эрсдэлийн хэм хэмжээ А******* компанитай адил гэж үзсэн. Иймд татвар төлөгч өөрөө зээлийг Сунгасан гарын зарчмаар тодорхойлж байгаа тул дотоодын ажил гүйлгээнд Либор хүү тооцох нь А******* компанийн О******* м корпораци болон М******* корпорациудаас авсан зээлийн хүүнд эрсдэлийн хувийн давхар тооцох нь зохисгүй гэж үзсэн. Иймд Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйл, Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйл заалтаар тогтоосон А******* ХХК нь өөрийн охин компани болох К******* ХХК-д зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн үйлчилгээнээс зах зээлийн үнээр хүү төвшин 6 хувь байхаар байна.

Харьцуулалт 2.

А******* ХХК нь хувь нийлүүлэгч болох О******* м корпораци-66% он М******* корпораци-33% корпорациас хүүтэй /6+libог/ гэрээ хийж зээлийн хүүг жил бүр бодож зээлийн хүүгийн зардлыг Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тайланд хасагдах зардлаар тайлагнаж алдагдалтай татварын тайланг гарган татварын албанд тайлагнадаг. Энэ хүү зээлээ охин компани болох К******* ХХК-д хүүгүй зээлдүүлж хүүгийн үйлчилгээ үзүүлсэн атал орлогоор хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа нь эдийн засгийн ямар ч агуулга харагдахгүй байна. Өөрөөр хэлбэл Үндсэн хуулийн 17.1.3-д Хуулиар ногдох татвар төлөх гэсэн заалт, Монгол улсын Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйл 18.1.1 Татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх гэсэн заалтуудыг зөрчиж Татварын төлөвлөлт /Тах рlаn/ хийсэн нь үүгээр нотлогдож байгаа юм.

А******* ХХК нь хувь нийлүүлэгчдээс авсан зээлийн хуү мэдэгдэж байгаа тохиолдолд охин компани болох К******* ХХК-д зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн хүүг дээрх хүүний төвшинээс өндөр байх ёстой. Учир нь зах зээлд бизнесийн байгууллага ашиг олох зорилгоор үйл ажиллагаа явуулдаг учир үйлчилгээ үзүүлсний төлбөрт ямар нэг орлого авах нь зах зээлийн байдаг. Тэгвэл дээрхи хувь нийлүүлэгчдийн хүүг /6 хувь/ үйлчилгээ үзүүлсний төлөө орлого хүлээн зөвшөөрөх хамгийн бага төвшин/мinimum/болж байна.

А******* ХХК-иас К******* ХХК-д олгосон санхүүжилт нь бодит зээл биш харин өмчөөрхи хөрөнгө оруулалт болох талаар нэхэмжлэлдээ дурдсан ба энэ нь тайлан баланс нягтлан бодох бүртгэлийн бичилтээр А******* ХХК-ийн санхүүгийн тайланд К******* ХХК-иас зээлийн авлага дансны 2012 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн үлдэгдэл 87,241,987,500.00 байсан бөгөөд 2013 онд 32,965,370,500.00 төгрөгөөр, 2014 онд 49.491.048.400.00 төгрөгөөр, 2015 онд 30,661,159,200.00 төгрөгөөр, 2016 онд 54,361.301.800.0 төгрөгөөр, 2017 онд 2,883,822,600.00 төгрөгөөр тус тус нэмэгдэж, 2017 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн үлдэгдэл нь 257,604,690,000.00 төгрөг байна.

а. А майнс /одоогийн нэр нь Бадрах энержи/ ХХК-иас зээлийн авлага дансны 2012 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн үлдэгдэл 1,226,222,900.00 төгрөг байсан бөгөөд 2013-2017 онд өөрчлөлт ороогүй байна.

б. А*******ХХК нь Татварын албанд илгээсэн Харилцан хамаарал бүхий этгээд хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээ тайлан-гийн харилцан хамааралтай этгээдүүдтэй хийсэн зээлтэй холбоотой ажил гүйлгээ-ний олгосон зээлийн дүн хэсэгт 257,604,690,016.00 төгрөгөөр, мөн К******* ХХК-ийн Татварын албанд илгээсэн Харилцан хамаарал бүхий этгээд хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээ тайлан-ний харилцан хамааралтай этгээдүүдтэй хийсэн зээлтэй холбоотой ажил гүйлгээ-ний хүлээн авсан зээлийн дүн хэсэгт 257,603,248,016.00 төгрөгөөр тус тус тайлагнаж баталгаажуулсан нь хөрөнгө оруулалт биш зээлийн үйлчилгээ үзүүлсэн нь нотлогдож байгаа нь өмчөөрхи хөрөнгө оруулалт биш санхүүжилт бодит зээл болох нь нотлогдож байгааг анхаарна уу? 

Татварын ерөнхий газрын дэргэдэх Татварын маргаан таслах зөвлөлийн хуралдааны 2019 оны 02 дугаар сарын 27-ны өдрийн 05 тоот тогтоолоор 2 үндсэн процессыг хангуулахаар шийдвэрлэсэн байна.

а/ Үндэслэх хэсгийн хоёр дэх хэсэгт гомдол гаргагчийн аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангийн татвар ногдох орлогоос хасагдах зардлыг 2014 онд 1,739,973,726.40 төгрөгөөр, 2015 онд 4,621,278,464.80 төгрөгөөр, 2016 онд 7,951,621,555.60 төгрөгөөр, 2017 онд 11,370,014,924.00 төгрөгөөр тус тус бууруулж, тухайн тайлант он тус бүрийн Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тайлангаар гарсан алдагдлыг ирээдүйд шилжүүлэх тооцоо /Маягт ТТ-02в/-нд уг дүнгээр өөрчлөлт оруулах үндэслэлтэй байна,

Үндэслэх хэсгийн гуравдах хэсэгт хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.3.4, 17 дугаар зүйлийн 17.2.6 дахь заалтын дагуу зээлийн хүүгийн орлогод ногдуулах татварын тооцооллыг гаргахад нийт 60,371,777,572.30 төгрөгийн зөрчилд 6,037,177,757.30 төгрөгийн нөхөн татвар, 1,811,153,327.20' төгрөгийн торгууль, 1,207,435,551.50 төгрөгийн алданги, нийт 9,055,766,636.00 төгрөгийн төлбөр ногдуулахаар байтал, харин татварын улсын байцаагчид шийтгэлийн хуудсаар 60,371,777,572.30 төгрөгийн зөрчилд 1,192,764,808.00 төгрөгийн нөхөн татвар, 357,829,442.40 төгрөгийн торгууль, 238,552,961.60 төгрөгийн алданги, нийт 1,789,147,212.00 төгрөгийн төлбөрийг ногдуулж, хууль хэрэглээний алдаа гаргасан байна гэж үзсэн тул тоот шийтгэлийн хуудасны төлбөрт өөрчлөлт орохоор байна. Иймд Маргаан таслах зөвлөлийн шийдвэрийн биелэлтийг хангуулах эсэх асуудлыг 1 мөр болгон шийдвэрлэсний дараа нэхэмжлэлийн дагуу хэргийг шийдвэрлэх нь зүйтэй гэсэн тайлбарыг өгч байна.

 Энэ нь үнэ шилжилтийн асуудал дүрэм журам гэхээсээ илүү бизнесийн үр ашгийг хэн хүртэж байна. Татвараас яаж хуулийн дагуу зайлсхийж байна гэдэг асуудал дээр ажиллаа. Энэ нь баримтжуулах тал дээр хүндрэлтэй байдаг. Бид шалгалтаар ороод энэ асуудлыг маш энгийнээр харсан. Хамгийн эхэнд А******* ХХК юу хийдэг компани юм, хэзээ ашиг орлого олох юм гэдгийг харсан. Нэхэмжлэгч тал тайлбарлахдаа К******* ХХК нь маш удаан хугацааны төсөл хэрэгжүүлсний дараа үр ашигтай ажиллах хайгуулын компани. Бид энэ төлөвлөлтөө хийгээд Монголын хуулиар хориглоогүй болохоор А******* ХХК-ийн бүтцийг байгуулаад хөрөнгө оруулагч нараасаа зээл авч охин компанидаа зуучлах маягаар хийсэн гэж байна. Аливаа ажил үйлчилгээний ард эдийн засгийн үр өгөөж байх ёстой. Хэн хэзээ эдийн засгийн үр ашиг хүртэх ёстой гэдэг нь тодорхой байх ёстой. Татвар төлөгч үүргийнхээ дагуу татварын байгууллагад үнэн зөв мэдүүлсэн байх ёстой. Толгой компаниасаа өндөр хувийн зээлийн хүү тооцсон энэ нь үе шилжилтийн зарчмаар харьцуулагдах боломжит хувилбаруудаар харьцуулж 6+либор гэх хүүг өөрсдөө гаргасан. Харьцуулахдаа Монгол Улсад хэрэгжиж байгаа томоохон төслүүдийг авч харьцуулсан. Тухайн зээлийг охин компани нь хэрэглэж байгаа. Хоорондоо хийсэн ямар нэг гэрээ хэлцэл байхгүй. Зээл гэдэг нь журналын бичилтээр нотлогдож байгаа. К******* ХХК нь өглөг гэсэн бичилт хийсэн. А******* ХХК болохоор холбоотой талаас авах авлага гэсэн бичилт хийсэн. Хөрөнгө оруулалт буюу эх үүсвэрээ нэмэгдүүлсэн гэж бүртгээгүй байна. Тэгэхээр энэ нь зээл гэж нотлогдох үндэслэл болж байна. Харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хооронд хийсэн ажил үйлчилгээг ХМ-01 маягтаар А******* ХХК болон К******* ХХК нь холбоотой талаас авсан зээлийн үйлчилгээ гэх баганад тайлагнасан байна. Татварын улсын байцаагч нар ямар нэг хувийн ашиг сонирхлыг илүүд тавиагүй. Ажлын чиг үүргийн хүрээнд татварын хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах, хэрэгжилт ямар түвшинд явж байгаа талаар хяналт шалгалт хийсэн. А******* ХХК-ийн хувьд өөр бусад жижиг зөрчлүүд байсан. Жишээ нь гадаад зээлийн маягтыг бүртгүүлэх шаардлагатай байсан боловч бүртгүүлээгүй байсныг бүртгүүл гэж шаардаж бүртгүүлсэн. Хялбаршуулсан журмаар шийдсэн шийтгэлийн хуудсаар шийтгэл оногдуулсны дараа бодлогын бичиг баримтаа шинэчлэх талаар зөвлөмж хүргүүлсэн. Үнэ шилжилтийн процессыг харж үзээд харилцан хамаарал бүхий хуулийн этгээдүүд хоорондоо үнэ төлбөргүй ажил үйлчилгээ үзүүлсэн нь Татварын ерөнхий хууль болон Аж ахуй нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийг зөрчсөн гэж үзэж шийтгэл оногдуулсан. Иймд шийтгэлийн хуудсын биелэлтийг хангуулж өгнө үү” гэжээ.

3.2. Хариуцагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчөөс шүүх хуралдаанд гаргасан тайлбартаа: “...“А*******” ХХК-ийн тухайд татварын улсын байцаагч нар татварын хяналт шалгалт хийгээд тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Зөрчлийн тухай хууль болон Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуульд заасны дагуу шийтгэлийн хуудсаар татвар нөхөн ногдуулсан. “А*******” ХХК харилцан хамааралтай компани болох өөрийн охин компани “К*******” ХХК-д зээл олгосон уу, хөрөнгө оруулалт хийсэн үү гэдгийг шийдвэрлүүлэхээр шүүхээр 4, 5 жил маргаж байна. Монголын татварын албанд “А*******” ХХК болон “К*******” ХХК-аас харилцан хамаарал бүхий этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил үйлчилгээ, барааны гүйлгээний тайланг гаргаж өгсөн. Татвар ногдох зүйлийг үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх үүргийг Татварын ерөнхий хуулиар хуульчилж өгсөн. Энэ хүрээнд 2017 оны 4 дүгээр улирлын тайланг 2 талаас гаргаж өгч, татварын алба хүлээж авсан. “А*******” ХХК-ийн тухайд олгосон зээлийн дүн гэх хэсэгт 257 тэрбум төгрөг, үзүүлэлтүүдийн 3 дахь хэсэгт харилцан хамааралтай этгээдүүдийн хооронд хийсэн зээлтэй холбоотой ажил гүйлгээ тайлагнах хэсэгт үнэн зөв тайлагнаад татварын албанд хүргүүлсэн. Нөгөө талаас “К*******” ХХК 2017 оны 4 дүгээр улирлын тайлангийн 3 дахь хэсэгт үзүүлэлт 3-н харилцан хамааралтай этгээдүүдтэй хийсэн зээлтэй холбоотой ажил гүйлгээ хэсгийн хүлээн авсан зээлийн дүн дээр 257,6 тэрбум төгрөгийн зээлийг хүлээж авсан гэх анхан шатны баримтыг гаргаж өгсөн. Бид уг ажил гүйлгээний тайлантай холбоотойгоор зээлийн хүүгийн тооцооллыг хууль, тогтоомжид заасны дагуу гаргасан. Тухайн үед хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан Сангийн сайдын 2015 оны 353 дугаар тушаалын хавсралтаар батлагдсан Бодит үнэ тооцох аргачлалын дагуу тооцооллыг хийж гаргасан. Үүнтэй холбоотойгоор шинжээчийн дүгнэлтүүд гарсан бөгөөд зээлийн үйл ажиллагаа явагдсан байна гэдгийг шинжээчийн дүгнэлтээр тогтоосон байдаг. Мэдээж зээлийн хүүг тодорхойлох асуудал маш чухал. Учир нь тухайн зээлийн хүү татвар ногдох орлогоос хасагддаг учраас, өөрөөр хэлбэл, төсөвт төлөх татварыг бууруулах нөхцөл болдог учраас зээлийн хүү бодитой байсан эсэх гэх асуудлыг тодорхойлох шаардлага гардаг. Энэ хүрээнд аргачлалын дагуу тооцооллуудыг хийсэн. Тухайн үед Монгол Улсын Төв банканд зээлтэй холбоотой мэдээллийг бүртгүүлсэн байдаг. Үүнтэй холбоотой баримтуудыг шүүхэд гаргаж өгсөн. Улсын дээд шүүхээс хэргийг    хянасан бөгөөд аргачлалын дагуу тооцоолол хийж байгааг буруутгаагүй. үүнтэй холбоотой нотлох, тайлбарлах баримтуудыг шүүхэд бичгээр гаргаж хүргүүлсэн. Тийм учраас зээл бол мөн. Хүүгийн асуудлыг тодорхойлохдоо журмын дагуу тодорхойлсон бөгөөд энэ нь шинжээчийн дүгнэлтээр батлагдсан” гэв.

Дөрөв. Иргэдийн төлөөлөгчийн дүгнэлтийн үндэслэл.

4.1. Иргэдийн төлөөлөгч Г.П******* шүүх хуралдаанд гаргасан дүгнэлтдээ: “Хариуцагчийн гаргасан актыг зөв гэж үзэж байна” гэв.

 

 

ҮНДЭСЛЭХ нь:

1. Татварын ерөнхий газрын Улсын төсвийн орлого хяналтын газар /хуучин нэрээр/-ын татварын улсын ахлах байцаагч Д.Б, татварын улсын байцаагч Б.Т нараас А******* ХХК-ийн 2013-2017 оны албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн байдалд Улсын төсвийн орлого, хяналтын газрын Хяналт шалгалтын хэлтсийн даргын олгосон 2018 оны 04 дүгээр сарын 06-ны өдрийн 21180300138 дугаар томилолтын дагуу иж бүрэн татварын хяналт шалгалт хийж, 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн дугаартай шийтгэлийн хуудсаар 147,423,011,428.10 төгрөгийн зөрчил илрүүлсэн байх ба 2013-2017 оны алдагдлыг бууруулж үлдэх 97,954,281,564.40 төгрөгийн зөрчилд 10,770,448,176.3 төгрөгийн нөхөн татвар, 241,208,450.70 төгрөгийн торгууль, 2,159,126,634.10 төгрөгийн алданги, нийт 16,170,783,261.10 төгрөгийн төлбөр ногдуулжээ.

2. Гомдол гаргагч хуулийн этгээдийн зүгээс дээрх шийтгэлийн хуудасны Олсон нь хэсгийн 3-д заасан “Өөрийн охин компани болох “К*******” ХХК-д олгосон 2013 онд 7,285,287,445.50 төгрөг, 2014 онд 10,253,562,979.00 төгрөг, 2015 онд 12,093,566,744.00 төгрөг, 2016 онд 15,283,165,522.90 төгрөг, 2017 онд 15,546,194,880.00 төгрөг, нийт 60,371,177,572.330 төгрөгийн хүүгүй зээлийг харилцан хамаарал бүхий этгээддээ олгосон атал зах зээлийн үнээр хүү тооцож, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын ногдуулалт, төлөлтийн тайланд орлого хүлээн зөвшөөрч тайлагнаагүй, татвар ногдуулан төлөөгүй” зөрчлийг эс зөвшөөрч “толгой компаниас өөрийн охин компанид оруулсан хөрөнгө оруулалтыг өр төлбөрөөр бүртгэсэн гэдэг утгаар шууд зээлээр ойлгож, агуулгад нь бус хэлбэр талыг нь анхаарч зээлийн хүүгийн орлогод татвар ногдуулж байгаа нь бодит байдалд нийцээгүй, тогтмол үйл ажиллагааны борлуулалтын орлогогүй, санхүүгийн үйл ажиллагаа нь алдагдсан, санхүүгийн хувьд бие даасан бус этгээдэд зээл олгох түүнээсээ хүү тооцон авах ямар ч боломжгүй” зэргээр болон Тодорхойлох хэсгийн 2-д заасан үндэслэлээр маргаж байна.

3. Харин хариуцагч талаас “үнийн дүн бүхий төгрөгийн хүүгүй зээлийг харилцан хамаарал бүхий этгээддээ олгосон атлаа зах зээлийн үнээр хүү тооцож, татварын орлогоор хүлээн зөвшөөрч тайлагнаагүй, татварын татвар ногдуулан төлөөгүй, татварын хяналтын шалгалт явуулсан тэр хугацаанд зээл гээд хоёр талаасаа тооцооллоо нийлүүлээд, холбогдох баримтуудаа гаргаж харилцаж байснаа одоо хөрөнгө оруулалт байсан байна гэж үзэж татварын улсын байцаагчийн шийдвэрийг буруутгаж байгаа нь үндэслэлгүй” зэргээр тайлбарлан гомдлын шаардлагыг бүхэлд нь эс зөвшөөрч байна.

4. Анхан шатны шүүхээс Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2023 оны 03 дугаар сарын 29-ний өдрийн Магадлалд заасан ажиллагааг хэрэгжүүлж, “А*******” компанийн санхүүгийн ерөнхий журнал, харилцахын тайлан, кассын тайлан, ам.доллорын харилцахын тайлан, ерөнхий дэвтэр зэрэг, “К*******” компанийн үндсэн хөрөнгийн бүртгэл, төгрөгийн олон ам.доллорын дансны хуулга, ХТЗ дансны дэлгэрэнгүй зэрэг баримтуудыг нотлох баримтаар гаргуулсан.

5. Түүнчлэн дээрх Магадлалд заасан “…“О” ХХК болон “М суврага” ХХК зэрэг компаниудаас өөрийн охин компанид олгосон зээлийг хүүг харьцуулсан нь ... жишиг үнэ гэж үзэх боломжтой ... дурдсан боловч үүнтэй холбоотой баримт хэрэгт байхгүй, мөн давж заалдах шатны шүүх хуралдаанд хариуцагч нь “зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гомдол гаргагч компаний эрх бүхий төлөөлөгчөөс эдгээр компанитай харьцуулахыг зөвшөөрсөн” гэх боловч энэ талаарх ярилцлагын тэмдэглэл, холбогдох баримт хэрэгт авагдаагүй” гэсэнтэй холбоотойгоор,  

5.1. Хариуцагч эрх бүхий албан тушаалтнаас татварын зөрчлийг тогтоохдоо тэр дундаа “зээлийн хүүг 6 хувь”-ийг хэрхэн, яаж тогтоосон талаарх баримтыг олж цуглуулахын тулд тус шүүхийн 2022 оны 10 дугаар сарын 07-ны өдрийн 1/8745 дугаар албан бичгээр,  2023 оны 01 дүгээр сарын 09-ний өдрийн 1/457 дугаар албан бичгээр тус тус шаардсан “…“О” ХХК болон “М суварга” ХХК зэрэг компаниудаас өөрийн охин компанид олгосон зээлийн хүүг харьцуулсантай холбоотой баримтууд, Зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гомдол гаргагч компанийн эрх бүхий төлөөлөгчөөс дээрх компанитай харьцуулахыг зөвшөөрсөн талаар ярилцлагын тэмдэглэл зэргийг нотлох баримтаар гаргуулах”-аар Том татвар төлөгчийн газраас утсаар болон хэргийг эцэслэн хэлэлцээгүй үеийн шүүх хуралдааны үед удаа дараа шаардсан.

5.2. Улмаар Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2023 оны 10 дугаар сарын 11-ний өдрийн 1/7567 дугаар албан бичгээр “...“А*******” ХХК-тай ижил төрлийн ажил үйлчилгээ үзүүлж буй харилцан хамааралгүй этгээдүүдийг хэрхэн сонгосон, 2020 оны 01 дүгээр сарын 02-ны өдөр зээлийн хүүг жишиж дотоод харьцуулалтыг хэрхэн хийсэн талаарх баримтуудыг нотлох баримтаар гаргуулахаар Том татвар төлөгчийн газраас шаардсан.

5.3. Том татвар төлөгчийн газрын 2023 оны 11 дүгээр сарын 21-ний өдрийн 01/1367 дугаар албан бичгээр “Тус шүүхэд хянагдаж буй А******* ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй Татварын улсын байцаагч нарт холбогдох захиргааны хэрэгт нэмэлтээр гаргаж өгөх нотлох баримт байхгүй” гэх хариуг ирүүлсэн.

6. Иймд Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.1-т “Тодорхой үйл ажиллагаа эрхлэхдээ бодит бус үнэ хэрэглэсэн, тайлан, бүртгэл хөтлөөгүй буюу дутуу хөтөлсөн, эсхүл бүртгэл, татварын тайланг гаргаж өгөөгүй нь нотлогдсон тохиолдолд татварын алба тухайн татвар төлөгчийн татварын ногдлыг татварын ногдлыг дор дурдсан шууд бус аргаар тодорхойлно”, 48.1.2. “жишиг үнийн арга”, 48.5. “Татвар төлөгчтэй ойролцоо хүчин чадал, нөхцөл бүхий адилтгах үйл ажиллагааг тухайн орон нутагт эрхэлж буй татвар төлөгч байгаа бол түүний, байхгүй бол ойролцоо нутагт орших хэд хэдэн татвар төлөгчийн үйл ажиллагаа, орлого, зарлагын буюу бусад бодит тооцоонд үндэслэн татварын ногдол тодорхойлохыг жишиг үнийн арга гэнэ” гэж, 48.4. “Харилцан хамаарал бүхий этгээд гэж Монгол Улсын болон гадаад улсын аливаа хуулийн этгээдийн удирдлага, хяналт болон эд хөрөнгийн эрхэд нь шууд ба шууд бусаар оролцох эрхтэй этгээдийг хэлнэ” Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 11 дүгээр зүйлийн 11.1.“татварын алба нь харилцан хамааралгүй этгээдийн хооронд хийгдсэн ижил төрлийн бараа, ажил, үйлчилгээний борлуулалтын зах зээлийн үнийг жишиг болгон албан татвар ногдох орлогыг тодорхойлно” гэснийг хариуцагч эрх бүхий албан тушаалтан болох татварын улсын байцаагчид нь тухайлан тогтоож чадаагүй, уг хуулийн заалтыг хэрэгжүүлээгүй, өөрөөр хэлбэл, зээлийн хүүг 6 хувиар тооцохдоо “ижил төрлийн ажил үйлчилгээ үзүүлж буй харилцан хамааралгүй этгээдүүдийг хэрхэн сонгосон, ямар ажил, үйлчилгээг үндэслэл болгосон” талаарх нотлох баримтуудыг хялбаршуулсан журмаар зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны явцад олж тогтоохгүйгээр татварын зөрчлөөр шийдвэрлэсэн нь Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн 4.1 дүгээр зүйлийн 1. “Эрх бүхий албан тушаалтан энэ хуульд заасны дагуу зөрчил шалгах ажиллагаа явуулж, нотлох баримт цуглуулж, бэхжүүлнэ”, 4.15 дугаар зүйлийн 1.“Эрх бүхий албан тушаалтан гаргасан шийдвэрийнхээ үндэслэлийг нотлох үүрэг хүлээнэ” гэж зааснаар татварын зөрчлийг тогтоож баримт цуглуулаагүй буруутай байна.

7. Түүнчлэн Татварын ерөнхий хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.6-д заасны дагуу Сангийн сайдын 2007 оны 86 дугаар тушаалаар баталсан “Жишиг үнэ хэрэглэх аргачлал” болон мөн Сайдын 2015 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 353 дугаар тушаалаар баталсан “Бодит үнэ тооцох аргачлал” нь захиргааны хэм хэмжээний актын улсын нэгдсэн бүртгэлд бүртгэлгүй байсан нь гомдол гаргагчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч, өмгөөлөгч нарын хуулиар эрх олгогдсон этгээдийн тушаалаар батлагдсан аргачлал нь эрх зүйн үйлчлэлгүй гэсэн тайлбар үндэслэлтэй, дээрх аргачлалууд нь маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсыг гарах үед эрх зүйн үйлчлэл үзүүлэхгүй байсан байна.

8. Шинжээчийн дүгнэлтийн талаар.

8.1.  Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2020 оны 01 дүгээр сарын 13-ны өдрийн “Шинжээч томилж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлэх тухай” 128/ШЗ2020/0539 дугаар шүүгчийн захирамжаар “А*******” ХХК нь өөрийн охин компани болох “К*******” ХХК-д зээл олгосон эсхүл хөрөнгө оруулалт хийсэн эсэхийг тогтоохын тулд Татварын мэргэшсэн зөвлөхийн нийгэмлэгийг шинжээч томилохоор шийдвэрлэсэн бол, мөн шүүхийн 2020 оны 10 дугаар сарын 14-ний өдрийн “Шинжээч томилж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлэх тухай” 128/ШЗ2020/7828 дугаар шүүгчийн захирамжаар дээр дурдсан маргаан бүхий асуудлыг тодруулахаар Шүүх шинжилгээний үндэсний хүрээлэнг шинжээчээр томилсон.

8.2. Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2023 оны 03 дугаар сарын 29-ний өдрийн 221/МА2023/0199 дугаар Магадлалын хянавал хэсгийн 5-т: “нэхэмжлэгч компаниас ...”К*******” ХХК-д  шилжүүлсэн гүйлгээ нь зээл олгосон эсхүл хөрөнгө оруулалт хийсэн эсэх нь эргэлзээтэй байх бөгөөд түүнийг тодорхойлоход тусгай мэдлэг шаардлагатай гэж үзэн эргэлзээтэй нөхцөл байдлыг тодруулахаар 2 удаа шинжээч томилж, дүгнэлтүүд гаргуулжээ. Татварын мэргэшсэн зөвлөхийн нийгэмлэгийн 2020 оны 08 дугаар сарын 19-ний өдрийн шинжээчийн дүгнэлтэд ... “К*******” ХХК нь гуравдагч талын зээлдүүлэгчээс бие даан зээл авах боломжгүй, маргаан бүхий гүйлгээ нь хөрөнгө оруулалтын шинжтэй...” гэж, харин Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэнгийн 2022 оны 03 дугаар сарын 18-ны өдрийн 189 дүгээр шинжээчийн дүгнэлтэд ... “А*******” ХХК, “К*******” ХХК-ууд нь санхүүгийн тайландаа урт хугацаат өглөг, авлагаар бүртгэсэн байна” гэж агуулгын хувьд зөрүүтэй дүгнэлтүүд гаргасан, энэ талаар хэргийн оролцогчид маргасан хэвээр, хэргийн нөхцөл байдал тодорхой болоогүй байна” гэж зааснаар Магадлалд заасан ажиллагааг болон гомдол гаргагч хуулийн этгээд болон хариуцагч татварын албаны хооронд маргаантай байсаар байгаа асуудлыг тодруулахаар,

8.3.  Нийслэл дэх Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн 2023 оны 12 дугаар сарын 15-ны өдрийн “Шинжээч томилж, хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааг түдгэлзүүлэх тухай” 128/ШТ2023/0079 дугаар шүүхийн тогтоолоор “А*******” ХХК нь өөрийн охин компани болох “К*******” ХХК-д зээл олгосон эсхүл хөрөнгө оруулалт хийсэн эсэхэд шинжээчийн дүгнэлт гаргуулахаар шийдвэрлэсэн.
      8.4.Шүүх шинжилгээний тухай хуулийн агуулгад нийцүүлэн шүүхээс ажиллагаа явуулж, “Монголын а*******ын компаниудын чадавхи холбоо” ГҮТББ-ын гишүүн байгууллага “Д******* а******* а*******” ХХК-аар дүгнэлт гаргуулахаар шүүгчийн захирамжийг хүргүүлсэн.

8.5. “Д******* а******* а*******” ХХК-ийн 2025 оны 06 дугаар сарын 12-ны өдрийн 2025/0604 дүгээр албан бичгээр ирүүлсэн шинжээчийн дүгнэлтэд:

-“А*******” ХХК-ийн санхүүжилт нь өөрийн охин компани болох “К*******” ХХК-д оруулсан хөрөнгө оруулалт бөгөөд зээл олгосон гэх анхан шатны нотлох баримтгүй байна.

-“К*******” ХХК-ийн 2013-2017 оны санхүүгийн 5 жилийн хугацаанд ашигт малтмалын хайгуулын үйл ажиллагаа эрхлэн явуулсан байна. “А*******” ХХК нь “К*******” ХХК-ийн энгийн хувьцааг 100 хувь эзэмшдэг толгой компани байна. Татварын мэргэшсэн зөвлөхийн нийгэмлэгийн 2020 оны 08 дугаар сарын 19-ний өдрийн Хараат бус шинжээчийн дүгнэлтийн 3-д 2013-2017 онуудад тогтмол үйл ажиллагааны орлогогүй, алдагдалтай, төлбөрийн чадварын шинжилгээ муу, хүлээгдэж буй өр төлбөр төлөх санхүүгийн нөөц хүрэлцээгүй, зэрэг нь гуравдагч талын зээлдүүлэгчээс бие даан зээл авах боломжгүй талаар дүгнэлт гаргасан байна. Мөн сунгасан гарын зарчмын хүрээнд “К*******” ХХК нь 2013-2017 онуудын санхүүгийн тайлан алдагдалтай, бие даасан бус өөрийн хөрөнгөөрөө үндсэн үйл ажиллагаа явуулах төлбөрийн чадваргүйгээс, гуравдагч талын зээлдүүлэгчээс бие даан гадны зээл авах боломжгүй байна.

-Татварын хуульд татвар ногдох орлогоос хасагдах зардал болон хасагдахгүй зардлыг тухайн гүйлгээний эдийн засгийн мөн чанараар тодорхойлдог, уул уурхайн компанид гаднаас орж ирж байгаа хөрөнгө оруулалтын зорилгоор хийгдэж байгаа санхүүжилт болгоныг хүүтэй зээл гэж ойлгох нь буруу юм

- Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагын Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамжид олон улсын татварын хяналт ялангуяа харилцан хамааралтай этгээдийн хоорондын хэлцэлд хэрхэн “зах зээлийн зарчим”-ыг хэрэглэх талаар дэлгэрэнгүй зааварчилгаа өгдөг ба мөн чанар нь хөрөнгө оруулалт, өмч бол татвар ногдохгүй гэж заасан байдаг” гэжээ.

9.  Энэ утгаараа гомдол гаргагч хуулийн этгээдийн “...харилцан хамааралтай этгээдүүдийн хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнд үнэ шилжүүлэлтийн хяналт тавих нарийвчилсан журам, аргачлал батлуулж мөрдүүлэхээр заасан авч маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсыг гарах үед хүчин төгөлдөр журам аргачлал байхгүй байсан, сунгасан гарын /зах зээлийн/ хүүгийн түвшинг тогтоохдоо авч үзэх гол хүчин зүйлс нь аж ахуйн нэгжийн зээлжих чадамж, зээлийг төлөх хугацаа болон гуравдагч этгээдээс зээл олгох бэлэн байдлын үнэлгээ зэргийг харгалзан үзэхээр байхад үүнд дүгнэлт хийгээгүй, “К*******” ХХК нь хувьцаа эзэмшигчийн авсан санхүүжилтээс өөр орлого олоогүй, алдагдалтай ажиллаж байсан, бусад этгээдээс зээл авах чадамжгүй” зэрэг тайлбар үндэслэлтэй байна.

       10. Иймд маргаан бүхий нөхөн ногдуулалтын актаар ногдуулсан, 2013-2017 онуудад нийт 60,371,777,572.3 төгрөгийг өөрийн охин компанид хүүгүй олгосон зөрчилд ногдуулсан 1,192,764,808.00 төгрөгийн нөхөн татвар, 283,109,877.20 төгрөгийн торгууль, 188,739,918.10 төгрөгийн алданги, нийт 1,664,614,603.30 төгрөгийн төлбөрийг хариуцагч татварын улсын байцаагч нар нь хүчингүй болсон болон эрх зүйн үйлчлэлгүй журмуудыг баримталж ногдуулсан, хуулиар зөвшөөрөгдөөгүй татварыг хуульд заасан журмыг зөрчиж ногдуулснаараа хууль бус болсон, Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллагаас гаргасан олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгддөг Үнэ шилжүүлэлтийн удирдамж-ын дагуу харьцуулаагүй, өөр үйл ажиллагаа эрхэлдэг бусад хуулийн этгээдүүдийн зээлийн хүүг жишиг болгож агуулга-бодит байдлын хувьд хөрөнгө оруулалтад тооцогдох орлогод бодит бус хүүгийн тооцоолол хийж аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвар, хүү, торгууль ногдуулсан нь хууль бус, Татварын ерөнхий хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1.1-т “Татвар ногдох зүйл, татвараа үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд төлөх”, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйл 9.1-т “Албан татвар төлөгчийн хөрөнгийн дараахь орлогод албан татвар ногдоно”, мөн зүйлийн 9.1.4-т хүүгийн орлого гэж заасныг маргаан бүхий шийтгэлийн хуудсаар бүрэн дүүрэн тогтоож чадаагүй, татварын харилцаан дахь татвар тодорхой байх, зайлшгүй байх зарчмыг хангуулж гараагүй, энэ байдал нь шинжжээчийн дүгнэлтээр тогтоогдсон гэж дүгнэж гомдол гаргагч хуулийн этгээдийн гомдлын шаардлагыг хангаж шийдвэрлэв.

11. Ердийн ухамсрын түвшинд, хууль хэрэглээний биш агуулгаар гаргасан иргэдийн төлөөлөгч Б.П*******гийн дүгнэлтэд дээр дурдсан үндэслэлээр дүгнэлт өгөх нь зүйтэй гэж шүүх үзэв.

    12. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлин 44.1. “Шүүхээс хэрэг хянан шийдвэрлэхтэй холбогдсон зайлшгүй гарах зардлыг шүүхийн зардал гэнэ”, 44.3. “дараах зардлыг хэргийн оролцогчдоор нөхөн төлүүлнэ”, 44.3.1. “шинжээчийн зардал”, мөн хуулийн 47 дугаар зүйлийн 47.1.“нөхөн төлүүлэх шүүхийн зардлыг нэхэмжлэл бүрэн хангагдсан тохиолдолд хариуцагчаар ...” гэж зааснаар гомдол гаргагчаас шинжээчийн зардалд төлсөн төлбөрийг хариуцагчаас гаргуулж гомдол гаргагч талд олгохоор, мөн хуулийн 48 дугаар зүйлийн 48.3-д зааснаар гомдол гаргагчаас урьдчилан төлсөн тэмдэгтийн хураамжийн төлбөрийг төсвийн орлогод хэвээр үлдээж, уг төлбөрийг мөн хариуцагчаас гаргуулж гомдол гаргагчид буцаан олгохоор зааж шийдвэрлэлээ.

 

Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 106 дугаар зүйлийн 106.1, 106.3, 106.3.1, 106.3.12, 107 дугаар зүйлийн 107.5, Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хулийн 7.6 дугаар зүйлийн 2-д заасныг тус тус удирдлага болгон ТОГТООХ нь:

1. Татварын ерөнхий хууль /2008 он/-ийн 48 дугаар зүйлийн 48.1, 48.1.2, Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль /2006 он/-ийн 9 дүгээр зүйлийн 9.1.4, 11 дүгээр зүйлийн 11.1, Зөрчлийн тухай хуулийн 11.5 дугаар зүйлийн 2-т заасныг баримтлан “А*******” ХХК-ийн гомдлыг бүхэлд нь хангаж, хариуцагч татварын улсын байцаагч нарын үйлдсэн 2018 оны 07 дугаар сарын 09-ний өдрийн дугаар шийтгэлийн хуудасны Олсон нь 3 дахь хэсгийн 1,664,614,603.30 төгрөгийн нөхөн төлбөрийг хүчингүй болгосугай.

2. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.1, 44.3, 44.3.1, 47 дугаар зүйлийн 47.1, 48 дугаар зүйлийн 48.3-д заасныг баримтлан гомдол гаргагчаас шинжээчийн зардалд төлсөн 44,600,000.00 төгрөгийг  “Д******* а******* а*******” ХХК-ийн дансанд, улсын тэмдэгтийн хураамжид урьдчилан төлсөн 70200 төгрөгийг төсвийн орлогод тус тус хэвээр үлдээж, шинжээчийн зардлын дөчин дөрвөн сая зургаан зуун мянган төгрөг, улсын тэмдэгтийн хураамжийн далан мянга хоёр зуун төгрөгийн төлбөрүүдийг хариуцагчаас гаргуулан гомдол гаргагч “А*******” ХХК-д олгосугай.

3. Захиргааны хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 113 дугаар зүйлийн 113.2-т зааснаар хэргийн оролцогч, тэдгээрийн төлөөлөгч буюу өмгөөлөгч энэхүү шүүхийн шийдвэрийг гардан авсан өдрөөс хойш 5 хоногийн дотор Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргах эрхтэй.

 

 

 

          ДАРГАЛАГЧ, ШҮҮГЧ                                     У.БАДАМСҮРЭН

                                  ШҮҮГЧ                                        Н.ДУЛАМСҮРЭН

                                    ШҮҮГЧ                                       С.ГАНБАТ